Điều chỉnh lương hưu giai đoạn 1995 - 2017 - Thực trạng & Kiến nghị

11/01/2018 08:41:25
Nguyện vọng điều chỉnh tăng lương hưu là mong muốn chung không chỉ ở những người nghỉ hưu mà là của toàn xã hội. Tuy nhiên việc điều chỉnh tăng lương hưu bị ràng buộc bởi các yếu tố kinh tế. Vì vậy để thấy rõ hơn được ý nghĩa của lương hưu đối với cuộc sống người nghỉ hưu, chúng tôi xin giới thiệu một số kết quả nghiên cứu khảo sát khác nhưng có ý nghĩa đối với việc xem xét đời sống người nghỉ hưu.

Ảnh minh họa

Bài 2: Lương hưu và mức sống của người nghỉ hưu

Năm 2012, Viện khoa học BHXH thực hiện điều tra xã hội học về “Khảo sát sự hài lòng của người về hưu đối với chính sách và tổ chức thực hiện chính sách BHXH, BHYT” đã thu được kết quả theo nhiều tiêu thức khác nhau. Ở đây chỉ nêu lên những nội dung có liên quan đến mức sống của người nghỉ hưu. Trong tổng số 1934 phiếu điều tra được phân bố tại 8 tỉnh thành phố Hà Nội; Hải Phòng; Nghệ An; Bắc Kạn; Lâm Đồng; Khánh Hoà; Cần Thơ; TP Hồ Chí Minh có 1.067 cụ ông chiếm 55,1% và 887 cụ bà chiếm 44,9%; người cao tuổi nhất là 99 và trẻ nhất là 40; có 861 cụ nghỉ hưu trước ngày 1/1/1995 và 1.068 cụ nghỉ hưu sau thời điểm trên (5 cụ không nhớ về năm nào).
 Mức lương hưu được chia ra: nhóm có mức lương hưu phổ biến từ 2 triệu đến dưới 3 triệu đồng/tháng chiếm 41,6%; nhóm có mức lương hưu dưới 2 triệu đồng/tháng chiếm 29,5%; nhóm còn lại - mức lương hưu từ 3 triệu đồng/tháng chiếm khoảng 30%, trong đó số người có mức lương hưu trên 5 triệu đồng/tháng chỉ có khoảng 6,4%.
 Với mức lương hưu như vậy, chỉ có 6,4% các cụ cho rằng mức lương hiện nay là đủ sống và 42,7% cho rằng tạm đủ, còn lại trên 50% các cụ cho rằng mức lương hưu hiện tại là khó khăn hoặc rất khó khăn trong cuộc sống (con số này cũng không khác biệt lắm so với điều tra của Viện xã hội học năm 2008 là 56,6%). Nguồn bổ sung chính cho các chi tiêu của các cụ là dựa vào con cái chiếm tỷ lệ 42%; tiếp đến là nguồn thu nhập đi làm thêm chiếm tỷ lệ xấp xỉ 30% (con số này không khác nhiều so với điều tra của Viện tâm lý năm 2008 là 29,6%); trong khi đó nguồn bổ sung lương hưu dựa vào tiết kiệm từ quá trình tích luỹ trước khi nghỉ hưu chỉ có 12,3%. Kết quả điều tra về ý kiến thêm ngoài phần định sẵn trong phiếu trả lời đề nghị: 225/383 chiếm 58,75% đề nghị tăng lương hưu, và có 8,8% số ý kiến cho rằng nên điều chỉnh tiền lương theo lạm phát nhằm giảm bớt khó khăn cho người nghỉ hưu trong cơn “bão giá” hiện nay.
Trong các cuộc thảo luận nhóm, các cụ đề nghị: “ theo thời giá hiện nay, mức lương hưu tối thiểu cũng phải là ba triệu đồng...” Ngoài ra lạm phát thực tế cao đã làm cho cuộc sống của các cụ gặp nhiều khó khăn mặc dù Chính phủ hàng năm vẫn có sự điều chỉnh lương hưu theo lộ trình chung của cả nước.
Có sự khác biệt lớn về mức lương hưu cho người về hưu ở các thời điểm khác nhau bởi “cùng hàm đại uý giống nhau, thâm niên phục vụ gần giống nhau nhưng người về hưu sau lại có mức lương hưu cao hơn”. Tình trạng này còn thể hiện cả đối với nhóm nghỉ hưu là giáo viên. Trong thảo luận nhóm các cụ cũng đề nghị thêm: “khi điều chỉnh lương hưu đề nghị nhà nước không nên điều chỉnh hoàn toàn giống nhau theo cùng một tỷ lệ, nhóm hưởng lương hưu thấp sẽ được điều chỉnh nhiều hơn để đảm bảo cuộc sống tối thiểu vì 10% của lương 1.500.000 đồng chỉ là 150.000 đồng trong khi 10% của lương 10.000.000 đồng đã là 1.000.000 nghìn đồng. Sự khác biệt này là rất đáng kể đối với người nghỉ hưu”.
Năm 2013, Viện khoa học BHXH tiếp tục khảo sát về sự hài lòng của người về hưu đối với chính sách và tổ chức thực hiện chính sách BHXH, BHYT tại 6 tỉnh, thành phố sau: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Thái Nguyên, Đà Nẵng, Quảng Nam và Bình Dương. Tổng số cụ trả lời phiếu điều tra là 1256 cụ, gồm 676 cụ ông chiếm 53,7% và 580 cụ bà chiếm 46,3%; người cao tuổi nhất là 97 tuổi và trẻ nhất là 46 tuổi; có 572 cụ nghỉ hưu trước ngày 01/01/1995, chiếm 45,6% và 684 cụ chiếm 54,4% nghỉ hưu sau 01/01/1995.
 Mức lương dưới 2 triệu đồng có 13,54%; mức phổ biến của người nghỉ hưu là từ 2 đến 3 triệu đồng chiếm 38,69%; mức tiền hưu từ 3 triệu đến dưới 4 triệu đồng chiếm 24,04%; mức tiền hưu của người nghỉ hưu từ 4 triệu đến dưới 5 triệu, từ 5 triệu đến dưới 6 triệu và từ 7 triệu trở lên lần lượt là 11,54%, 4,78% 2,95% và 4,46%. Nếu tính người có mức dưới 4 triệu đồng thì chiếm tới 76,27%.
Tỷ lệ người nghỉ hưu nghỉ hưu trước 01/1995 đa phần có mức lương trong khoảng dưới bốn triệu chiếm 80,42% %, và nhóm có mức lương từ bốn triệu đồng trở lên chiếm khoảng 20% trong khi nhóm nghỉ hưu sau năm 1995 thì con số này là 27.3% . Sự khác biệt này cho thấy số người nghỉ hưu năm trước năm 1995 hiện đang có mức lương đa phần thấp hơn so với nhóm về hưu sau năm 1995.
Số cụ chỉ sống hoàn toàn bằng lương hưu chiếm 21,4%. Chỉ có 7,2 % cho rằng mức lương hưu hiện tại đáp ứng nhu cầu đảm bảo cuộc sống và 41,7% cho rằng tạm đủ. Nhóm người nghỉ hưu cho rằng mức lương hưu hiện không đủ đảm bảo cuộc sống chiếm tới trên 50% trong tổng số người nghỉ hưu được khảo sát.
Có 26,99 % số cụ tự sống hoàn toàn bằng lương hưu, không dựa vào bất cứ sự trợ giúp nào; có 35,1% số người nghỉ hưu dựa vào con cái, người thân; 25,9% số cụ phải đi làm thêm để đảm bảo cuộc sống- con số này nhỏ hơn so với điều tra năm 2012, chỉ có 12,02 % số cụ có thể dựa vào tiền tiết kiệm của mình.
Năm 2014, Kết quả khảo sát thực trạng đời sống vật chất, tinh thần của người nghỉ hưu cho thấy:
Tổng số phiếu điều tra khảo sát người nghỉ hưu là 1848 phiếu và 170 phiếu dành cho nhóm nghỉ hưu đang nằm điều trị tại bệnh viện hoặc đã ra viện trong vòng dưới 3 tháng tại Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Đồng Nai và Cần Thơ.
Tỷ lệ 76,8% người nghỉ hưu sống cùng người thân; 87,0% người có sở hữu nhà riêng; hầu hết đều có Tivi (tỷ lệ trên 97,9%) và tủ lạnh (tỷ lệ trên 83,2%).
- Về thực trạng mức lương hưu và trợ cấp xã hội hiện hưởng cho thấy: có 149 người với mức trợ cấp dưới 1 triệu đồng/tháng chiếm 8,1%; 553 người có mức lương từ 1 đến 3 triệu đồng/tháng chiếm 29,9%; 823 người có mức lương từ 3 đến 5 triệu đồng/tháng chiếm 44,8%; 260 người có mức lương từ 5 đến 7 triệu đồng/tháng chiếm 14,1%; 54 người có mức lương từ 7 đến 9 triệu đồng/tháng chiếm 2,80%, còn lại chỉ có 9 người có mức lương hưu trên 9 triệu đồng/tháng chiếm chưa đầy 0,5 % tổng số người được điều tra. Như vậy nhóm người có mức lương và trợ cấp xã hội dưới 3 triệu đồng/tháng chiếm 38% số người được khảo sát.
- Về khả năng sống bằng lương hưu: hầu hết các đối tượng tham gia khảo sát cho rằng với mức lương hưu hiện tại được hưởng chỉ tạm đủ sống gồm 989 người chiếm tỷ lệ 53,5%; có 501 người chiếm tỷ lệ 27,1% kêu khó khăn và 106 người chiếm tỷ lệ 5,7% kêu rất khó khăn . Chỉ có 252 người chiếm tỷ lệ 13,6% cho rằng đủ sống bằng lương hưu.
Những người nghỉ hưu phải chấp nhận sống với mức lương hưu hiện tại được hưởng, vì hầu hết các đối tượng đều có tư tưởng “có bao nhiêu, tiêu bấy nhiêu”, nghĩa là họ sẽ tùy vào mức lương của họ mà chi tiêu cho cuộc sống hàng ngày. Phần thiếu hụt còn lại phải tự lo toan, bù đắp cho đủ. Cụ thể là: phải dựa vào gia đình, con cái, người thân là 761 người chiếm tỷ lệ 47,7%; dựa vào tiết kiêm, tài sản cá nhân là 389 người chiếm tỷ lệ 24,4% và phải đi làm thêm 402 người chiếm tỷ lệ 25,2%
Mức hỗ trợ mà người nghỉ hưu nhận được hàng tháng dựa vào vào con cái, người thân dưới 1 triệu đồng/tháng là 371 người chiếm tỷ lệ 48,8%; từ 1-3 triệu đồng/tháng là 350 người chiếm tỷ lệ 46,0% và trên 3 triệu đồng/tháng là 40 người chiếm tỷ lệ 5,3%.
Về nguyện vọng của người nghỉ hưu: tăng lương hưu; nâng cao chất lượng khám chữa bệnh BHYT; nâng cao đời sống tinh thần, cải thiện các dịch vụ xã hội cho người nghỉ hưu; đề xuất có việc làm ổn định, thường xuyên; đề xuất xây nhà dưỡng lão dành cho người nghỉ hưu với mức chi phí thấp mà người nghỉ hưu có thể chi trả bằng lương hưu; cung cấp chi phí cho sinh hoạt câu lạc bộ hưu trí; được người thân quan tâm, hỏi thăm thường xuyên; tổ chức miễn phí cho các cụ hưu được xem các chương trình văn hoá, nghệ thuật có chất lượng …
Với những kết quả điều tra khảo sát nêu trên vào những năm gần đây cho thấy có khoảng 50% số người nghỉ hưu tạm chấp nhận mức lương hưu và sống bằng lương hưu; còn lại khoảng 50% người nghỉ hưu khác vẫn phải chật vật sống bằng lương hưu và vẫn cần có sự hỗ trợ khác từ phía gia đình và xã hội. Vì vậy việc điều chỉnh lương hưu nhằm từng bước cải thiện đời sống người nghỉ hưu cho phù hợp với mức sống chung toàn xã hội theo từng thời điểm tiếp tục là nhiệm vụ thường xuyên của Đảng và Nhà nước ta và của toàn xã hội./.

 

TS. Phạm Đình Thành
Viện khoa học BHXH, bhxh việt nam

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam