Chính sách tiền lương công chức hành chính ở nước ta: Thực trạng & Giải pháp

09/04/2018 10:11:25
Bộ máy hành chính cồng kềnh, công chức nhà nước đang phải chịu mức lương thấp không đủ sống, hay tình trạng công chức “sáng cắp ô đi tối cắp ô về”, chảy máu chất xám... là những nghịch lý khi mô tả thực trạng tiền lương công chức hành chính. Để tạo ra được đội ngũ công chức hành chính đủ mạnh, là công bộc của dân, đủ năng lực để quản lý, điều hành, thúc đẩy phát triển đất nước là một yêu cầu bức thiết và cấp bách hiện nay. Việc cải cách chính sách tiền lương công chức hành chính nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong giai đoạn phát triển mới được coi là một trong những giải pháp quan trọng để đẩy nhanh quá trình xây dựng được một đội ngũ công chức, viên chức tài năng, chuyên nghiệp, hiện đại, tận tâm, tận lực với công việc.

Ảnh minh họa


Thực trạng tiền lương công chức hành chính
Chính sách tiền lương trong khu vực hành chính sự nghiệp hiện nay, bao gồm hệ thống thang, bảng, ngạch, bậc lương và chế độ phụ cấp, mặc dù đã có nhiều cải tiến, nhưng còn khá phức tạp, còn mang nặng tính bình quân, chưa đảm bảo sự công bằng; chưa phù hợp với yêu cầu vị trí việc làm; việc phân thành các ngạch cán sự, chuyên viên, chuyên viên chính, chuyên viên cao cấp còn nhiều bất cập, còn nặng về bằng cấp và thâm niên, không khuyến khích nâng cao trình độ chuyên môn, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, nâng cao năng suất, hiệu quả công việc; không có tác dụng thu hút người có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao; tạo nhiều bất bình đẳng giữa các đối tượng, ngành nghề và khu vực; tạo hệ lụy khuyến khích công chức, viên chức chạy đua theo cấp bậc, chức vụ mà không chú trọng nâng cao năng lực chuyên môn, không khuyến khích phấn đấu theo chức nghiệp. Nhiều đối tượng cán bộ lãnh đạo (như thứ trưởng và tương đương, chủ tịch UBND tỉnh…) vẫn được xếp lương theo chuyên môn, ngạch bậc, dẫn đến bất cập trong thu nhập của các chức danh lãnh đạo, quản lý. Việc nâng bậc, nâng ngạch, thăng hạng lương chủ yếu dựa vào bằng cấp đào tạo và thâm niên công tác, chưa gắn với nhiệm vụ cụ thể của vị trí việc làm và kết quả thực thi nhiệm vụ. Việc quy định mức lương bằng hệ số chỉ là biện pháp tình thế, nhưng đã kéo dài nhiều năm làm triệt tiêu ý nghĩa tiền lương, làm sai lệch ý nghĩa của tiền lương là giá trị được trả cho công sức người hưởng lương.
Hiện tại tiền lương của công chức nhà nước lại phụ thuộc chủ yếu vào các khoản phụ cấp mà không phải là tiền lương gọi là “phần mềm” với số lượng hơn 20 loại phụ cấp khác nhau. Điều này làm giảm ý nghĩa của chế độ phụ cấp, làm cho khoản chi có tính chất lương trong NSNN tăng nhanh và làm giảm vai trò của tiền lương.
 Tiền lương công chức hành chính không đủ sống nhưng thực tế thu nhập của công chức hành chính lại khá cao, đặc biệt là đội ngũ công chức hành chính có chức vụ hoặc không có chức vụ nhưng lại đảm nhận nhiệm vụ quan trọng. Điều đó chứng tỏ có nhiều khoản thu nhập ngoài lương. Trong đó, nhiều khoản thu nhập công khai có nguồn gốc từ ngân sách. Chứng tỏ rằng, nếu đưa những khoản thu nhập này vào tiền lương sẽ làm cho tiền lương công chức hành chính cao hơn và minh bạch hơn.
Mối tương quan về tiền lương giữa khu vực công và khu vực sản xuất, kinh doanh còn nhiều bất hợp lý. Chính sách tiền lương thấp, cùng với việc áp dụng mức lương cơ sở khác với mức lương tối thiểu trong khu vực sản xuất, kinh doanh đã làm chia cắt thị trường lao động, cản trở cạnh tranh lành mạnh về lao động, việc làm giữa các khu vực.
Cải cách tiền lương, thu nhập trong các đơn vị sự nghiệp công lập chưa đạt kết quả do chưa tính đủ chi phí tiền lương trong giá dịch vụ. Việc đổi mới tổ chức và quản lý, đặc biệt là cơ chế tài chính của khu vực sự nghiệp công lập còn chậm, còn nặng bao cấp, không đạt mục tiêu, tiến độ đề ra.
Đội ngũ người hưởng lương từ ngân sách quá lớn, quá cồng kềnh nên gây khó khăn cho cải cách chính sách tiền lương. Trong khi đó, tiền lương của công chức hành chính bị đánh đồng với các đối tượng khác do chúng ta chưa nhận thức đầy đủ về vai trò tiên phong của đội ngũ này trong phát triển kinh tế và xã hội của đất nước.
Chính sách tiền lương hiện nay còn cào bằng giữa các địa phương, giữa các vùng miền nên chưa khuyến khích được các địa phương tích cực cải cách hành chính nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước cũng như nỗ lực của đội ngũ công chức hành chính địa phương.
Đối với lực lượng vũ trang phong quân hàm gắn với nâng lương dẫn đến tiền lương không phản ánh đúng chức vụ, vị trí việc làm; quân hàm không phản ánh đúng trình độ chỉ huy, chuyên môn kỹ thuật, nghiệp vụ. Mỗi chức vụ được bố trí nhiều bậc quân hàm nên phát sinh mâu thuẫn khi cùng giữ chức vụ, trách nhiệm nhưng quân hàm và tiền lương khác nhau. Ngược lại, quy định trần quân hàm cho mỗi chức vụ cũng mâu thuẫn với quy định cá nhân có chức vụ vừa được hưởng lương quân hàm, vừa hưởng phụ cấp chức vụ.

Cần những “đột phá” mang tính bền vững
Thời gian qua, Chính phủ đã không ngừng quan tâm cải cách, sửa đổi bổ sung chính sách tiền lương, điều chỉnh mức lương tối thiểu nhiều lần, góp phần cải thiện đời sống công chức, viên chức, thúc đẩy họ sáng tạo, hăng say trong công việc. Chính phủ đã quyết định điều chỉnh mức lương tối thiểu chung lên 1,15 triệu đồng từ 1/7/2013 lên 1.300 ngàn đồng từ 1/7/2017, năm 2018 tăng thêm 90 ngàn đồng/tháng và đến 2020 bình quân mỗi năm tăng khoảng 7%. Nhà nước sẽ phải tập trung đẩy mạnh hơn nữa những cải cách mang tính “đột phá” có sự tác động trực tiếp đến việc cải cách tiền lương cán bộ, công chức một cách khoa học, bền vững. Đã đến lúc phải cải cách toàn diện cả thang lương, bảng lương, mức lương cơ sở, hệ số lương, bội số lương và các khoản phụ cấp nhằm đảm bảo tiền lương thực sự là đòn bẩy thúc đẩy tăng năng suất lao động, hiệu quả công tác và coi đầu tư cho tiền lương cũng là đầu tư cho phát triển.

Quan điểm và giải pháp
Về quan điểm: Tiếp tục quan điểm của Đảng là coi việc tính đúng và tính đủ tiền lương cho người lao động chính là sự đầu tư cho phát triển. Chúng tôi cho rằng, tính đủ cho người lao động có nghĩa là tiền lương phải bao gồm 3 bộ phận: đủ đề tái sản xuất giản đơn sức lao động; bộ phận để tái sản xuất mở rộng và một bộ phận nuôi gia đình. Tính đúng cho người lao động có nghĩa là tiền lương phải được gắn với công việc, năng suất, chất lượng, hiệu quả làm việc của công chức hành chính. Cải cách chính sách tiền lương nhằm tuân thủ các nguyên tắc khách quan của nền kinh tế thị trường và định hướng xã hội chủ nghĩa; đảm bảo và nâng cao mức sống cho người lao động; cải cách chính sách tiền lương phải được thực hiện đồng bộ với cải cách cơ bản đội ngủ công chức hành chính nhà nước, đây là hai mặt của cuộc cải cách, chúng ta không thể chỉ nghiên cứu tăng lương, mà chấp nhận một bộ phận công chức, dựa dẫm hoặc lợi dụng vị thế về quyền lực, mưu cầu lợi ích riêng làm ảnh hưởng đến danh dự của người đại diện cho chính quyền, sánh ngang bằng với những người tâm huyết với công việc. Chính sách tiền lương sau cải cách phải đảm bảo cho công chức hành chính thật sự sống được bằng tiền lương, bao hàm tái sản xuất mở rộng sức lao động và mang đặc thù của loại lao động đặc biệt. Chính sách tiền lương cùng với chính sách cán bộ phải công khai minh bạch, đối với mỗi công việc ứng với mỗi mức lương thỏa đáng để tạo động lực cho mỗi công chức trong quá trình làm việc. Quá trình cải cách tiền lương phải đảm bảo các nguyên tắc cân đối vĩ mô của nền kinh tế, đảm bảo quan hệ giữa tích luỹ với tiêu dùng, giữa tăng quỹ lương và trợ cấp với tăng trưởng kinh tế và khả năng cân đối của NSNN; tạo nguồn thực hiện cải cách tiền lương bằng nhiều giải pháp quyết liệt, đồng bộ, linh hoạt, đảm bảo nguồn lực cho thực hiện cải cách tiền lương được bền vững.

Giải pháp
Trước hết, phải đổi mới hơn nữa về tư duy trong cải cách chính sách tiền lương, chi tiền lương cho cán bộ, công chức chính là chi cho đầu tư phát triển; đảm bảo cho tiền lương thực sự là động lực quan trọng thúc đẩy cán bộ, công chức nâng cao năng lực để thực thi công vụ có hiệu quả hơn, giảm thiểu tham nhũng. Bản chất tiền lương công chức là cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, tiền lương phải tiệm cận với giá trị sức lao động thị trường, cần phải hướng tới sự công bằng, thực chất. Cần phải xây dựng tiền lương tối thiểu của công chức hành chính ngang bằng với sức lao động và tương đương mức lương trong khu vực thị trường; với tính chất phức tạp và vai trò quan trọng của lao động công chức hành chính, nên phải đươc xếp ở mức độ quan trọng hơn lao động trong khu vực sản xuất kinh doanh, khu vực sự nghiệp và chỉ đứng sau khu vực lực lượng vũ trang. Tuy nhiên, tiền lương tối thiểu của công chức hành chính chỉ có thể được điều chỉnh dựa trên sự tương quan với lương tối thiểu của các khu vực; hệ số nuôi con của công chức hành chính; hệ số tương quan với thị trường lao động; hệ số vùng; hệ số tương quan với tốc độ tăng trưởng kinh tế.
Hai là, phải đổi mới quản lý nhà nước về tiền lương, bộ máy hành chính nhà nước phải được sắp xếp lại theo hướng gọn nhẹ, đa chức năng, không bị chồng chéo, nhằm giảm bớt nhân lực dư thừa trong bộ máy hành chính, góp phần tạo thêm nguồn tài chính để trả lương cho cán bộ, công chức tương xứng với giá trị sức lao động. Xây dựng hệ thống công vụ chuyên nghiệp, hiện đại, tiến kịp trình độ của các nước trong khu vực và trên thế giới, bảo đảm yêu cầu hội nhập quốc tế, làm cơ sở cho việc cải cách cơ bản tiền lương công chức. Cần đẩy mạnh công tác xã hội hóa các dịch vụ công, nhằm giảm bớt quỹ tiền lương viên chức từ ngân sách nhà nước, việc đổi mới quản lý nhà nước về tiền lương cần phải đẩy mạnh việc thực hiện các quy định của Luật Cán bộ, công chức; Luật Viên chức; khoán biên chế và khoán chi hành chính hằng năm; sắp xếp lại đội ngũ cán bộ, công chức sao cho phù hợp với thực tế yêu cầu nhiệm vụ đặt ra. Việc tinh giản biên chế bộ máy hành chính nhà nước phải được coi như một khâu đột phá quan trọng, tinh giản biên chế về số lượng nhưng phải đồng thời chú trọng đến việc nâng cao chất lượng đội ngũ công chức; phải coi việc đào tạo nâng cao trình độ của người công chức hành chính là một công việc hệ trọng đặc biẹt trong điều kiện hội nhập kinh tế. Đồng thời, tuyển dụng những người có đức, có tài, thật sự tâm huyết với nghề nghiệp và kiên quyết đào thải những người không đủ trình đọ chuyên môn, năng lực phẩm chất và thiếu đạo đức ra khỏi đội ngũ công chức.
Ba là, tạo nguồn tiền để tăng lương là một trong những bước đi đột phá để đưa chính sách tiền lương vào thực tiễn đời sống với đúng ý nghĩa của nó, tiền lương gắn với hiệu quả công tác, năng suất lao động và đảm bảo nguyên tắc tốc độ tăng năng suất lao động phải nhanh hơn tốc độ tăng tiền lương bình quân. Nhưng việc đầu tư cho con người và cho đội ngũ công chức hành chính nói riêng, sẽ có lợi về lâu dài cả về kinh tế, chính trị và xã hội nhân văn.
 Bốn là, thiết lập cơ chế tuyển dụng, đào thải công chức hành chính khoa học, chặt chẽ và nghiêm minh trên cơ sở những tiêu chuẩn cán bộ đã được xác lập. Đào tạo, tuyển dụng và đào thải là hai mặt của một vấn đề, phải gắn chặt với nhau. Tuyển dụng linh hoạt và đào thải cũng linh hoạt, phải coi đó là việc bình thường, thường xuyên trong công tác cán bộ. Tuy nhiên, việc tuyển dụng và đào thải cán bộ phải được tiến hành một cách công khai, minh bạch và dựa trên các tiêu chuẩn cũng như kết quả đánh giá khách quan. Việc tuyển chọn, bố trí nhân lực là chất lượng đầu vào và bổ nhiệm vị trí công chức lãnh đạo, quản lý cần tuân thủ các tiêu chuẩn, quy trình tuyển chọn công khai, có sự cạnh tranh lành mạnh giữa các ứng viên; tiền lương và các chính sách kèm theo phải có sự công khai, minh bạch; trả lương theo đúng vị trí việc làm và mức độ cống hiến của họ.
Năm là, xây dựng và hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá, phân loại cán bộ, công chức, viên chức gắn với từng vị trí việc làm đây là vấn đề rất quan trọng vì nó liên quan trực tiếp đến công tác đánh giá, phân loại cán bộ, công chức, viên chức. Khắc phục tình trạng yếu kém hiện nay và đảm bảo công tác này đi vào thực chất, khách quan, minh bạch.
Quá trình thực hiện cải cách chính sách tiền lương đòi hỏi có sự cải cách đồng bộ với nhiều chính sách khác có tác động liên quan trực tiếp đến tiền lương như: Cải cách hành chính, cải cách tài chính công; cải cách chính sách BHXH và chính sách trợ giúp xã hội; đồng thời phải xuất phát từ tình hình bối cảnh thực tiễn ở Việt Nam hiện nay./.

 

TS Bùi Sỹ Lợi

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam