Đại dịch Covid-19 và những “lát cắt” An sinh xã hội toàn cầu (Bài 05)

22/04/2020 09:01:06
Dịch bệnh Covid-19 rõ ràng là “bài test” nghiêm khắc nhất, cho thấy năng lực thực sự của hệ thống y tế các quốc gia. Những lát cắt từ nước Mỹ hay các nước châu Âu – những nơi đang là tâm dịch của Covid-19 cho thấy, không phải cứ phát triển mạnh về kinh tế là hệ thống y tế được xây dựng đủ mạnh. Từ thực tế ứng phó với đại dịch toàn cầu của các quốc gia, năng lực thực sự của hệ thống y tế được bộc lộ một cách chân thực hơn bao giờ hết.

Điều trị bệnh nhân Covid-19 tại Bệnh viện San Carlo, Milan, Ý (Nguồn ảnh: AP)

Nỗi lo viện phí

Ai sẽ trả tiền viện phí cho tôi? Đây là lời nói sau cùng của một bệnh nhân Covid-19 ở một bệnh viện tại New York, Mỹ. Câu nói được cất lên trong hơi thở mệt nhọc đã khiến Derrick Smith, y tá chuyên khoa gây mê (người vốn quá quen với sự “ra đi” của các bệnh nhân) không khỏi bị ám ảnh nặng nề.

Bệnh nhân này bị suy hô hấp nặng. Smith giải thích cho anh ta rằng sẽ phải thở máy, đưa một ống nhựa vào trong phổi mới có cơ may sống sót. Nhưng mối quan tâm chính của bệnh nhân lúc đó vẫn là "Ai trả tiền?". ("Who's going to pay for it?"). Đại dịch Covid-19 hiện hữu một cách  khắc nghiệt trong khoảnh khắc này và nó quả thực đáng sợ với Derrick Smith.

Anh nhắc lại: "Ai trả tiền ?" – đó là lời nói sau cùng với hơi thở yếu ớt của bệnh nhân mà có lẽ tôi không bao giờ quên. Tình huống tồi tệ nhất mà tôi đã trải qua trong suốt 12 năm làm nghề; viện phí chứ không phải làm thế nào để sống là nỗi lo lắng của một bệnh nhân lúc hấp hối.

Derrick Smith, y tá chuyên khoa gây mê tại một bệnh viện đang tập trung điều trị cho các bệnh nhân Covid-19 tại New York, Mỹ (Nguồn ảnh: CNN)

Smith đã không có câu trả lời cho bệnh nhân của mình lúc đó nhưng anh nhận thức sâu sắc sự bất cập trong chính sách y tế, không chỉ là các chính sách ứng phó với đại dịch, quan trọng hơn, đó chính là chính sách BHYT không đủ mạnh. Theo số liệu năm 2018 của Cục Điều tra dân số Hoa Kỳ, gần 28 triệu dân (trong độ tuổi lao động), tương đương 10,4%, không có BHYT.

Lo ngại rằng, chi phí cao có thể ngăn cản người dân chủ động kiểm tra y tế khi xuất hiện các triệu trứng của bệnh, nhiều công ty bảo hiểm và một số tiểu bang của Mỹ đã chỉ định miễn phí việc xét nghiệm Covid-19. Nhưng bệnh nhân vẫn sẽ phải trả tiền cho các đợt điều trị bệnh. Đó thực sự là một gánh nặng. Ở một con số khác, có khoảng 16,8 triệu công nhân Mỹ, khoảng 11% lực lượng lao động đã nộp đơn yêu cầu trợ cấp thất nghiệp chỉ trong 03 tuần gần đây. Những người này trước đây vốn được hưởng BHYT từ chủ sử dụng lao động thì nay sẽ phải đối mặt với một nỗi lo lớn. Do hậu quả của tình trạng mất việc làm vì Covid-19, số người không có BHYT tại Mỹ vẫn đang tăng lên.

Khoảng trống nhân lực y tế

Số nhân lực y tế tính trên 01 vạn dân – là chỉ số thống kê được dùng để đo lường phần nào phản ánh năng lực y tế của các quốc gia, khu vực trên thế giới. Trước khi Covid-19 ập đến, các số liệu không thực sự khả quan. Theo Tổ chức Lao động quốc tế ILO. Na Uy là quốc gia có chỉ số cao nhất với 1.049 nhân lực y tế/10.000 dân; Đan Mạch, Nhật Bản, Hà Lan và Thụy Sĩ là các quốc gia xếp sau, với khoảng 800 y, bác sĩ/10.000 dân. Mỹ, quốc gia phát triển nhất về kinh tế, chỉ có 682 y, bác sĩ/10.000 dân đứng thứ 10 và Vương quốc Anh đứng thứ 13 với 664. Các quốc gia kém phát triển có một khoảng trống lớn về bao phủ y tế, thể hiện phần nào qua số nhân lực y tế tính trên 01 vạn dân, nhất là khu vực vùng sâu, vùng xa. Tại châu Phi, chỉ có 57 y, bác sĩ/10.000 dân và đáng ngại hơn, tại một số quốc gia trong khu vực này, chỉ số còn thấp hơn rất nhiều. Câu hỏi đặt ra, ngay với những quốc gia phát triển, có chỉ số y, bác sĩ tính trên 01 vạn dân khá cao, liệu có đủ để ứng phó với dịch bệnh Covid-19? Tại các quốc gia kém phát triển như tại châu Phi, tình hình dịch bệnh sẽ ra sao?

Rõ ràng, bên cạnh nỗi lo tài chính y tế (bao gồm từ tài chính của người dân lẫn tài chính cho các cơ sở khám, chữa bệnh), ngay lúc này, dịch Covid-19 cũng cho thấy một vấn đề khác cần đặc biệt quan tâm: liệu có đủ y, bác sĩ cho tất cả?

Bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân – yêu cầu tất yếu

Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới - WHO, bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân (Universal Health Coverage - UHC) là đảm bảo tất cả mọi người được tiếp cận tới dịch vụ y tế bao gồm khám, chữa bệnh, y tế dự phòng, thông tin giáo dục sức khỏe và không phải gặp khó khăn tài chính khi chi trả các dịch vụ này.

Ngay lúc này, trước tình hình đại dịch bệnh toàn cầu các vấn đề bảo đảm tài chính y tế, giảm chi y tế từ tiền túi của người dân hay chính sách BHYT toàn dân là các yếu tố cơ bản để người dân được bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân – một trong những mục tiêu phát triển bền vững được Liên Hợp quốc xác định đến năm 2030, cần được nhìn nhận, đánh giá đúng vai trò thiết yếu. Bên cạnh đó, là chính sách nâng cao năng lực khám, chữa bệnh, đáp ứng cả về nhân lực y tế và vật tư, trang thiết bị, thuốc men… Đây là những yếu tố chỉ có thể được cải thiện bằng chiến lược dài hạn chứ không phải là biện pháp ứng phó mang tính bị động và khó có thể đem lại hiệu quả thực sự trong một sớm một chiều.

Những lát cắt từ nước Mỹ hay các nước châu Âu – những nơi  đang là tâm dịch của Covid-19 cho thấy, không phải cứ phát triển mạnh về kinh tế là hệ thống y tế được xây dựng đủ mạnh. Lẽ tất nhiên, trước một đại dịch mang tính toàn cầu, khó có thể dự đoán trước được; ví dụ như nhu cầu trang thiết bị, vật tư y tế (máy thở), thiết bị bảo hộ y tế đơn giản như khẩu trang y tế đột nhiên tăng cao. Nhưng nhìn sâu hơn, đến lúc cần một chiến lược xây dựng hệ thống y tế một cách bài bản, thực sự vì con người. Với đại dịch toàn cầu, thuật ngữ “toàn dân” trong định nghĩa về bao phủ chăm sóc sức khỏe của WHO hơn bao giờ hết đang cho thấy tính đúng đắn với ý nghĩa thiết thực, cụ thể là “ai cũng được điều trị bệnh”. Và “không ai bị bỏ lại phía sau” đã không còn dừng lại ở khẩu hiệu, nó cần được thực hiện, cụ thể hóa một cách mạnh mẽ, hiện hữu qua những người bệnh được cứu chữa điều trị khỏi và không còn phải lo lắng với câu hỏi “Ai trả tiền viện phí cho tôi”!./.

Minh Hằng 

Tài liệu tham khảo:

- Covid-19 và thế giới việc làm: Tác động và giải pháp, ILO, 2020.

- COVID-19 tác động nghiêm trọng tới việc làm và số giờ làm việc, ILO, 2020.

- Covid-19: Social protection systems failing vulnerable groups, Shahra Razavi, Director, ILO Social Protection department.

- Covid-19: Are there enough health workers?, ILO, 2020. (https://ilostat.ilo. org/2020/04/03/covid-19-arethere-enough-health-workers/)

- A nurse revealed the tragic last words of his coronavirus patient: 'Who's going to pay for it?', CNN, ngày 11/4/2020. (https://edition. cnn.com/2020/04/11/health/ nurse-last-words-coronaviruspatient-trnd/index.html)

- Nguồn lực quan trọng bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân, TS. Kidong Park, Tạp chí BHXH số kỳ 02 tháng 6/2018. 

Bài 01: Những con số dự báo & và hơn thế nữa 

Bài 02: Những biện pháp ứng phó khẩn trương

Bài 03: Góc nhìn sâu hơn từ một đại dịch toàn cầu

Bài 04: Nhìn lại những bài học cũ 

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam