Chi tiêu cho y tế, BHYT và hiệu quả ứng phó với đại dịch Covid-19 ở một số quốc gia (Bài 01)

20/05/2020 08:45:57
Đại dịch Covid-19 tạo nên một sức ép đáng kể lên các hệ thống y tế của các quốc gia trên thế giới, đã kiểm tra năng lực của hệ thống y tế trong công tác chăm sóc người bệnh và bảo vệ nhân viên y tế tại những thời điểm khủng hoảng nhất. Nhiều quốc gia phải triển khai xét nghiệm trên một phạm vi rộng lớn, dành chỗ nằm cho bệnh nhân tại các bệnh viện và bảo đảm sẵn sàng các thiết bị y tế quan trọng như máy thở, khẩu trang. Trong chuyên đề So sánh 06 hệ thống chăm sóc sức khỏe trong đại dịch (Comparing Six Health-Care Systems in a Pandemic) đăng tải trên website của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR, Council on Foreign Relations, www.cfr.org), hai tác giả Lindsay Maizland - Claire Felter đã phân tích và rút ra kết luận: Mức chi tiêu cho y tế chưa chắc tỷ lệ thuận với hiệu quả ứng phó với đại dịch Covid-19.

Đài Loan: Hệ thống thanh toán BHYT đơn giản, đáp ứng Covid-19 hiệu quả

Đặc điểm chi tiêu cho y tế

BHYT quốc gia Đài Loan – Trung Quốc là một hệ thống thanh toán đơn (single-payer system), nghĩa là gần như tất cả công dân và người nước ngoài cư trú đều được bảo hiểm bởi một chương trình BHYT của Chính phủ trong thời gian ít nhất 06 tháng. Lợi ích BHYT là toàn diện, bao gồm bảo hiểm cho chăm sóc sức khoẻ ban đầu, các dịch vụ khám, chữa bệnh tại bệnh viện, thuốc theo toa, nha khoa và chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Hệ thống thanh toán khám, chữa bệnh được tài trợ chủ yếu bằng thuế quỹ lương (payroll tax) và được bổ sung bằng thuế thuốc lá và xổ số. Tổng cộng chi tiêu cho y tế của Đài Loan chiếm 6% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong năm 2017. Có các khoản đồng thanh toán cho mỗi lần khám bác sĩ (giới hạn ở mức 14 đô-la) và các đơn thuốc (giới hạn ở mức 07 đô-la), cũng như chi phí nằm viện và cũng có mức giới hạn chi phí điều trị. Người dân đi khám bệnh trung bình 15 lần mỗi năm, gần gấp đôi so với các nước phát triển khác, các bệnh viện và phòng khám thường rất đông và nhân viên y tế thường làm việc quá sức.

Ứng phó với Covid-19

Mặc dù thuộc khu vực đô thị đông dân cư và ở rất gần với Trung Quốc đại lục, nơi đầu tiên xảy ra Covid-19 nhưng cả Đài Loan chỉ có vài trăm trường hợp mắc. Theo các chuyên gia, Đài Loan đã nhanh chóng triển khai kế hoạch ứng phó với dịch bệnh, kế hoạch này đã được hình thành từ sau khi bùng phát Hội chứng Hô hấp cấp tính nặng (SARS) năm 2003. Đài Loan đã sử dụng các công nghệ bao gồm các ứng dụng điện thoại di động theo dõi dữ liệu người dùng và cảm biến nhiệt độ cơ thể để xác định người tiếp xúc gần với nhiễm Covid-19, thực hiện cách ly cưỡng chế và theo dõi nhiệt độ cơ thể. Đồng thời, cấm các nhà sản xuất xuất khẩu vật tư y tế và gia tăng sản xuất khẩu trang, triển khai xét nghiệm chẩn đoán nhiễm SARS-CoV-2 miễn phí và các bệnh viện được yêu cầu kiểm tra sớm cho bệnh nhân.

Anh: Chính phủ trực tiếp điều hành hệ thống y tế qua NHS, nỗ lực chống dịch bị trì hoãn

Đặc điểm chi tiêu cho y tế

Chăm sóc sức khỏe tại Anh được Chính phủ tài trợ và cung cấp đầy đủ cho gần như tất cả mọi người. Một số phân tích đánh giá cao hoạt động của Tổ chức NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia) đã cho ra nhiều chỉ số mức cao về chăm sóc sức khỏe, bao gồm các chỉ số về chăm sóc dự phòng, công bằng và quyền tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ. NHS được thanh toán chủ yếu bằng thuế, cung cấp độ bao phủ toàn diện, bao gồm chăm sóc phòng ngừa, các dịch vụ tại bệnh viện, thuốc và chăm sóc sức khỏe tâm thần. Các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ phần lớn miễn phí; chi phí tự chi trả trung bình khoảng 630 đô-la/người trong năm 2017. Khoảng 10% dân số có bảo hiểm tư nhân bổ sung, cho phép tiếp cận nhanh hơn với một số dịch vụ chăm sóc y tế.

Năm 2018, chi tiêu cho y tế của Anh là 9,8% GDP, thuộc loại thấp nhất trong các nước đã phát triển. Hệ thống y tế đã phải đối mặt với những chỉ trích về việc thiếu kinh phí và chất lượng giảm, đặc biệt là chăm sóc ban đầu. Năng lực của hệ thống y tế cũng là một vấn đề, chỉ có hơn 02 giường bệnh chăm sóc cấp tính cho một nghìn người dân, thấp hơn các quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD).

Ứng phó với Covid-19

Mặc dù được xếp hạng cao về khả năng chuẩn bị ứng phó với đại dịch theo Chỉ số An ninh y tế toàn cầu  nhưng khi đại dịch Covid-19 xảy ra, Anh chịu tổn thất nặng nề và là quốc gia triển khai cách ly xã hội muộn nhất, sau nhiều tuần so với các nước ở Châu Âu. Đến giữa tháng 04/2020, Anh có gần 80.000 trường hợp nhiễm Covid-19, trong đó, khoảng 10.000 ca tử vong.

NHS cho biết sẽ giải phóng hàng chục nghìn giường bệnh bằng cách hoãn các kỹ thuật điều trị không cấp cứu và mua lại các không gian trống tại các bệnh viện tư nhân. Một trung tâm hội nghị ở London cũng nhanh chóng được chuyển thành bệnh viện dã chiến. Ngoài ra, hàng nghìn nhân viên chăm sóc sức khoẻ ban đầu đã được đào tạo lại để hỗ trợ ứng phó với đại dịch, các bác sĩ chuyên khoa trong các lĩnh vực khác đang được sử dụng lại. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia đưa ra cảnh báo thiếu máy thở và các thiết bị phòng hộ. Chính phủ đã nhập một số máy thở, một số từ các lực lượng vũ trang và kêu gọi các công ty sản xuất thêm. Nước Anh đã làm xét nghiệm chẩn đoán cho khoảng 04 người/1.000 dân, trong khi một số quốc gia khác – ví dụ như Hàn Quốc, con số này là 09/1.000.

Hàn Quốc: BHYT quốc gia do Chính phủ điều hành qua hệ thống y tế công-tư, phản ứng nhanh trong ứng phó với dịch bệnh

Đặc điểm chi tiêu cho y tế

Gần như tất cả mọi người ở Hàn Quốc đều được bảo hiểm bởi Chương trình BHYT Quốc gia do Chính phủ điều hành. Lợi ích của BHYT bao gồm chăm sóc cấp cứu, thuốc và chăm sóc nha khoa. Các dịch vụ chăm sóc sức khỏe chủ yếu được cung cấp thông qua khu vực tư nhân, với hầu hết các cơ sở y tế là tư nhân. Các chuyên gia cho rằng Hàn Quốc không có một hệ thống chăm sóc ban đầu được phát triển tốt.

Chương trình chăm sóc sức khoẻ của Chính phủ Hàn Quốc phụ thuộc rất nhiều vào việc người dân cùng chia sẻ chi phí điều trị, chi phí tự chi trả chiếm khoảng 34% tổng chi phí chăm sóc sức khỏe, so với mức trung bình của các nước thuộc khối OECD là 20%. Chính phủ duy trì mức trần cho các khoản đồng thanh toán, nhưng bệnh nhân phải thanh toán toàn bộ chi phí cho các dịch vụ không có trong gói lợi ích của BHYT, khiến hầu hết người dân đăng ký thêm các chương trình bảo hiểm tư nhân bổ sung - điều này dẫn đến sự tiếp cận không đồng đều trong chăm sóc sức khỏe.

Ứng phó với Covid-19

Sau “cuộc chiến” chống lại sự bùng phát của Hội chứng hô hấp Trung Đông (MERS) vào năm 2015, Hàn Quốc đã đầu tư rất nhiều vào việc chuẩn bị khẩn cấp ứng phó dịch bệnh. Chính phủ giao Bộ Nội vụ và An toàn (Ministry of the Interior and Safety) là điều phối viên chính trong các cuộc khủng hoảng về sức khỏe thay vì thủ tướng hay tổng thống. Hàn Quốc đã có những nỗ lực nhanh chóng để làm phẳng đường cong về số ca mắc và giữ cho tổng số ca tử vong dưới 200 ca. Sau khi trường hợp đầu tiên xuất hiện vào tháng 01/2020, Chính phủ nhanh chóng triển khai xét nghiệm chẩn đoán miễn phí cho hàng triệu người, người dân chỉ cần ngồi trên xe lái xe đến các trạm dã chiến để làm xét nghiệm nhanh. Đồng thời, chỉ định các bệnh viện chịu trách nhiệm tiếp nhận điều trị bệnh nhân bị nhiễm Covid-19, yêu cầu người dân khi cần chăm sóc sức khoẻ vì các bệnh lý khác thì đến các bệnh viện không được phân công tiếp nhận Covid-19. Hàn Quốc cũng huy động khu vực tư nhân sản xuất vật tư y tế cho sử dụng công cộng.

Chi tiêu cho y tế, BHYT và hiệu quả ứng phó với đại dịch Covid-19 ở một số quốc gia (Bài 02): Australia, Hà Lan, Mỹ

Hoàng Hoa (Sở Y tế TP.Hồ Chí Minh)

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam