Chuyện về một gương điển hình tiên tiến ở Quảng Ngãi

12/09/2016 13:32:47
Cán bộ giải quyết chế độ BHXH – một cách gọi đơn giản, dễ hiểu, nhưng chỉ nghe thôi đã thấy mang đậm tính chất đặc thù về những con người làm công việc chỉ có ở Ngành BHXH. Không phải dễ dàng để có thể tìm hiểu hay viết bài về những con người này cũng như những công việc mà họ đang làm. Đa phần họ đều là những con người thầm lặng, chỉ biết đem đến quyền lợi cho người khác và rất ít khi nói về mình. May mắn, trong dịp về Quảng Ngãi, chúng tôi được lãnh đạo BHXH tỉnh giới thiệu một gương điển hình tiên tiến làm công tác giải quyết chế độ BHXH – đồng chí Bùi Thu Hằng, Trưởng phòng Chế độ BHXH.



Ấn tượng về “Từ điển” chế độ BHXH
Gõ cửa vào phòng chị khi đã cuối giờ chiều làm việc, Trưởng phòng Bùi Thu Hằng vẫn ngồi lặng lẽ, miệt mài bên những tập tài liệu dày trên bàn. Tò mò về những tập tài liệu đó, tôi ngỏ ý muốn được xem qua. Chị Hằng lật giở từng tập và giải thích, đây là những văn bản quy định về các chế độ BHXH – căn cứ để giải quyết quyền lợi cho người dân. Có những văn bản ra đời cách đây hơn 40, 50 năm - từ những thập niên 60, 70 của thế kỷ trước, nhưng đến bây giờ vẫn còn hiệu lực thi hành; quá trình xét hưởng chế độ cho người lao động vẫn phải theo những quy định này, nhất là với người có quá trình tham gia BHXH trước năm 1995. Vì công việc hàng ngày phải sử dụng nhiều nên chị Hằng đã tự sưu tập, lưu trữ thành một hệ thống các văn bản dùng để giải quyết chế độ BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện, BH thất nghiệp và còn có cả lưu ý một số vướng mắc thường gặp. Đây cũng là sáng kiến mà chị chủ trì biên soạn sau quá trình gần 20 năm làm công tác liên quan đến giải quyết chế độ BHXH. Không chỉ đơn giản là đóng các văn bản lại thành tập dày là xong; người nữ cán bộ này còn khá tỉ mỉ, công phu, chia các văn bản thành từng tập nhỏ theo nguyên tắc nhất định. Chẳng hạn như các văn bản quy định tính thời gian công tác, tính thâm niên, phụ cấp khu vực, danh mục nghề nặng nhọc, độc hại, danh mục bệnh dài ngày, bệnh nghề nghiệp… Trong từng tập lại tiếp tục chia nhỏ hơn, ví dụ văn bản quy định tính thời gian công tác được chia thành: văn bản quy định chung, quy định về tính thời gian trong quân đội, thời gian trong cơ yếu, thời gian đi lao động có thời hạn ở nước ngoài, thời gian công tác ở đoàn thanh niên xung phong, thời gian làm giáo viên mầm non, thời gian làm y tế xã phường, cán bộ xã phường, … Tương tự, các văn bản quy định tính thâm niên được chia thành: thâm niên hải quan, thâm niên tòa án, kiểm soát, kiểm toán, thanh tra, thi hành án dân sự, kiểm lâm, thâm niên cơ yếu, thâm niên nhà giáo, nhà giáo đã nghỉ hưu, thâm niên trưởng công an xã, thâm niên xã đội trưởng, thâm niên dự trữ quốc gia... Sẽ tiếp tục chi tiết hơn nếu có thể; ví dụ như với quy định tính thời gian công tác với cán bộ xã, phường chia thành nhóm văn bản quy định trước ngày 01/01/1998, từ ngày 01/01/1998, từ ngày 01/11/2003, từ ngày 01/01/2010…
Về mục Lưu ý khi giải quyết chế độ BHXH, được chia thành các phần; lưu ý về tính thời gian công tác và cách giải quyết một số tồn tại trước tháng 01/1995; một số quy định đóng thêm để đủ điều kiện để giải quyết chế độ BHXH và các trường hợp được truy đóng; lưu ý khi giải quyết chế độ hưu trí, ốm đau – thai sản, dưỡng sức phục hồi sức khỏe, tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp, tử tuất… Trong phần này, ngoài việc trích dẫn và nêu rõ tên văn bản trích dẫn còn có các ví dụ minh họa chi tiết. Theo chị Hằng, đây hầu hết là những trường hợp đã được giải quyết chế độ và được mô tả lại một cách ngắn gọn, xúc tích để tiện cho việc tra cứu, hiểu và áp dụng quy định tại các văn bản. Chẳng hạn, như ví dụ minh họa cho quy định về đóng thêm để đủ điều kiện giải quyết chế độ BHXH và các trường hợp được truy đóng: Ông B. sinh tháng 01/1960 có 19 năm 08 tháng đóng BHXH bắt buộc đã nghỉ việc bảo lưu thời gian đóng BHXH, tháng 06/2016, ông B. đóng BHXH một lần cho 04 tháng còn thiếu để được giải quyết hưởng chế độ hưu trí khi có đủ điều kiện theo quy định; tháng 08/2016, ông B đi giám định khả năng lao động; tháng 09/2016, có kết quả giám định y khoa kết luận ông B bị suy giảm khả năng lao động 65% và nộp đủ hồ sơ cho cơ quan BHXH. Ông B được giải quyết hưởng chế độ hưu trí theo quy định kể từ ngày 01/10/2016. Trường hợp này nếu đến tháng 11/2016 mới có kết quả giám định y khoa kết luận bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên thì được giải quyết hưởng chế độ hưu kể từ ngày 01/12/2016.
Cẩn thận hơn, chị Hằng còn lưu lại số sổ BHXH của các trường hợp lấy làm ví dụ minh họa qua đó thuận lợi khi cần tra cứu chi tiết, kỹ càng hơn. Việc sử dụng hệ thống văn bản của chị vì vậy cũng khá đơn giản; khi nhìn một hồ sơ, chỉ cần chú ý đến chế độ cần giải quyết, thời điểm, thời gian tham gia đóng BHXH… trên cơ sở đó, tra cứu trong hệ thống các văn bản vừa nêu.

Chi tiết, tỉ mỉ và rất logic, rất dễ sử dụng; có thể gọi đây là “Từ điển” chế độ BHXH – công cụ dùng tra cứu hằng ngày với các trường hợp giải quyết chế độ phức tạp, có lẽ hữu dụng nhất là đối với những cán bộ trẻ, mới vào Ngành. Nhờ “Từ điển” chế độ BHXH mà tôi – một người ngoại đạo, lần đầu tiên được biết và cảm nhận rõ mức độ phức tạp của công việc của những con người đang làm công tác giải quyết chế độ BHXH cho người lao động – phải đọc, hiểu và thực hiện theo quy định của rất nhiều văn bản, không thuần túy chỉ theo Luật BHXH như hình dung của nhiều người. Rất ít người hiểu được khó khăn của những con người đóng vai trò thẩm định, xét chế độ hưởng sau quãng thời gian mấy chục năm làm việc của người lao động. Việc bảo đảm đúng quyền lợi căn cứ trên cơ sở nhiều văn bản pháp lý và nhất là các chứng từ liên quan còn được lưu trữ chứng thực được quá trình đóng BHXH là không đơn giản chút nào.
 
Duyên với nghề giải quyết chế độ BHXH
Khó khăn, phức tạp như vậy nhưng trong suốt cuộc trò chuyện, tôi chỉ thấy toát lên ở nữ trưởng phòng một sự say mê nghề nghiệp. Chị Hằng gắn bó với Ngành BHXH cũng như một cái “duyên”, khó ai ngờ một cán bộ chuyên ngành sư phạm Toán – Tin lại có gần 20 năm làm việc liên quan đến chế độ BHXH. Năm 1997, vì là người biết sử dụng thành thạo máy tính, nên khi chuyển công tác từ Sở Lao động –Thương binh và Xã hội sang BHXH tỉnh, chị được phân công làm việc tại bộ phận chịu trách nhiệm nhập dữ liệu, in ấn các biểu mẫu phục vụ công tác chi trả chế độ BHXH. Có lẽ cũng do cái gốc chuyên ngành Toán – Tin nên có thể hiểu vì sao cách sắp xếp, hệ thống các văn bản trong bộ “Từ điển” như đã nêu khá chặt chẽ, khoa học và giống như những cây thư mục (folder) lưu trên máy tính vậy. Gắn bó với công tác chi trả chế độ BHXH từ những ngày đầu tiên làm việc trong Ngành, đến tháng 10 năm 2001, chính thức được phân công công tác tại Phòng Chế độ chính sách (sau đổi tên thành Phòng Chế độ BHXH); từ vị trí chuyên viên, qua nhiều năm không ngừng học hỏi, tích lũy kinh nghiệm, được sự giúp đỡ, tín nhiệm của đồng nghiệp, sự tin tưởng của lãnh đạo BHXH tỉnh, chị Hằng được giao chức vụ Phó trưởng phòng, Trưởng phòng. Qua bấy nhiêu năm, ngoài việc tự xây dựng cho mình một bộ “Từ điển” như một công cụ thiết thực, hữu ích, người nữ cán bộ giải quyết chế độ BHXH đầy tinh thần trách nhiệm còn luyện cho mình kỹ năng đáng nể. Đó là kỹ năng đọc hồ sơ: chỉ cần lướt qua là có thể nhận xét, đánh giá đại thể và ghi nhớ những điểm mốc quan trọng; ví dụ như hồ sơ hưu, sẽ chú ý về tuổi đời, số thời gian đã tham gia, tiền lương, ngành nghề… để biết đối tượng thuộc nhóm hưu theo điều khoản nào, xem xét thủ tục hồ sơ đã hợp lệ chưa. Rồi thói quen ghi chép: mỗi lần xét duyệt hồ sơ đều ghi lại những nét đặc trưng, vướng mắc cần lưu ý, qua nhiều lần sẽ tự hình thành đúc rút được kinh nghiệm…
Có thời gian dài “luyện” kỹ năng nên không nhiều hồ sơ có thể làm khó được đồng chí Trưởng phòng Chế độ BHXH dày dạn kinh nghiệm; tuy nhiên, cái khó với chị lại là vấn đề khác và cũng không kém phức tạp. Đằng sau những quyết định hưởng chế độ BHXH mà chị và các đồng nghiệp phải xử lý cũng là muôn màu những câu chuyện đời của người lao động; đó là những hồ sơ phần nào phản ánh quãng đời cống hiến làm việc từ suốt thời trẻ của họ và cũng sẽ phần nào quyết định quãng đời còn lại – khi đã về già. Cái khó với người cán bộ chế độ BHXH là phải làm sao để người lao động hưởng quyền lợi không chỉ đúng mà còn phải có lợi nhất. Nghe có vẻ như đơn giản, vì đem lại lợi ích cho người lao động; nhưng trên thực tế, mọi thứ không phụ thuộc hoàn toàn vào hồ sơ. Chị Hằng chia sẻ một câu chuyện điển hình mà có lẽ nhiều cán bộ chế độ BHXH thường gặp: Một cán bộ công tác trong ngành xây dựng, trên 50 tuổi, có hơn 19 năm đóng BHXH, xin nghỉ việc và quyết định muốn hưởng chế độ nhận trợ cấp một lần. Bằng phản xạ nghề nghiệp, nhìn hồ sơ, ngay lập tức chị Hằng chú ý đến con số hơn 19 năm đóng BHXH – tức là gần đủ thời gian đóng để hưởng lương hưu theo quy định. Nghĩ vậy nên chị quyết định gọi điện trao đổi trực tiếp và thuyết phục vị cán bộ này bảo lưu thời gian đóng, tiếp tục tham gia BHXH để có thể được hưởng lương hưu, qua đó bảo đảm cuộc sống khi về già, không phải phụ thuộc vào con cháu, gia đình – thay vì chỉ nhận một số tiền lớn nhưng tiêu hết ngay. Qua trò chuyện, biết rằng đối tượng đang trong thời điểm rất cần tiền nên việc thuyết phục không dễ chút nào; trái lại còn bị nghi ngờ là cán bộ cơ quan BHXH muốn giữ tiền, không muốn giải quyết một lần với số tiền lớn ngay một lúc. Nhưng với nhận thức phải vì quyền lợi an sinh lâu dài của người lao động, chị Hằng vẫn cố thuyết phục với lý lẽ, cần tiền lúc này có thể vay nhưng không thể vay cả quãng đời khi về già; rồi sau này, nói mình là cán bộ nhận lương hưu hàng tháng – tức là đã nâng giá trị bản thân vì đã có thời gian lao động, cống hiến cho xã hội… Với những lý lẽ thuyết phục như vậy, đối tượng cũng đồng ý nhưng sau lại đổi ý – vẫn quyết định nộp hồ sơ hưởng một lần và đợi đến ngày nhận tiền. Đến khi mọi thủ tục làm xong, Quyết định giải quyết chế độ một lần của cơ quan BHXH đã sẵn sàng thì vào phút chót, đối tượng lại tiếp tục đổi ý quyết định làm theo hướng dẫn, tư vấn của chị Hằng – tiếp tục tham gia BHXH cho đến ngày đủ điều kiện nhận lương hưu hàng tháng. Một lần nữa, đồng chí Trưởng phòng nhiệt tình hướng dẫn làm các thủ tục, BHXH tỉnh Quảng Ngãi đã hướng dẫn BHXH thành phố Quảng Ngãi ban hành Quyết định hủy quyết định hưởng chế độ BHXH một lần, đồng thời cấp lại sổ BHXH, bảo lưu 19 năm đóng BHXH trước đó. Vui hơn, chừng vài năm sau, bác cán bộ đó đã gọi điện cảm ơn chị Hằng khi chính thức được nhận tháng lương hưu đầu tiên. Một lời cảm ơn từ chính người thụ hưởng chế độ BHXH, đó có lẽ cũng là những niềm vui nghề nghiệp với những cán bộ đang làm công việc như chị Hằng. Chị chia sẻ: không phải lúc nào mình cũng có thể thuyết phục được như trường hợp vừa kể; và may mắn hơn là họ chưa nhận tiền nên còn có thể cứu vãn, xử lý được dù hơi mất thời gian. Nhiều trường hợp đã nhận tiền chế độ một lần rồi, hai, ba năm sau, muốn chuyển qua nhận lương hưu thì cũng đành chịu; điển hình nhất có trường hợp vào năm 1999, có anh đã có thời gian tham gia BHXH 36 năm, đang còn đương chức, vẫn quyết định nhận chế độ một lần, sau vài năm hối hận thì sự đã rồi. Những câu chuyện tương tự trong suốt bấy nhiêu năm làm việc với chị Hằng có không ít, nhất là các trường hợp liên quan đến người hưởng chế độ theo Quyết định 176/HĐBT ngày 09/10/1989 của Hội đồng Bộ trưởng về sắp xếp lại lao động trong các đơn vị kinh tế quốc doanh – đa phần đều có tâm lý tiếc nuối. Cũng vì thấy và hiểu quá rõ sự tiếc nuối ấy, chị Hằng luôn luôn cố gắng tư vấn, hướng dẫn, thuyết phục để người lao động có được quyết định có lợi nhất. Dù vậy, quá trình tiếp xúc, thuyết phục cũng rất phức tạp, không hề dễ dàng; câu chuyện kể trên là một ví dụ cụ thể. Tâm lý nghĩ rằng cán bộ cơ quan BHXH giữ tiền, không muốn trả - cũng nhiều khi khiến mình phải chạnh lòng; nhưng suy đi, suy lại cũng do người lao động chưa thực sự hiểu rõ bản chất của BHXH, BHYT, chưa hiểu về cơ quan BHXH nên khó có thể trách họ. Vì vậy nên đồng chí Trưởng phòng Chế độ BHXH của BHXH tỉnh Quảng Ngãi càng nhiệt tình hơn với việc hướng dẫn, tư vấn mỗi khi giải quyết hồ sơ, chế độ cho người lao động. Ngoài ra, chị luôn chia sẻ kinh nghiệm của mình đối với anh em làm chính sách trong tỉnh và BHXH các tỉnh bạn, mong muốn những bạn trẻ mới vào ngành nắm vững các quy định về chính sách để nâng cao uy tín của Ngành BHXH trong lòng mỗi người dân và người lao động. Điều làm chị vui hơn cả là người lao động được hưởng quyền lợi ở mức cao nhất, được bảo đảm an sinh tuổi già – đúng với mục tiêu mà chính sách BHXH của Đảng và Nhà nước hướng tới, để khỏi có cảm giác tiếc nuối khi về già – đây có lẽ cũng là mong ước chung của những người làm công tác giải quyết chế độ BHXH./.

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam