Chi tiêu cho y tế, BHYT và hiệu quả ứng phó với đại dịch Covid-19 ở một số quốc gia (Bài 02)

21/05/2020 10:48:06
Đại dịch Covid-19 tạo nên một sức ép đáng kể lên các hệ thống y tế của các quốc gia trên thế giới, đã kiểm tra năng lực của hệ thống y tế trong công tác chăm sóc người bệnh và bảo vệ nhân viên y tế tại những thời điểm khủng hoảng nhất. Nhiều quốc gia phải triển khai xét nghiệm trên một phạm vi rộng lớn, dành chỗ nằm cho bệnh nhân tại các bệnh viện và bảo đảm sẵn sàng các thiết bị y tế quan trọng như máy thở, khẩu trang. Trong chuyên đề So sánh 06 hệ thống chăm sóc sức khỏe trong đại dịch (Comparing Six Health-Care Systems in a Pandemic) đăng tải trên website của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR, Council on Foreign Relations, www.cfr.org), hai tác giả Lindsay Maizland - Claire Felter đã phân tích và rút ra kết luận: Mức chi tiêu cho y tế chưa chắc tỷ lệ thuận với hiệu quả ứng phó với đại dịch Covid-19.

(Ảnh minh họa)

Australia: Hệ thống y tế “Hybrid” với BHYT công kết hợp BHYT tư, nỗ lực không để dịch lan rộng

Đặc điểm chi tiêu cho y tế

Đặc điểm nổi bật trong chi tiêu cho y tế tại Australia chính là sự kết hợp của BHYT công và BHYT tư. Chương trình BHYT công - Medicare được tài trợ bởi Chính phủ liên bang. Ưu điểm của hệ thống này là có chi phí khám, chữa bệnh phải chăng nhưng đi kèm cũng có sự “đánh đổi”, đó là tình trạng quá tải bệnh viện công, đặc biệt là trong giai đoạn khủng hoảng về sức khỏe do dịch bệnh.

Khoảng một nửa người Australia tham gia bảo hiểm tư nhân được khuyến khích bởi Chính phủ liên bang, tuy nhiên, ở nhóm thu nhập thấp, chỉ có 1/5 có bảo hiểm tư nhân. Các công ty bảo hiểm tư nhân, bao gồm cả các nhà cung cấp vì lợi nhuận và phi lợi nhuận, cung cấp BHYT cho các dịch vụ khám, chữa bệnh tại bệnh viện, xe cứu thương, chăm sóc tổng quát như dịch vụ nha khoa, chỉnh hình.

Năm 2018, chi tiêu cho y tế tại Australia là 9,3% GDP; người dân tự chi trả trung bình mỗi năm khoảng 830 đô-la cho y tế (năm 2016).

Ứng phó với Covid-19

Được xếp hạng cao về khả năng chuẩn bị và ứng phó với dịch bệnh, thực tế cho thấy, Australia không bị ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch, khoảng 6.300 trường hợp nhiễm virus SARS-CoV-2 và chỉ dưới 60 trường hợp tử vong (tính đến giữa tháng 02/2020). Chính phủ Australia duy trì các biện pháp ngăn chặn nghiêm ngặt ngay cả khi tỷ lệ nhiễm mới dường như đang giảm, vì nhận định rằng nếu không làm vậy, các đơn vị chăm sóc đặc biệt tại bệnh viện sẽ bị quá tải chỉ trong vài tuần. Hàng chục nghìn giường bệnh, hàng nghìn bác sĩ và điều dưỡng được chuyển ra khỏi bệnh viện tư nhân, tăng cường vào bệnh viện công để giảm bớt căng thẳng trên hệ thống y tế công. Australia cũng có tỷ lệ xét nghiệm virus bình quân đầu người cao nhất, trung bình 10.000 xét nghiệm mỗi ngày vào cuối tháng 03/2020. Các chuyên gia y tế đã ghi nhận Australia có mật độ người dân làm xét nghiệm cao, cùng với các biện pháp cách ly xã hội sớm đã ngăn chặn lây nhiễm trong cộng đồng hiệu quả.

Hà Lan: Người dân phải sử dụng BHYT tư nhân, chỉ cách ly xã hội một phần trong phòng, chống dịch

Đặc điểm chi tiêu cho y tế

Hà Lan quản lý chặt chẽ và bắt buộc mọi người phải mua BHYT từ các nhà cung cấp tư nhân, các công ty BHYT tư nhân là các tổ chức phi lợi nhuận. Tất cả các bệnh viện cũng hoạt động như các tổ chức phi lợi nhuận. Thị trường chi phối bởi 04 tập đoàn bảo hiểm, chiếm khoảng 90% số người đăng ký.

Chính phủ chi trả phần lớn chi phí khám, chữa bệnh, được tài trợ thông qua thuế. Các khoản hỗ trợ khác đến từ phí bảo hiểm, mỗi công ty bảo hiểm đều có cùng mức giá cho tất cả mọi người bất kể tuổi tác hay tình trạng sức khỏe. Công dân Hà Lan trả phí bảo hiểm tương đối thấp (115 đến 150 đô-la/tháng); khoản chi phí tự chi trả cho mỗi lần khám, chữa bệnh khoảng 600 đô-la/năm) và chủ lao động cũng đóng góp một phần. Những người có thu nhập thấp hơn nhận được trợ cấp bổ sung, trẻ em hoàn toàn được Nhà nước chi trả. Hơn 80% dân số mua bảo hiểm bổ sung, tự nguyện để chi trả các lợi ích khác như chăm sóc nha khoa, nhãn khoa. Năm 2018, tổng chi tiêu cho chăm sóc sức khỏe tại Hà Lan đạt gần 10% GDP. Mặc dù các chuyên gia cảnh báo chi phí y tế đang tăng nhanh hơn tiền lương, nhưng hệ thống này được ca ngợi vì dịch vụ chăm sóc chất lượng cao, dễ tiếp cận.

Ứng phó với Covid-19

Hà Lan có Viện Y tế công cộng Quốc gia chịu trách nhiệm  tham mưu và hướng dẫn công tác phòng chống, dịch bệnh. Theo khuyến nghị của Viện, Chính phủ đã thực hiện các biện pháp cách ly xã hội vào tháng 03/2020 nhưng không cách ly hoàn toàn, do cho rằng sự lây lan virus có kiểm soát có thể tạo ra khả năng miễn dịch tự nhiên. Đến giữa tháng 04/2020, khoảng 25.000 người ở Hà Lan nhiễm bệnh và hơn 2.500 người chết. Mặc dù tốc độ lây truyền dường như chậm lại, các nhà chức trách cảnh báo rằng các bệnh viện, đơn vị chăm sóc đặc biệt có thể sẽ bị quá tải. Hà Lan đã chọn các địa điểm tư nhân bao gồm phòng hòa nhạc, khách sạn trên cả nước chuyển thành trung tâm cấp cứu dã chiến để giảm bớt căng thẳng cho bệnh viện, nơi có tỷ lệ lây nhiễm cao trong đội ngũ nhân viên y tế. Một số bệnh nhân Hà Lan đã được chăm sóc tại Đức. Kể từ ngày 06/04, Hà Lan triển khai xét nghiệm tính theo đầu người đã ngang bằng với Mỹ nhưng tỷ lệ này vẫn thua xa Hàn Quốc.

Mỹ: Hệ thống y tế hỗn hợp công-tư với chi tiêu cho y tế cao nhất, có phản ứng rời rạc với dịch bệnh

Đặc điểm chi tiêu cho y tế

Đặc điểm của hệ thống y tế Mỹ là sự pha trộn của các nguồn lực công và tư, tuy nhiên, Mỹ là một trong những quốc gia có thu nhập cao nhưng không đạt được độ bao phủ BHYT toàn dân, khoảng 8,5% dân số không có BHYT. Đạo luật Chăm sóc với giá cả phải chăng năm 2010 (Affordable Care Act) yêu cầu hầu hết người dân phải có BHYT nhưng yêu cầu này đã bị chính quyền của Tổng thống Donald J. Trump loại bỏ vào năm 2019.

Bảo hiểm tư nhân, dựa trên chủ lao động hoặc mua riêng lẻ, chiếm 2/3 dân số, trong khi 1/3 số người còn lại được bảo hiểm bởi các chương trình bảo hiểm công cộng (chương trình Medicare, Medicaid và cựu chiến binh). Trợ cấp y tế thường dành cho các nhóm dễ bị tổn thương, bao gồm hộ gia đình có thu nhập thấp, người trên 65 tuổi, một số nhóm người khuyết tật (Medicare chi trả).

Người dân Mỹ chi tiêu nhiều cho chăm sóc sức khỏe và cao hơn so với bất kỳ quốc gia nào thuộc khối OECD; trung bình mỗi người dân chi trả 10.000 đô-la/năm và gần 17% GDP của Hoa Kỳ đã được chi cho y tế (năm 2018).

Ứng phó với Covid-19

Sau khi ghi nhận trường hợp nhiễm Covid-19 đầu tiên vào cuối tháng 01/2020, Mỹ đã cấm du khách đến Trung Quốc. Tuy nhiên, trong những tuần tiếp theo, Chính phủ liên bang đã thất bại trong việc thực hiện kế hoạch và để dịch bùng phát rộng hơn. Mặc dù được xếp hạng là quốc gia có chuẩn bị tốt nhất cho đại dịch, song Mỹ không tăng cường năng lực trong bệnh viện, cũng như không tăng cường đáng kể sản xuất vật tư y tế. Một số tiểu bang, chẳng hạn như California, đã thực hiện các biện pháp cách ly xã hội sớm và đã thành công hơn trong việc kiềm chế virus lây lan. Xét nghiệm chẩn đoán ban đầu được thiết kế bởi Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) bị lỗi làm trì hoãn xét nghiệm trên toàn quốc trong nhiều tuần và ngăn các quan chức y tế có một bức tranh chính xác về dịch bệnh lây lan. Đến giữa tháng 04/2020, số trường hợp nhiễm bệnh và tử vong do Covid-19 tại Mỹ đã ở mức cao nhất trên thế giới. Tổng thống Mỹ sử dụng quyền hạn khẩn cấp để buộc các công ty tư nhân sản xuất máy thở cho bệnh nhân và khẩu trang cho nhân viên y tế. Luật pháp tháng 03/2020 tại Mỹ cho phép làm xét nghiệm miễn phí cho người dân nhưng chi phí điều trị lại khác nhau.

Như vậy, đương đầu với đại dịch Covid-19, mỗi quốc gia có một chiến lược khác nhau và vì vậy, thu lại được kết quả khác nhau. Một số quốc gia nhanh chóng thực hiện kế hoạch ứng phó hiệu quả với đại dịch, giúp hạn chế đáng kể sự lây lan. Một số quốc gia không hành động sớm, khiến người nhiễm Covid-19 “tràn ngập” các cơ sở y tế. Trong một số quốc gia để ngăn chặn sự lây lan trong cộng đồng đã mạnh dạn ra quyết định cấm đi lại và cách ly xã hội, đã tạo ra hiệu quả khác biệt trong việc kiểm soát dịch bệnh.

Chi tiêu cho y tế, BHYT và hiệu quả ứng phó với đại dịch Covid-19 ở một số quốc gia (Bài 01): Đài Loan, Anh, Hàn Quốc

Hoàng Hoa (Sở Y tế TP.Hồ Chí Minh)

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam