Bài 1: Yêu cầu từ thực tiễn, từ định hướng cải cách chính sách Vấn đề đặt ra

24/04/2019 09:52:55

Thông tin chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế được đưa đến nhân dân qua nhiều hình thức truyền thông (ảnh minh họa)

Vai trò quan trọng, tính chất trụ cột của chính sách BHXH, BHYT trong hệ thống An sinh xã hội ngày càng được khẳng định, nhất là trong thời kỳ đất nước đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, hội nhập, phát triển. Thực tế này đòi hỏi quá trình xây dựng chính sách, pháp luật cũng như tổ chức thực hiện BHXH, BHYT phải đáp ứng các mục tiêu phát triển mới với những yêu cầu cao hơn theo định hướng của Đảng, Nhà nước, thể hiện rõ qua Nghị quyết 28-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 7 về cải cách chính sách BHXH.

Trong quá trình đó, báo chí với nhiệm vụ truyền thông, định hướng dư luận xã hội, luôn đóng vai trò thiết yếu, từ tham gia phản biện, xây dựng chính sách, pháp luật cho đến thông tin, tác động tích cực tới việc tổ chức thực hiện. Tương ứng với mỗi loại hình báo chí là một nhiệm vụ với một loại hình thông tin mang tính đặc thù nhất định. Với phạm vi đối tượng ảnh hưởng rộng lớn, chính sách mang tính tác động trong thời gian dài, có sự liên quan qua lại giữa các thế hệ, việc xây dựng một nền tảng lý luận, thực tiễn vững chắc, bền vững về BHXH, BHYT là yêu cầu cần thiết; chuyển tải thông tin lý luận, thực tiễn về BHXH, BHYT một cách thường xuyên, hiệu quả là một trong những giải pháp cần được tăng cường, vừa nhằm mục đích lan tỏa kiến thức, vừa bồi đắp, làm giàu kho tri thức, từng bước tạo nền tảng trong nhận thức và đi đến mục tiêu thay đổi hành vi của những nhóm đối tượng truyền thông cần tác động.

Nhìn từ thực tiễn

Với những ai theo dõi sâu về quá trình xây dựng chính sách, pháp luật BHXH, BHYT trong những năm gần đây sẽ dễ dàng thấy được có nhiều vấn đề luôn được dư luận quan tâm. Có thể kể đến một số từ khóa tiêu biểu như: chế độ BHXH một lần, tuổi nghỉ hưu, thu thuế và thu BHXH, cách thức tính mức đóng – hưởng, tính bền vững của Quỹ BHXH, BHYT, so sánh tiền đóng BHXH với bảo hiểm thương mại, gửi tiền ngân hàng…

Ngoài những vấn đề mang tính đặc thù của quá trình xây dựng, phát triển chính sách, BHXH, BHYT ở Việt Nam cũng đang gặp phải những thách thức tương tự như hầu hết các quốc gia đang phát triển; đó là: già hóa dân số; cách mạng công nghiệp 4.0 với xu hướng tự động hóa việc làm, giảm nhân công; hình thành quan hệ lao động kiểu mới, ít chịu rằng buộc pháp lý lao động không thuộc diện đóng BHXH theo quy định cũ… Cũng tương tự như hầu hết các quốc gia, Việt Nam cũng đang phải tính đến bài toán điều chỉnh chính sách, pháp luật để giải quyết những vấn đề mới phát sinh. Lý luận về BHXH, BHYT vừa đòi hỏi giải quyết thỏa đáng những vấn đề vốn không mới – nhưng mang tính đặc thù với điều kiện kinh tế - xã hội nước ta, và cả những vấn đề mới của xu hướng phát triển của thế giới hiện đại.

Từ định hướng cải cách chính sách         

Nghị quyết 28-NQ/TW của Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về cải cách chính sách BHXH cũng đã đưa ra nhận định: Hệ thống chính sách, pháp luật về BHXH chưa theo kịp tình hình phát triển kinh tế - xã hội, chưa thích ứng với quá trình già hóa dân số và sự xuất hiện các quan hệ lao động mới.

Cũng từ Nghị quyết 28-NQ/ TW, bên cạnh những mục tiêu phát triển cụ thể, với những định hướng cải cách chính sách đang đặt ra, nhiều vấn đề cũng cần được làm rõ một cách thấu đáo; ví dụ như: BHXH đa tầng; kết hợp hài hoà các nguyên tắc đóng - hưởng; công bằng, bình đẳng; chia sẻ và bền vững; mối tương quan; đặt trong mối tương quan với đổi mới, phát triển các chính sách xã hội khác, nhất là chế độ tiền lương, thu nhập, trợ giúp xã hội…

Hàng loạt vấn đề nghiên cứu lý luận BHXH cũng được Nghị quyết 28-NQ/TW chỉ ra đó là: Nghiên cứu phát triển đột phá phát triển BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện theo mục tiêu được Nghị quyết xác định; nghiên cứu giải pháp khắc phục bất hợp lý về chế độ trợ cấp BHXH một lần; nghiên cứu đề xuất sửa đổi quy định về điều kiện tham gia BHXH tối thiểu để hưởng chế độ hưu trí theo hướng linh hoạt; nghiên cứu sửa đổi, hoàn thiện chính sách BHTN theo hướng tăng cường giải pháp phòng ngừa, hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, bảo đảm việc làm cho người lao động; nghiên cứu mở rộng các chế độ BHXH tự nguyện, tạo điều kiện chuyển đổi giữa BHXH tự nguyện và BHXH bắt buộc, tiến tới BHXH toàn dân; nghiên cứu thiết kế các gói BHXH ngắn hạn với mức đóng, mức hưởng, phương thức giao dịch phù hợp với người lao động trong khu vực phi chính thức; nghiên cứu điều chỉnh tỷ lệ đóng vào quỹ BHXH theo hướng hài hòa quyền lợi giữa người sử dụng lao động và người lao động; giải pháp nâng cao năng lực và hiệu quả nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn về BHXH…

Những vấn đề trên đều rất mới mẻ; và từ định hướng cho đến quá trình cụ thể hóa thành các văn bản luật cũng như tổ chức thực hiện luôn cần đến sự luận bàn, phản biện từ góc nhìn khoa học đa chiều, những dự báo xu hướng từ góc nhìn thực tiễn tình hình phát triển nước ta. Nhu cầu thông tin lý luận, thực tiễn BHXH, BHYT vì vậy đã và đang đặt ra cấp thiết. Các mục tiêu phát triển BHXH, BHYT nhất là về diện bao phủ phải đạt yêu cầu với mốc năm 2021; việc điều chỉnh chính sách cần phải thực hiện sớm, chủ động tạo tiền đề cho công tác tổ chức thực hiện. Bên cạnh đó, các định hướng lớn của Đảng về cải cách chính sách tiền lương, về công tác cán bộ đặt các mục tiêu thực hiện từ năm 2018, 2020 sẽ tác động trực tiếp tới chính sách BHXH, BHYT...

Xuất phát từ những yêu cầu nói trên, với vai trò là “nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, công tác truyền thông phải được tiến hành trước một bước nhằm tác động vào nhận thức, làm thay đổi hành vi, vai trò mở đường, hướng dẫn dư luận…” theo đúng tinh thần Nghị quyết 96-NQ/BCS của Ban Cán sự Đảng BHXH Việt Nam về đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác truyền thông BHXH, BHYT trong tình hình mới./.

Kỳ tới: Về đối tượng truyền thông lý luận, thực tiễn BHXH, BHYT.

TS. Dương Văn Thắng

ThS. Lê Công Minh Đức

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam