An sinh xã hội thế giới: Góc nhìn toàn cảnh

12/06/2019 07:24:07
Báo cáo của Tổ chức Lao động quốc tế - ILO đã đưa ra những con số tổng quan về An sinh xã hội thế giới với đầy đủ dữ liệu thống kê về mức độ bao phủ BHXH, BHYT- hai chính sách trụ cột bảo vệ con người trước những rủi ro có thể gặp phải.

(ảnh minh họa)

Từ sự tác động mạnh mẽ của cách mạng công nghiệp 4.0, kinh tế các quốc gia trên thế giới cũng đang có những thay đổi nhanh chóng. Thực tế này đem đến thuận lợi và cả thách thức với hệ thống An sinh xã hội, đòi hỏi có những chiến lược cải cách cũng những biện pháp thay đổi cả về dài hạn và trước mắt. Theo đó, ILO đánh giá: mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc mở rộng diện bao phủ BHXH, dù vậy, tại nhiều quốc gia, khu vực trên thế giới, quyền được đảm bảo an sinh xã hội của con người chưa được thực thi một cách khả quan. Thực tế chỉ có 45% dân số toàn cầu đang được bảo vệ bởi ít nhất một chế độ trong hệ thống các chính sách An sinh xã hội; chỉ có khoảng 29% dân số toàn cầu được bảo đảm cuộc sống một cách toàn diện bởi hệ thống các chính sách an sinh, dù vậy đây cũng chỉ là con số ước tính. Khoảng trống còn lại khá lớn; còn khoảng 55% - tương đương 04 tỷ người chưa được bảo đảm an sinh. Cũng có sự phân hóa tương đối giữa các khu vực về mức độ bao phủ các chính sách an sinh xã hội; 84% người dân khu vực châu Âu và Trung Á được bảo đảm bởi ít nhất một chính sách an sinh; tại châu Mỹ là 68%; khu vực châu Á và Thái Bình Dương là 39%; khu vực châu Phi có tỷ lệ thấp nhất – 18%. Dù vậy, khoảng trống bao phủ BHXH đã được cải thiện đáng kể nhờ vào sự cải thiện chính sách cũng như mức độ đầu tư được tăng cường ở khu vực châu Phi, chấu Á và các quốc gia Ả Rập. Xét theo từng nhóm dân số, ILO cũng đưa ra những con số chi tiết hơn. Chỉ có 35% trẻ em toàn cầu được tiếp cận các chính sách chăm sóc, bảo trợ, có sự chênh lệch về tỷ lệ giữa các khu vực. Số còn lại, tương ứng 1,3 tỷ trẻ em vẫn chưa được che chở, đa số nhóm này tập trung ở khu vực châu Phi và châu Á. Trung bình, 1,1% GDP được đầu tư cho các chương trình chăm sóc trẻ em (dưới 14 tuổi) – một tỷ lệ được cho là ở mức tương đối đáng kể. Một số quốc gia có mức thu nhập trung bình đã tăng mức chi này trong thời gian qua; các nước như Argentina, Brazil, Chile và Mông Cổ đã đạt được sự bao phủ toàn diện trong việc triển khai các chính sách với trẻ em. Điều này không chỉ đem lại lợi ích cho sức khỏe, phát triển lâu dài cho trẻ em mà còn tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội trong tương lai của mỗi quốc gia. Dù vậy, xét trên phạm vi toàn cầu, mức độ bao phủ các chương trình an sinh với trẻ em là chưa đạt yêu cầu cả về số lượng và chất lượng. Thực tế vẫn ghi nhận một số quốc gia cắt giảm nguồn chi cho các chương trình hỗ trợ với trẻ em. Với nhóm trong độ tuổi lao động, mức độ bao phủ BHXH nhìn chung vẫn còn khá hạn chế. Chỉ 41% phụ nữ sinh con được hưởng chế độ thai sản. Ukraine và Uruguay là hai quốc gia được ghi nhận đạt được mức độ bao phủ toàn diện trong việc thực hiện chế độ thai sản cho phụ nữ; các quốc gia khác như Argentina, Colombia, Mông Cổ, Nam Phi cũng đã đạt được những bước tiến đáng kể.

Tuy nhiên, xét trên phạm vi toàn cầu, 59% số còn lại, tương ứng 83 triệu bà mẹ chưa được hưởng chế độ thai sản khi sinh con. Với người lao động, chế độ BHTN có vai trò quan trọng, dù vậy, mới chỉ có 21,8% người lao động trên toàn cầu được hưởng BHTN; 152 triệu lao động thất nghiệp phải tự xoay sở khi mất việc làm và không được hưởng bất kỳ nguồn hỗ trợ nào. Bên cạnh đó, chỉ một thiểu số người lao động được hưởng quyền lợi khi bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Ước tính, chỉ 3,2% GDP toàn cầu chi cho việc bảo đảm thu nhập của người lao động bằng việc tham gia BHXH, dù nhóm này chiếm tỷ lệ lớn trong cơ cấu dân số toàn cầu. Về chế độ hưu trí – chính sách quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội, ghi nhận 68% người hết tuổi lao động nhận được các khoản trợ cấp nhất định, bao gồm cả lương hưu và các khoản trợ cấp tuổi già (nguồn chi hoàn toàn từ ngân sách và không thông qua sự đóng góp – chính sách này đang được mở rộng tại một số quốc gia có mức thu nhập trung bình và thấp). Tổng chi cho lương hưu và các khoản trợ cấp tuổi già chiếm khoảng 6,9% GDP, con số cụ thể dao động tương đối lớn tùy từng khu vực. Dù vậy, các khoản lương hưu, trợ cấp cho người già nhìn chung là thấp và cuộc sống của nhóm này vẫn dễ rơi vào trạng thái nghèo; đáng nói hơn, xu hướng này chưa có khả năng cải thiện, bởi lẽ ngân sách các quốc gia đang hướng tới việc cắt giảm chi tiêu trong bối cảnh người già và các chi phí dành cho nhóm này đang dần tăng. Một số quốc gia đang xem xét lại các chương trình hưu trí bổ sung có sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân; các quốc gia như Argentina, Bolivia, Hungary, Kazakhstan và Ba Lan đang chú trọng phát triển chính sách hưu trí xã hội, tăng cường tính chia sẻ giữa những người tham gia. Với chính sách BHYT, mức độ bao phủ khá thấp ở một số khu vực, nhất là với nhóm lao động nông thôn; 56% nhóm này thiếu hụt sự chăm sóc sức khỏe thông qua BHYT; trong khi với nhóm lao động khu vực thành thị, tỷ lệ là 22%. Ước tính, sẽ cần thêm 10 triệu bác sĩ, nhân viên y tế để đảm bảo bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân, bao gồm cả việc đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh thường ngày và trong tình huống có dịch lây nhiễm khẩn cấp như với bệnh Ebola. Khu vực nông thôn đang thiếu khoảng 07 triệu bác sĩ, nhân viên y tế lành nghề; cộng với việc mức chi bình quân đầu người cho y tế thấp khiến cho sự chênh lệnh với khu vực thành thị có xu hướng tăng. Nhu cầu chăm sóc sức khỏe dài hạn, chủ yếu cần thiết với nhóm người già, vẫn đang thiếu hụt với khoảng 48%. 46,3% người già trên toàn cầu bị hạn chế tiếp cận các chương trình chăm sóc dài hạn do những quy định pháp lý. Chỉ 5,6% dân số toàn cầu đang được thụ hưởng các chương trình chăm sóc sức khỏe dài hạn dựa trên các chính sách, pháp luật. Thực tế này, dẫn đến có một lượng lớn người dân – khoảng 57 triệu, đang phải làm các công việc chăm sóc người già tại các gia đình và lẽ dĩ nhiên không được trả lương; hầu hết họ là phụ nữ phải gánh vác nhiệm vụ chăm sóc cho cả gia đình. Đầu tư nhiều hơn nữa vào các chương trình chăm sóc sức khỏe dài hạn một mặt sẽ nâng mức điều kiện sống của người già, tạo ra hàng triệu việc làm có lương, giải quyết tình trạng thiếu lao động có trình độ, tay nghề trong lĩnh vực này – ước tính cần khoảng 13,6 triệu việc làm trên toàn cầu./.

 

Lê Công 

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam