Thứ Ba, 03/11/2015, 9:28 GMT+7

Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện chính sách bảo đảm An sinh xã hội trong bối cảnh mới


Bảo đảm An sinh xã hội - Điểm nhấn quan trọng về thành tựu 30 năm đổi mới
Với bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa, việc thực hiện các chính sách xã hội nhằm chăm lo, cải thiện, bảo vệ sức khỏe, cuộc sống của nhân dân luôn được Đảng ta quan tâm và tổ chức thực hiện, nhất là từ khi thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện đất nước sau Đại hội VI của Đảng.
Trên cơ sở nhận thức lý luận và tổng kết thực tiễn về chính sách xã hội trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thuật ngữ An sinh xã hội (ASXH) đã từng bước được đề cập và ngày càng được thể hiện rõ nét, hoàn thiện hơn trong các văn kiện của Đảng ta kể từ Đại hội IX, đến nay đã trên 15 năm. 
Lần đầu tiên thuật ngữ ASXH được ghi trong văn kiện Đại hội IX của Đảng (04/2001), đáp ứng yêu cầu thực tiễn và phù hợp với xu thế phát triển của thời đại: “Khẩn trương mở rộng hệ thống bảo hiểm xã hội và an sinh xã hội. Sớm xây dựng và thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp”. Tuy nhiên, nhận thức, quan điểm về ASXH chưa thể hiện rõ nét, vị trí đứng sau hệ thống BHXH - một bộ phận cấu thành của ASXH. Tiếp đó, trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001 – 2010, định hướng của Đảng về ASXH tiếp tục được đề cập nhưng vẫn chưa thực sự rõ nét: “Từng bước mở rộng vững chắc hệ thống bảo hiểm xã hội và an sinh xã hội. Tiến tới áp dụng chế độ bảo hiểm cho mọi người lao động, mọi tầng lớp nhân dân”.
Đến Đại hội X, vấn đề ASXH được nhìn nhận rõ nét hơn, với vị trí bao trùm lên các bộ phận cấu thành: “Xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa dạng; phát triển mạnh hệ thống bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, tiến tới bảo hiểm y tế toàn dân”. Đặc biệt, khi đất nước hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới, ASXH trở thành một định hướng lớn: “Xây dựng và vận hành có hiệu quả hệ thống an sinh xã hội đối với các nhóm dân cư”; “Từng bước mở rộng và cải thiện hệ thống an sinh xã hội để đáp ứng ngày một tốt hơn nhu cầu đa dạng của mọi tầng lớp trong xã hội, nhất là của nhóm đối tượng chính sách, đối tượng nghèo”.
Đến Đại hội XI, thuật ngữ ASXH được nhắc đến nhiều lần trong văn kiện, được xác định là một trong những nội dung chủ yếu trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đất nước: “...Thực hiện chế độ phân phối chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, đồng thời theo mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác và phân phối thông qua hệ thống an sinh xã hội, phúc lợi xã hội”; “Bảo đảm an sinh xã hội; tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện hệ thống bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, trợ giúp xã hội đa dạng, linh hoạt, có khả năng bảo vệ, giúp đỡ mọi thành viên trong xã hội, nhất là những đối tượng yếu thế, dễ bị tổn thương”.
Nhất quán với những nội dung cơ bản trong Cương lĩnh năm 1991, Cương lĩnh xây dựng và phát triển đất nước trong thời kỳ quá độ được bổ sung, phát triển năm 2011 có một một số điểm mới quan trọng,  xác định rõ hơn, đặc biệt là định hướng hoàn thiện hệ thống ASXH: “Gắn nghĩa vụ với quyền lợi, cống hiến với hưởng thụ, lợi ích cá nhân với lợi ích tập thể và cộng đồng xã hội. Tạo môi trường để mọi người lao động có việc làm tốt hơn. Có chính sách tiền lương và chế độ đãi ngộ tạo động lực để phát triển; điều tiết hợp lý thu nhập trong xã hội. Khuyến khích làm giàu hợp pháp đi đôi với xóa nghèo bền vững; giảm dần tình trạng chênh lệch giàu nghèo giữa các vùng, miền, các tầng lớp dân cư. Hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội”.
 Quan điểm, đường lối của Đảng về chính sách xã hội, đặc biệt là ASXH được nâng lên tầm cao mới, thể hiện toàn diện hơn trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 – 2020. Đảng ta nêu định hướng mới về ASXH trong phát triển toàn diện hài hòa các lĩnh vực văn hóa, xã hội với phát triển kinh tế: “Hoàn thiện hệ thống chính sách xã hội, kết hợp chặt chẽ các mục tiêu, chính sách kinh tế với các mục tiêu, chính sách xã hội; thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội trong từng bước và từng chính sách phát triển phù hợp với điều kiện cụ thể, bảo đảm phát triển nhanh, bền vững... Phát triển hệ thống an sinh xã hội đa dạng, ngày càng mở rộng và hiệu quả. Phát triển mạnh hệ thống bảo hiểm như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp. Khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để người lao động tiếp cận và tham gia các loại hình bảo hiểm. Thực hiện tốt các chính sách ưu đãi và không ngừng nâng cao mức sống đối với người có công. Mở rộng các hình thức cứu trợ xã hội, nhất là đối với các đối tượng khó khăn”.
Đặc biệt, điểm mới căn bản, có tính đột phá thể hiện sự phát triển, đổi mới mạnh mẽ, toàn diện về tư duy lý luận và thực tiễn xây dựng, phát triển, hoàn thiện hệ thống ASXH được thể hiện tập trung, đậm nét nhất trong Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng.
Từ thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện Nghị quyết Đại hội X, một trong những kinh nghiệm Đảng ta rút ra là phải coi trọng việc kết hợp chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội; bảo đảm ASXH, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, nhất là đối với người nghèo, đồng bào ở vùng sâu, vùng xa, đặc biệt là trong tình hình kinh tế khó khăn, suy giảm; gắn phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, củng cố quốc phòng, an ninh, tăng cường quan hệ đối ngoại, thực hiện tốt hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Bảo đảm ASXH là một nội dung quan trọng trong Chiến lược phát triển kinh tế xã hội, đây là điểm mới căn bản, được xác định rõ ngay trong tiêu đề phần VII của Báo cáo chính trị về: “Thực hiện có hiệu quả tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm an sinh xã hội trong từng bước và từng chính sách phát triển”. Báo cáo chính trị Đại hội XI kết cấu riêng nội dung bảo đảm ASXH, nêu rõ: “Tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện hệ thống bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, trợ giúp và cứu trợ xã hội đa dạng, linh hoạt, có khả năng bảo vệ, giúp đỡ mọi thành viên trong xã hội, nhất là các nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương, vượt qua khó khăn hoặc các rủi ro trong đời sống. Tăng tỷ lệ người lao động tham gia các hình thức bảo hiểm. Đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ bảo hiểm xã hội, chuyển các loại hình trợ giúp, cứu trợ sang cung cấp dịch vụ bảo trợ xã hội dựa vào cộng đồng. Bảo đảm cho các đối tượng bảo trợ xã hội có cuộc sống ổn định, hòa nhập tốt hơn vào cộng đồng, có cơ hội tiếp cận nguồn lực kinh tế, dịch vụ công thiết yếu. Thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm pháp luật bảo hiểm xã hội, bảo đảm thực hiện đúng, đầy đủ chế độ quy định đối với mọi đối tượng”.
Đặc biệt, mới đây, Báo cáo Tổng kết một s
ố vấn đề lý luận và thực tiễn qua 30 năm đổi mới (1986-2016) của Ban Chỉ đạo Tổng kết - Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh: “Chú trọng giải quyết các vấn đề xã hội là một trong những tư tưởng chỉ đạo chiến lược của Đảng ta qua 30 năm đổi mới và đã đạt được những thành tựu quan trọng về nhận thức lý luận. Đảng ta đã nhận thức ngày càng cụ thể và đầy đủ hơn tầm quan trọng, mục tiêu và nội dung của việc giải quyết các vấn đề xã hội, đặc biệt là an sinh xã hội”.
Về mặt thực tiễn, đối với chính sách ASXH, Báo cáo của Ban Chỉ đạo Tổng kết 30 năm đổi mới của Trung ương Đảng nêu rõ: “Xây dựng và hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội toàn diện và đa dạng, ngày càng mở rộng và hiệu quả. Phát triển mạnh hệ thống bảo hiểm, như BHXH, BHYT, BHTN, BHTN lao động và bệnh nghề nghiệp; khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để người lao động tiếp cận và tham gia các loại hình bảo hiểm; mở rộng các hình thức cứu trợ xã hội, nhất là đối với các đối tượng khó khăn. Phát triển hệ thống an sinh xã hội phù hợp với trình độ phát triển kinh tế - xã hội, khả năng huy động và cân đối nguồn lực của đất nước trong từng thời kỳ; ưu tiên những người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, người nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số. Xây dựng hệ thống an sinh xã hội có tính chia sẻ giữa Nhà nước, xã hội và người dân, giữa các nhóm dân cư trong một thế hệ và giữa các thế hệ, trong đó Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong việc thực hiện chính sách an sinh xã hội. Hệ thống an sinh xã hội phát triển không ngừng…”.
Khái quát, hệ thống hóa quá trình nhận thức và đổi mới tư duy lý luận, tổng kết thực tiễn của Đảng ta về chính sách ASXH, cho thấy đây là một trong những thành tựu hết sức to lớn, một điểm nhấn quan trọng sau 30 năm đổi mới. Bởi lẽ, suy cho cùng mục tiêu chính sách ASXH là nhằm xây dựng và phát triển con người, đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho con người, góp phần lành mạnh hóa xã hội và phát triển bền vững đất nước. Xây dựng và thực hiện chính sách ASXH đúng đắn, công bằng, vì con người là nhân tố quan trọng ổn định chính trị, phát triển kinh tế, xã hội. Thực hiện tốt chính sách ASXH, thực chất là vì hạnh phúc con người, thể hiện rõ bản chất, tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa.

Cần tiếp tục đổi mới, hoàn thiện chính sách ASXH trong bối cảnh mới
Trên lĩnh vực xã hội, quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng trong xu thế toàn cầu hóa đặt ra những thách thức lớn đối với nước ta trong việc thực hiện chủ trương tăng trưởng kinh tế đi đôi với bảo đảm ASXH, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội.
Trước tác động bất lợi của khủng hoảng kinh tế thế giới và diễn biến bất thường của thiên tai, dịch bệnh, những chủ trương, chính sách bảo đảm ASXH càng được Đảng và Nhà nước ta hết sức coi trọng. Tháng 05/2012, Hội nghị lần thứ Năm, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI đã thảo luận và ban hành Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 01/06/2012 về “Một số vấn đề về chính sách xã hội giai đoạn 2012 - 2020”, trong đó vấn đề bảo đảm ASXH được coi là nội dung trọng tâm. Nghị quyết, đánh giá dưới ánh sáng đường lối đổi mới của Đảng, hệ thống pháp luật và chính sách phát triển ASXH ngày càng được bổ sung và hoàn thiện. Diện thụ hưởng chính sách ngày càng mở rộng, mức hỗ trợ được nâng lên. Nguồn lực đầu tư phát triển các lĩnh vực xã hội ngày càng lớn, được tăng cường đầu tư từ ngân sách nhà nước và các nguồn lực xã hội khác. Các chính sách ASXH đạt được nhiều thành tựu quan trọng, nhất là giảm nghèo, tạo việc làm, ưu đãi người có công, BHXH, BHYT, BHTN, trợ giúp người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Đời sống vật chất và tinh thần của người có công, người nghỉ hưu, người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số được cải thiện, góp phần củng cố lòng tin của nhân dân và sự ổn định chính trị - xã hội. Đặc biệt, nước ta được LHQ công nhận là một trong các quốc gia đi đầu trong việc thực hiện một số mục tiêu Thiên niên kỷ. Đặc biệt, Nghị quyết 15-NQ/TW nêu rõ những định hướng mới: “Không ngừng cải thiện, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người có công và bảo đảm an sinh xã hội là nhiệm vụ thường xuyên quan trọng của Đảng, Nhà nước và cả hệ thống chính trị và toàn xã hội”. Mục tiêu tổng quát được Nghị quyết xác định là: “… Đến năm 2020, cơ bản bảo đảm ASXH toàn dân, bảo đảm mức tối thiểu về thu nhập, giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch và thông tin, truyền thông, góp phần từng bước nâng cao thu nhập, bảo đảm cuộc sống an toàn, bình đẳng và hạnh phúc của nhân dân”.
Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng xác định một trong những nhiệm vụ tổng quát phát triển đất nước trong 05 năm tới là: “Phát triển sự nghiệp y tế, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân; bảo đảm an sinh xã hội, thực hiện tốt chính sách lao động việc làm, thu nhập, chính sách với người có công; xây dựng môi trường sống lành mạnh, an toàn, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, quản lý tốt sự phát triển xã hội”.
ASXH là một hệ thống tổng hợp gồm nhiều chế độ, chính sách mà trong đó mỗi chế độ, chính sách đều có vai trò, chức năng và phạm vi hoạt động riêng, mang tính kết hợp nhằm tạo ra một mạng lưới ASXH rộng khắp, bao trùm lên toàn bộ dân cư của một quốc gia với mục tiêu bảo vệ mọi thành viên của mình trước những rủi ro và giữ gìn cuộc sống của họ với những biện pháp thích hợp hay những quyền lợi hợp lý trước những biến động bất thường xảy ra hay trong những hoàn cảnh và điều kiện đặc biệt. Do đó, theo chúng tôi, cần sắp xếp lại các ý trong đoạn này cho phù hợp, lô gíc hơn, cần đưa cụm từ “bảo đảm an sinh xã hội” lên đầu câu, chuyển cụm từ “phát triển sự nghiệp y tế, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân” về sau cụm từ “thực hiện tốt chính sách lao động việc làm, thu nhập, chính sách với người có công”. Cụ thể, nên sửa đoạn này như sau:Bảo đảm an sinh xã hội; thực hiện tốt chính sách lao động việc làm, thu nhập, chính sách với người có công; phát triển sự nghiệp y tế, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân; xây dựng môi trường sống lành mạnh, an toàn, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, quản lý tốt sự phát triển xã hội”.
Tại Mục VIII - Quản lý phát triển xã hội; thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội của Dự thảo Báo cáo chính trị, chúng tôi đồng tình với đánh giá trong phần nhận định tình hình: “Đảng và Nhà nước luôn quan tâm xây dựng và tổ chức thực hiện các chính sách an sinh xã hội…”. Nhận định này là rất xác đáng, bởi lẽ cùng với thời gian, từ Đại hội IX đến nay, mặc dù trong điều kiện nền kinh tế còn nhiều khó khăn, nhưng Đảng ta luôn quan tâm, chăm lo và có nhiều chủ trương, chính sách chăm lo bảo đảm ASXH, được nhân dân đồng tình. 
Tuy nhiên, tại Phần 02- Phương hướng, nhiệm vụ, việc đưa nội dung ASXH chỉ là một nội dung phụ, nằm trong ý thứ nhất “Giải quyết tốt lao động, việc làm và thu nhập cho người lao động” là chưa phù hợp. Đối chiếu với những định hướng bảo đảm ASXH trong Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Đại hội đại biểu lần thứ XI của Đảng, cũng như các văn kiện khác tại Đại hội XI của Đảng như đã dẫn chiếu ở trên càng cho thấy sự chưa hợp lý. Chính vì vậy, chúng tôi đề nghị cần đưa cụm từ bảo đảm ASXH lên làm ngay đầu của ý lớn thứ nhất, in đậm nghiêng trong Dự thảo văn kiện, thể hiện sự nhất quán về tư duy lý luận, định hướng, chủ trương, vừa kế thừa, phát triển, hoàn thiện nhận thức và tư duy lý luận bảo đảm ASXH qua 03 kỳ Đại hội Đảng gần đây, cụ thể sửa lại như sau: “Bảo đảm an sinh xã hội, giải quyết tốt lao động, việc làm và thu nhập cho người lao động”.
Nội dung bảo đảm ASXH được Dự thảo văn kiện chỉ rõ: “Tiếp tục hoàn thiện chính sách an sinh xã hội phù hợp với quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Mở rộng đối tượng và nâng cao hiệu quả của hệ thống an sinh xã hội đến mọi người dân; tạo điều kiện để trợ giúp có hiệu quả cho các tầng lớp yếu thế, dễ tổn thương hoặc những người gặp rủi ro trong cuộc sống. Phát triển và thực hiện tốt các chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp,… Chuyển từ hỗ trợ nhân đạo sang bảo đảm quyền an sinh xã hội của công dân. Đổi mới chính sách giảm nghèo theo hướng tập trung, hiệu quả và tiếp cận phương pháp đo lường nghèo đa chiều nhằm bảo đảm an sinh xã hội cơ bản và tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản…”. Đây là những định hướng mới, nội dung hoàn thiện hơn các văn kiện trước đây; đồng thời, cập nhật, thống nhất với quy định tại Điều 34, Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam năm 2013: “Công dân có quyền được bảo đảm an sinh xã hội”. Tuy nhiên, vị trí đặt các nội dung ở sau đoạn nói về việc làm và thu nhập là chưa đúng vị trí, cần chuyển toàn bộ đoạn này lên ngay đầu tiểu mục đầu tiên, cùng với việc sắp xếp lại cụm từ ASXH lên đầu câu như đã phân tích ở trên./.


Tài liệu tham khảo
(1) Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới, Nxb Chính trị Quốc gia.
(2) Văn kiện Đại hội X, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006.
(3) Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư, Ban BCH Trung ương Đảng, khóa X.
(4) Nghị quyết Hội nghị lần thứ 6, BCH Trung ương Đảng, khóa X.
(5) Văn kiện Đại hội XI, Nxb Chính trị Quốc gia.
(6) Đảng Cộng sản Việt Nam, Ban Chỉ đạo Tổng kết, Báo cáo Tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn qua 30 năm đổi mới (1986-2016), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2015.
(7) Dương Văn Thắng, Bảo đảm ASXH dưới ánh sáng Đại hội XI của Đảng, Tạp chí Tuyên giáo số 05/2011
(8) Vũ Văn Phúc (chủ biên), ASXH ở Việt Nam hướng tới 2020, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2012.
(9) Dương Văn Thắng, Vai trò, sứ mệnh của Báo chí với ASXH - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2014.



Gửi bình luận của bạn

TIÊU ĐIỂM
Xem nhiều nhất