Các yếu tố tác động đến việc tham gia BHYT hộ gia đình (Bài 01)

14/07/2020 08:27:35
Trong Tạp chí BHXH số kỳ 02 tháng 06/2020, có bài viết Các yếu tố ảnh hưởng đến việc tham gia BHYT hộ gia đình, đưa ra kết quả khảo sát ý kiến các hộ gia đình chưa tham gia BHYT, qua đó đánh giá các yếu tố tác động ảnh hưởng đến quyết định tham gia. Cũng liên quan về nội dung này, nhóm tác giả nghiên cứu của Viện Khoa học BHXH đã thực hiện khảo sát với phạm vi rộng hơn, tại địa bàn 07 tỉnh, thành phố; bao gồm Bắc Giang, Nam Định, Thanh Hóa, Bạc Liêu, Tây Ninh, Phú Yên, Gia Lai, đại diện cho 07 vùng kinh tế trong cả nước.

Tuyên truyền BHXH, BHYT tại Pù Nhi (Mường Lát, Thanh Hóa)

Tổng cỡ mẫu điều tra là 2.576 phiếu, nội dung khảo sát tập trung vào nhóm đối tượng hộ gia đình chưa tham gia BHYT để tìm hiểu cụ thể nguyên nhân, lý do các hộ chưa tham gia BHYT, khả năng sẵn sàng tham gia của hộ.... Ngoài ra, để thấy sự khác biệt giữa 02 nhóm đối tượng hộ gia đình chưa tham gia BHYT và nhóm hộ gia đình đã tham gia BHYT, khảo sát số hộ đã tham gia BHYT bằng ½ số hộ chưa tham gia BHYT tại mỗi xã khảo sát (tương ứng 840 phiếu khảo sát). Trong đó, hộ gia đình chưa tham gia BHYT là 1.680 phiếu (trong đó mỗi tỉnh 240 phiếu); Hộ gia đình đã tham gia BHYT là 840 phiếu (trong đó mỗi tỉnh là 120 phiếu, bằng ½ số phiếu hộ gia đình chưa tham gia); Đại diện đại lý thu BHXH, BHYT tại các xã 42 phiếu (trong đó mỗi tỉnh 06 phiếu); Đại diện BHXH huyện 14 phiếu (trong đó mỗi tỉnh 02 phiếu).

Nhóm nghiên cứu đã phối hợp với Đại lý BHXH, BHYT của xã để lựa chọn hộ gia đình đã tham gia và chưa tham gia BHYT thông qua danh sách hộ gia đình được lập từ đại lý thu BHXH tại các xã để tiến hành điều tra chọn mẫu. Trong đó, hộ gia đình đã tham gia BHYT là toàn bộ người trong hộ đã tham gia BHYT; hộ gia đình chưa tham gia BHYT là hộ gia đình có người chưa tham gia BHYT. Trong mỗi hộ gia đình thực hiện điều tra người chủ hộ hoặc người nắm bắt thông tin về các thông tin liên quan đến BHYT.

Một số kết quả khảo sát

Trong tổng số 1.680 người được điều tra khảo sát, có 1.063 người trả lời là nam giới (chiếm 63.3%), có 617 người là nữ giới (chiếm 36.7%). Thực tế trong quá trình khảo sát cho thấy nam giới thường giữ vai trò đại diện, quyết định việc cung cấp thông tin trong khi nữ giới trong hộ gia đình giữ vai trò hỗ trợ. Kết quả này cũng phù hợp với một số điều tra trước đây về thực trạng gia đình Việt Nam do Vụ Gia đình, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch thực hiện.

- Đối với Hộ gia đình chưa tham gia BHYT:

Nguồn thu nhập của hộ gia đình: Trong số 1.840 hộ gia đình được khảo sát thì có 1.069 đại diện hộ gia đình, chiếm 63.63% có nguồn thu nhập từ làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp. Có 1.312 hộ gia đình (78.6%) có thu nhập bình quân dưới 5 triệu đồng/tháng, trong đó hộ gia đình có thu nhập bình quân dưới 3 triệu đồng/tháng là 566 hộ (33.7%). Phân tích thông tin về nguồn thu nhập và mức thu nhập cho thấy, đa số các hộ gia đình có nguồn thu nhập từ nông nghiệp có mức thu nhập bình quân khá thấp. Mặc dù thu nhập thấp nhưng lại chưa đạt ngưỡng chuẩn cận nghèo do đó nhóm hộ gia đình thu nhập thấp này không được Nhà nước hỗ trợ mức đóng BHYT. 

Về khả năng tham gia BHYT của hộ gia đình: Có 1.018 hộ gia đình (60.6%) cho rằng có khả năng tham gia BHYT, số không có khả năng tham gia là 39.4%. Trong đó, lý do chính không tham gia BHYT hộ gia đình được khảo sát chủ yếu là không có tiền để tham gia (chiếm 51.2%); có 54% đại diện hộ gia đình cho rằng mức tham gia BHYT hiện nay là cao.

Khảo sát về nguyên nhân không tiếp tục tham gia BHYT cho thấy có 29.57% cho rằng khó khăn về kinh tế, trên 43% cho rằng thẻ BHYT sử dụng không hiệu quả, trong đó có 28.39% cho rằng không cần thiết do ốm nhẹ tự mua thuốc, 15.04% ý kiến là chưa đi KCB lần nào.

Tham khảo về những khó khăn khi tham gia BHYT hộ gia đình thì nhiều ý kiến cho rằng, khó khăn cơ bản là yêu cầu phải tham gia cho tất cả thành viên trong hộ gia đình, hộ gia đình có thu nhập thấp chưa được hỗ trợ mức đóng như đối với hộ cận nghèo, hồ sơ đăng ký tham gia còn phức tạp, đại lý ở xa hoặc tập hợp nhiều người mới làm thủ tục đăng ký một lần, việc đại lý trả thẻ BHYT chưa đúng hạn còn xảy ra.

Người dân chủ yếu nắm thông tin về chính sách BHYT chủ yếu là qua các phương tiện thông tin đại chúng (chiếm 35%), thông qua các cơ quan tổ chức cơ sở chiếm 35% trong đó từ các hội, đoàn thể là 17.24%; UBND xã là 18.19%; tuy nhiên số người dân biết về chính sách BHYT qua đại lý còn rất khiêm tốn, trong đó qua đại lý xã chỉ 3.33% và bưu điện xã là 7.38%.

Khảo sát mong muốn của người dân về BHYT cho thấy đại diện các hộ gia đình chưa tham gia BHYT mong muốn có sự điều chỉnh chính sách theo hướng giảm chi phí cho người tham gia, trong đó 17.6% mong muốn giảm mức đóng cho người thu nhập thấp, 17.5% mong muốn được giảm mức đóng cho khu vực nông thôn, 12.3% mong muốn có chính sách ưu đãi cho những hộ gia đình tham gia nhiều năm. Về tổ chức thực hiện, thì mong muốn chiếm tỷ trọng cao nhất là việc đảm bảo quyền lợi cho người có thẻ BHYT chiếm 17.1%, bên cạnh đó cũng có 14.8% đối tượng khảo sát mong muốn tuyên truyền về BHYT được mở rộng.

- Đối với Hộ gia đình đã tham gia BHYT:

Tỷ lệ hộ gia đình làm nông, lâm, ngư nghiệp chiếm tỷ lệ gần 60% số hộ tham gia khảo sát, trong đó hộ gia đình làm nông nghiệp chiếm tới 54.4% thấp hơn so với đối tượng khảo sát là hộ chưa tham gia BHYT là 62.2%. Ngược lại, tỷ lệ hộ gia đình buôn bán nhỏ đã tham gia BHYT (20%) thì lại cao hơn so với hộ gia đình buôn bán nhỏ chưa tham gia BHYT(16%).

Các hộ gia đình có thu nhập dưới 5 triệu đồng/tháng là 63.8%, các hộ gia đình có thu nhập từ 5 triệu đồng/tháng trở lên là 36.2%. Các hộ gia đình có thu nhập bình quân dưới 5 triệu đồng/tháng chủ yếu là làm nông, lâm, ngư nghiệp,  trong đó hộ gia đình làm nông nghiệp chiếm tới 66.23%, trong khi đó tỷ lệ này ở đối tượng khảo sát là hộ gia đình chưa tham gia BHYT là 68.28%. Khảo sát thêm về mức độ cân đối chi tiêu trong hộ gia đình thì đa phần (78.3%) cho rẳng đủ chi tiêu, 15.6% hộ gia đình khó khăn, 2.3% hộ gia đình rất khó khăn.

Phần lớn ý kiến (59.8%) cho rằng mức tham gia BHYT hiện nay là trung bình và 37.8% hộ gia đình cho rằng mức tham gia BHYT hiện nay là cao. Trong khi đó, chỉ có 44% hộ gia đình chưa tham gia BHYT cho rằng mức đóng BHYT là trung bình và 54.1% cho rằng mức đóng là cao.

Trong tổng số 61 ý kiến về việc không tiếp tục tham gia BHYT trong năm tiếp theo, trong đó có 29 ý kiến tương ứng 47.5% cho rằng không có đủ tiền để tham gia, 18% cho rằng ốm nhẹ, tự mua thuốc, ngoài ra cũng có 11.5% ý kiến cho rằng bị phân biệt đối xử khi đi khám, chữa bệnh BHYT.

Đánh giá về mức độ hài lòng khi khám, chữa bệnh BHYT: Có 547 đại diện Hộ gia đình, tương ứng 65.1%  hài lòng khi đi khám, chữa bệnh BHYT, còn 293 đại diện hộ gia đình, tương ứng 34.9% chưa hài lòng.

Nguồn thông tin biết về BHYT hộ gia đình: Đại diện các hộ gia đình biết về nguồn thông tin tham gia BHYT khá đa dạng chiếm từ 10% - 18% ở các nguồn thông tin khác nhau.

+ Có 60.1% lượt ý kiến biết về tăng giá dịch vụ BHYT và tiếp tục tham gia BHYT trong năm tiếp theo. Tuy nhiên, vẫn có tình trạng lựa chọn ngược trong khám, chữa bệnh BHYT khi có 11.6% ý kiến cho rằng trong gia đình có người ốm nên tiếp tục tham gia BHYT.

Các yếu tố tác động đến việc tham gia BHYT hộ gia đình (Bài 02)

ThS.Lương Tuấn Anh

Viện Khoa học BHXH (BHXH Việt Nam)

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam