Gỡ vướng trong khởi tố các vụ án về lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN

05/01/2019 17:18:12
Sau hơn 01 năm kể từ khi Bộ luật Hình sự sửa đổi bổ sung nhóm tội phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN có hiệu lực thi hành, vẫn chưa khởi tố được vụ án nào, dù cơ quan BHXH đã gửi gần 40 hồ sơ sang cơ quan điều tra. Nguyên nhân là do quy định của Bộ luật Hình sự còn có những điểm chưa cụ thể, chưa chi tiết, cần phải có văn bản hướng dẫn bảo đảm áp dụng thống nhất.

Số người tham gia BHXH chiếm khoảng 30,4% số người trong độ tuổi lao động. Ảnh minh họa

Hành vi phạm tội ngày càng tinh vi

Một trong những nội dung quan trọng được Bộ luật Hình sự năm 2015 bổ sung là nhóm tội phạm trong lĩnh vực bảo hiểm, gồm: Tội gian lận trong kinh doanh  bảo hiểm (Điều 213);  Tội gian lận BHXH, BHTN (Điều 214); Tội gian lận BHYT (Điều 215) và tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động (Điều 216). Theo đánh giá của các chuyên gia, việc tội phạm hóa một số hành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm không chỉ thể hiện rõ quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nước ta trong việc bảo vệ và phát triển hệ thống an sinh xã hội, mà còn cho thấy các hành vi phạm này có tính chất phổ biến và gây nguy hiểm đáng kể cho xã hội.

Tuy nhiên sau hơn 01 năm thi hành kể từ khi Bộ luật Hình sự có hiệu lực thi hành, vẫn chưa khởi tố vụ án nào, dù cơ quan BHXH đã gửi gần 40 hồ sơ sang cơ quan điều tra. Nguyên nhân do quy định của Bộ luật Hình sự còn có những điểm chưa cụ thể, chưa chi tiết, cần phải có văn bản hướng dẫn bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật, nếu không sẽ vướng mắc khi áp dụng vào thực thi.

Theo Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Đào Việt Ánh, hiện nay, quy mô quỹ BHXH, BHYT, BHTN tương đối lớn. Số người tham gia BHXH chiếm khoảng 30,4% số người trong độ tuổi lao động, số người tham gia BHYT chiếm khoảng 88% dân số cả nước. Hằng năm, quỹ BHXH, BHYT chi trả cho 190 triệu lượt người hưởng.

Theo đồng chí Đào Việt Ánh, các vi phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN ngày càng phức tạp, tinh vi hơn. Những hành vi vi phạm đó nếu chỉ xử lý hành chính thì không đủ sức răn đe, mà cần phải xử lý hình sự để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người lao động.

Từ năm 2016 đến nay, các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN diễn biến phức tạp. Các hình thức trục lợi quỹ BHXH của các cá nhân, đơn vị ngày càng tinh vi, khó phát hiện… Tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT xảy ra ở hầu hết các địa phương với mức độ ngày càng nhiều.

Trước tình hình trên, cơ quan BHXH đã thực hiện đồng bộ các biện pháp để tăng cường hiệu quả công tác xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này. Cơ quan BHXH đã cung cấp đầy đủ cho tổ chức công đoàn danh sách, hồ sơ các đơn vị nợ BHXH để phục vụ khởi kiện. Tuy nhiên, việc khởi kiện của tổ chức công đoàn vẫn gặp nhiều khó khăn do quy định về việc ủy quyền của người lao động, quyền khởi kiện của các tổ chức công đoàn trong các văn bản liên quan khó thực hiện và nhiều điểm chưa rõ.

Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học, TAND Tối cao Nguyễn Văn Tùng phân tích, việc xử lý về hình sự trong lĩnh vực BHXH, BHYT mặc dù đã có quy định trong Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, do quy định của Bộ luật Hình sự còn có những điểm chưa chi tiết, các khái niệm về từng tội danh, hành vi chưa rõ, chưa cụ thể nên việc xác định tội danh trong từng trường hợp cụ thể nên thực tế không xử lý hình sự được vụ vi phạm nào trong lĩnh BHXH, BHYT, BHTH. Do vậy cần phải có văn bản hướng dẫn bảo đảm áp dụng thống nhất thực hiện".  

Cần sớm ban hành nghị quyết hướng dẫn

Dưới góc độ cơ quan thực hiện chính sách BHXH, BHYT, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế BHXH Việt Nam Nguyễn Hòa Bình đề nghị, Hội đồng thẩm phán TAND Tối cao cần sớm ban hành nghị quyết hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật Hình sự về các tội phạm  liên quan đến bảo hiểm như: Dấu hiệu phạm tội trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN; thống nhất cách hiểu khái niệm “trốn đóng”, hành vi “gian dối” và “thủ đoạn khác”; Hồ sơ, tài liệu cần thiết phục vụ công tác điều tra tội phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN; quy trình chuyển giao hồ sơ vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan công an; vai trò cơ quan BHXH trong thực hiện các quy định của Bộ luật Hình sự…

Nghị quyết cần hướng dẫn để thống nhất cách hiểu đối với một số khái niệm, tình tiết là yếu tố định tội, định khung hình phạt trong các điều luật, như: Gian lận BHXH, BHTN, BHYT; trốn đóng bảo hiểm; thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt… Đối với tội gian lận BHXH, BHTN cần xác định rõ phạm vi BHXH bao gồm BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện, xác định thế nào là “chiếm đoạt” tiền bảo hiểm và hướng dẫn cụ thể việc xác định số tiền chiếm đoạt...

Phó Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao Nguyễn Trí Tuệ nhấn mạnh: việc tội phạm hóa một số hành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm đã tạo ra nhiều cơ chế thực thi cũng như phương thức để xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN, lao động và trên thực tế đã và đang mang lại những hiệu quả nhất định. Tuy nhiên sau hơn 1 năm kể từ khi Bộ luật có hiệu lực thi hành, vẫn chưa khởi tố vụ án nào, dù cơ quan bảo hiểm xã hội đã gửi gần 40 hồ sơ sang cơ quan điều tra. Vì vậy, thời gian tới, sẽ sớm ban hành Nghị quyết quy định hướng dẫn cụ thể, chi tiết những điểm chưa rõ trong Bộ luật Hình sự về tội danh trong lĩnh vực bảo hiểm, bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật./.

Châu Anh

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam