Bác Hồ với thiếu niên, nhi đồng

05/09/2018 09:01:25

Trẻ em như búp trên cành, biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan
Xuất dương tìm cách giải phóng đồng bào khi đất nước đắm chìm trong đêm dài nô lệ, Bác Hồ đau nỗi đau của những người dân mất nước. Người thương xót cuộc sống lầm than, khổ nhục của nhân dân, đặc biệt là thân phận của thiếu niên, nhi đồng. Chính vì vậy, ngay lần đầu tiên đặt chân đến đất nước của lãnh tụ Lênin vĩ đại sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga, Người chú ý nhất đến chế độ xã hội của nước Nga với nhiều điều hoàn toàn mới mẻ. Vì rất yêu trẻ con nên Người nghiên cứu kỹ vấn đề nhi đồng ở Liên Xô, hiểu biết cuộc sống một đứa trẻ từ lúc mới đẻ cho đến tuổi đi học và trở thành thiếu nhi. Bằng sự quan sát tinh tế, Người chỉ ra rằng nước Nga non trẻ sau năm 1917, với cách tổ chức, quản lý của chính quyền Xô Viết cho đến những năm 1923-1924 mới tồn tại được khoảng 6-7 năm - “nếu chưa phải là một thiên đường cho tất cả mọi người - thì đã là một thiên đường của trẻ con. Vì vậy, nạn chết yểu giảm xuống rất thấp”.
Những tìm hiểu, quan sát vấn đề thiếu niên, nhi đồng ở Liên Xô được Bác mang theo về Việt Nam, bởi “thiên đường của trẻ em ở Liên Xô không làm cho Người quên Tổ quốc Việt Nam, trái lại Người càng nghĩ nhiều hơn đến trẻ em nước nhà”.
Một trong những nội dung trong Cương lĩnh đầu tiên của Đảng được Bác Hồ nêu lên khi thành lập Đảng là “phổ thông giáo dục theo công nông hóa”. Tư tưởng đó rọi chiếu quá trình vận động khởi nghĩa giành chính quyền. Không phân biệt già trẻ, Người coi trẻ em, người lớn đều là đồng bào yêu quý. Vì vậy, phải coi việc cứu quốc là việc chung, kề vai gánh vác một phần trách nhiệm. Người kêu gọi:
“Trẻ em như búp trên cành,
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan.
Chẳng may vận nước gian nan,
Trẻ em cũng bị bận thân cực lòng.

Vì ai mà đến thế này?
Vì giặc Nhật đến giặc Tây bạo tàn!
Khiến ta nước mất, nhà tan,
Trẻ em cũng phải cơ hàn xót xa.
Vậy nên con trẻ nước ta
Phải đoàn kết lại để mà đấu tranh!
Kẻ lớn cứu quốc đã đành,
Trẻ em cũng phải ra giành một vai.
Bao giờ đánh đuổi Nhật, Tây,
Trẻ em ta sẽ là bầy con cưng”.
Mặt trận Việt Minh do Bác Hồ sáng lập chuẩn bị cho khởi nghĩa giành chính quyền đã nêu lên 10 chính sách trong đó “Trẻ em, bố mẹ khỏi lo/Dạy nuôi Chính phủ giúp cho đủ đầy”. Cụ thể hóa việc giúp đó, Chương trình Việt Minh nêu rõ việc “khuyến khích và giúp đỡ nền giáo dục quốc dân làm cho nòi giống ngày thêm mạnh. Chính phủ bỏ học phí, bỏ khai sinh hạn tuổi, mở thêm trường học, giúp đỡ học trò nghèo. Nhi đồng được Chính phủ săn sóc đặc biệt về thể dục và trí dục. Lập ấu trĩ viên để chăm nom trẻ con. Lập thêm nhà thương, nhà đỡ đẻ”.
Với sự giáo dục của Bác Hồ đối với trẻ em trong quá trình chuẩn bị cách mạng, thiếu niên, nhi đồng Việt Nam đã góp sức mình vào thành công chung của cả dân tộc. Ngay sau khi cách mạng thành công, Bác Hồ lại tiếp tục dành tình cảm và sự quan tâm đặc biệt với trẻ em, mà một trong những vấn đề cấp bách là chống nạn mù chữ, vì “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu; dốt thì dại, dại thì hèn”. Người đã phát động một chiến dịch chống nạn mù chữ.
Bằng những lời lẽ hết sức chân thành, thân thiết, cảm động, trong Thư gửi cho học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nền giáo dục mới - nền giáo dục của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Hồ Chí Minh chỉ rõ “các em được cái may mắn hơn cha anh là được hấp thụ một nền giáo dục của một nước độc lập, một nền giáo dục sẽ đào tạo các em nên những người công dân hữu ích cho nước Việt Nam, một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em”. Sau khi nêu lên nhiệm vụ “chúng ta phải xây dựng lại cơ đồ mà tổ tiên đã để lại cho chúng ta, làm sao cho chúng ta theo kịp các nước khác trên hoàn cầu”, Người tin tưởng rằng “trong công cuộc kiến thiết đó, nước nhà trông mong chờ đợi ở các em rất nhiều. Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp được hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”.
Từ những ngày “kháng chiến kiến quốc” gian khổ trở đi, cứ vào các dịp Tết Trung thu, ngày khai trường đầu năm, Ngày Quốc tế thiếu nhi, dịp Tết Nguyên đán, v.v.., Bác Hồ thường gửi thư động viên thiếu niên, nhi đồng toàn quốc. Nhân dịp Tết Trung thu đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, Hồ Chí Minh viết thư gửi các cháu thiếu nhi, trong đó có những lời lẽ hết sức cảm động. Người viết: “Các cháu vui cười hớn hở. Bác Hồ cũng vui cười hớn hở với các cháu. Đố các cháu biết vì sao? Một là vì Bác rất yêu mến các cháu, hai là vì Trung thu năm ngoái nước ta còn bị áp bức, các cháu còn là một bầy nô lệ trẻ con, mà Trung thu năm nay nước ta đã được tự do, và các cháu đã trở thành những người tiểu chủ nhân của một nước độc lập”. Chia sẻ niềm vui cười hớn hở với các cháu, Người không quên “mong các cháu ra sức học tập, siêng tập thể thao cho mình mẩy được nở nang, ra sức giúp việc cho Hội Nhi đồng cứu quốc”.
Với Bác Hồ, quan tâm chăm sóc thiếu niên, nhi đồng hàm chứa trong đó tình thương yêu và sự giáo dục, nhằm xây dựng nhân cách cho các em. Giáo dục các em - những “cây non”, những “tấm lụa trắng” - thành người là điều khó nhất, nhưng cũng là điều rất quan trọng và rất cần thiết. Vì vậy, bất cứ lúc nào, ở đâu, Người cũng đặt lên hàng đầu lời dặn “các cháu phải ngoan, ở nhà phải nghe lời bố mẹ, đi học phải siêng năng, đối với thầy và bạn phải yêu kính. Các cháu phải thương yêu nước ta; thương yêu, giúp đỡ cha mẹ, anh em”. Đó là nền móng, cái gốc để “các cháu mai sau lớn lên thành những người dân xứng đáng với nước độc lập tự do”.
Trong tình thương yêu, chăm sóc thiếu niên, nhi đồng, điều đặc biệt là Bác Hồ luôn luôn có một niềm tin mãnh liệt vào nhựa sống của tuổi trẻ. Sự khởi đầu của mùa xuân trong một năm giống như sự khởi đầu của tuổi trẻ của một đời người. Vì vậy, “tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội. Tương lai của thanh niên là tương lai của nước nhà”. Một niềm tin có cơ sở khoa học phải có những biện pháp khoa học để thực hiện đạt được hiệu quả, mà quan trọng nhất là giáo dục. Bởi vì, “óc những người tuổi trẻ trong sạch như một tấm lụa trắng. Nhuộm xanh thì nó sẽ xanh. Nhuộm đỏ thì nó sẽ đỏ”. Vì vậy, sự học tập ở trong trường có ảnh hưởng rất lớn đến tương lai của thanh niên.

Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết
Là một con người từng trải, từng làm thầy giáo tiểu học, Bác Hồ quan niệm chăm sóc, giáo dục thiếu niên, nhi đồng là một khoa học, bắt đầu từ nhận thức khoa học đến hành động khoa học. Trong hành động, phải trả lời được ba câu hỏi, đó là: Ai giáo dục? (chủ thể) Giáo dục cái gì? (nội dung) Giáo dục như thế nào? (biện pháp).
Về chủ thể giáo dục, đó là gia đình, nhà trường, xã hội gắn chặt với vai trò của tổ chức thanh, thiếu niên theo chủ trương, đường lối của Đảng. Về nội dung giáo dục, tùy theo lứa tuổi nhưng nhìn chung bao gồm thể dục, để làm cho thân thể mạnh khỏe. Trí dục là ôn lại những điều đã học, học thêm những tri thức mới. Mỹ dục để phân biệt cái gì là đẹp, cái gì là không đẹp. Đức dục là yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học; rèn luyện đức tính thành thật và dũng cảm; ở trường thì kính thầy, yêu bạn, đoàn kết lẫn nhau; ở nhà thì yêu kính, giúp đỡ cha mẹ; ở xã hội thì tùy sức mình mà tham gia những việc có ích lợi chung. Bác Hồ quan tâm, chăm sóc thiếu niên, nhi đồng hết sức toàn diện, cả đời sống vật chất và tinh thần. Người lo từ cái ăn, mặc, ở, học hành, đi lại, đến vệ sinh, phòng, chữa bệnh cho các cháu.
Về biện pháp giáo dục, phải có cách làm phù hợp từng lúc, từng nơi, từng lứa tuổi, không gò ép. Nên khuyên các cháu gắng sức làm. Làm được bao nhiêu tốt bấy nhiêu. Tuổi nhỏ làm những công việc nhỏ, tùy theo sức của mình. Nhiều công việc nhỏ cộng lại thành công việc to. Xây phải đi đôi với chống; nhất là phải nêu gương để các em noi theo. Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Cách dạy trẻ, cần làm cho chúng biết yêu Tổ quốc, thương đồng bào, yêu lao động, biết vệ sinh, giữ kỷ luật, học văn hóa. Đồng thời phải giữ toàn vẹn tính vui vẻ, hoạt bát, tự nhiên, tự động trẻ trung của chúng, chớ nên làm cho chúng hóa ra già cả. Trong lúc học cũng cần làm cho chúng vui, trong lúc vui cũng cần làm cho chúng học. Ở trong nhà, trong trường, trong xã hội, chúng đều vui, đều học. Muốn vậy, các ban phụ trách nhi đồng phải liên lạc với cha mẹ và thầy giáo của nhi đồng”.
Thật sự cảm động khi chúng ta biết rằng đúng 3 tháng trước lúc đi xa, Bác viết bài đăng báo Nhân Dân với tựa đề Nâng cao trách nhiệm chăm sóc và giáo dục thiếu niên, nhi đồng (Báo Nhân Dân, số 5526, ngày 1-6-1969). Mở đầu bài báo Người khẳng định “nói chung trẻ con ta rất tốt”. Sau khi khẳng định những thành tích các cháu ở hai miền Nam, Bắc đạt được trên nhiều mặt, không chỉ học giỏi, thi đua làm “nghìn việc tốt”, có nhiều cháu mới mười tuổi đã trở thành dũng sĩ diệt Mỹ, Bác nói lên niềm tự hào của nhân dân có nhiều con cháu tiến bộ như thế. Cuối bài báo, Người khẳng định “thiếu niên, nhi đồng là người chủ tương lai của nước nhà. Vì vậy, chăm sóc và giáo dục tốt các cháu là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân. Công tác đó phải làm kiên trì, bền bỉ. Cần phải đẩy mạnh công tác thiếu niên, nhi đồng đạt nhiều kết quả tốt và thiết thực”. Người chỉ ra các biện pháp và nội dung chăm sóc cụ thể. Trước hết các gia đình (tức là ông bà, cha mẹ, anh chị) phải làm thật tốt công việc ấy. Các đảng ủy đường phố và hợp tác xã phải phụ trách chỉ đạo thiết thực và thường xuyên. Uỷ ban thiếu niên, nhi đồng, Đoàn thanh niên, ngành giáo dục và các ngành, các đoàn thể cần phải có kế hoạch cụ thể chăm sóc giáo dục các cháu càng ngày càng khỏe mạnh và tiến bộ. Các tỉnh ủy, thành ủy cần phải phụ trách đôn đốc việc này cho có kết quả tốt”. Cuối cùng Người kêu gọi “Vì tương lai của con em ta, dân tộc ta, mọi người, mọi ngành phải có quyết tâm chăm sóc và giáo dục các cháu bé cho tốt”.
Những lời tâm huyết trong bài báo cuối cùng viết cho thiếu niên, nhi đồng nêu trên một lần nữa được nhắc lại và khẳng định trong Di chúc với một tầm nhìn bao quát về định hướng xây dựng và phát triển đất nước sau khi kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược. Người viết: “Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ. Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa “hồng” vừa “chuyên”. Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”. Trước lúc đi xa, Người đã “để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng”.
Có nhạc sĩ sáng tác bài hát trong đó có câu “Ai yêu nhi đồng bằng Bác Hồ Chí Minh? Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn các em nhi đồng?”. Lời bài hát tuy ngắn nhưng nó xuất phát từ chính tư tưởng và sự quan tâm đặc biệt của Bác Hồ đối với các cháu thiếu niên, nhi đồng từ buổi đầu ra đi tìm đường cứu nước đến tận phút cuối cùng cuộc đời Người.
Tư tưởng và những việc làm của Bác trong việc chăm sóc thiếu niên, nhi đồng vẹn nguyên giá trị, là ánh sáng, niềm tin rọi chiếu chủ trương và công tác thiếu niên, nhi đồng của Đảng và Nhà nước ta hiện nay./.

 

PGS TS. Bùi Đình Phong

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam