Giảm mức đóng BHTN cho chủ sử dụng lao động

13/06/2017 03:45:59
Thực hiện Nghị quyết số 35/NQ-CP ngày 16/05/2016 của Chính phủ về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến năm 2020, trong đó có nội dung rà soát, nghiên cứu đề xuất chế độ bảo hiểm hợp lý để doanh nghiệp thích ứng và sử dụng lao động phù hợp, từ nửa cuối năm 2016 đến nay, các bộ, ngành chức năng đã tích cực nghiên cứu, trên cơ sở tổng kết việc thi hành pháp luật BHXH, BHYT, sự tồn tích và mức độ an toàn của các quỹ BHXH, BHYT, BHTN, đề xuất giảm mức đóng BHTN cho doanh nghiệp...

  Theo đánh giá của các cơ quan chức năng sau khi tiến hành rà soát các Quỹ bảo hiểm thì Quỹ BHYT hiện nay nguy cơ mất cân đối thu – chi rất cao, đặc biệt trong bối cảnh thực hiện tính đúng, tính đủ viện phí và thực hiện thông tuyến huyện trong khám, chữa bệnh BHYT. Quỹ hưu trí, tử tuất là quỹ cân đối trong dài hạn, việc giảm mức đóng BHXH bắt buộc vào quỹ hưu trí sẽ làm ảnh hưởng đến quyền lợi về hưu trí, tử tuất sau này của người lao động. Đối với Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, ngày 14/4/2017, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 44/2017/NĐ-CP quy định mức đóng BHXH bắt buộc giảm từ 1% xuống còn 0,5% mức lương tháng của người lao động. Đối với Quỹ bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), theo báo cáo của BHXH Việt Nam, tính đến cuối năm 2016 kết dư là 58.668 tỷ đồng. Đây là con số kết dư khá lớn so với tổng mức chi cho tất cả các chính sách BHTN (trợ cấp thất nghiệp, hỗ trợ học nghề và đóng BHYT cho người thất nghiệp) của năm 2016 là 4.883 tỷ đồng. Vì vậy, việc đề xuất điều chỉnh mức đóng vào Quỹ BHTN đối với người sử dụng lao động là hợp lý và có cơ sở.

  Tuy nhiên, theo quy định tại khoản 1 Điều 12 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, việc điều chỉnh mức đóng vào Quỹ BHTN đối với người sử dụng lao động tại Điều 57 Luật Việc làm phải được thực hiện với hình thức ban hành Luật Sửa đổi, bổ sung Luật Việc làm. Mặt khác, trong thời qua, nội dung chi từ Quỹ BHTN trả trợ cấp thất nghiệp là chủ yếu (95,07%), chi hỗ trợ học nghề còn ít (0,69%), chi đóng BHYT cho người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp (4,24%), mặc dù có quy định nhưng trong thực tế chưa chi hỗ trợ doanh nghiệp đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm. Trong thời gian tới, khi triển khai đầy đủ các chính sách BHTN, thì các nội dung chi ngoài trợ cấp thất nghiệp sẽ tăng lên. Vì vậy, việc điều chỉnh mức đóng vào Quỹ BHTN chỉ nên thực hiện trong một thời gian nhất định, mang tính thời điểm (theo đề xuất của các cơ quan chức năng là từ nay cho đến hết năm 2019), vì vậy, trước mắt sẽ chỉ trình Quốc hội ban hành một Nghị quyết về nội dung này. Sau đó trên cơ sở đánh giá, tổng kết sẽ tiếp tục thực hiện theo quy định của Luật Việc làm hoặc trình Quốc hội sửa đổi Luật Việc làm quy định về nội dung này.

  Với quan điểm, việc điều chỉnh mức đóng BHTN dựa trên cơ sở phải đảm bảo tính bền vững của chính sách BHTN, độ an toàn của Quỹ BHTN, đảm bảo khả năng chi trả các chế độ BHTN đối với người lao động, người sử dụng lao động, chi phí quản lý BHTN và đảm bảo thuận lợi trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách; việc giảm mức đóng vào Quỹ BHTN đối với người sử dụng lao động quy định tại Điều 57 Luật Việc làm tại dự thảo Nghị quyết không làm thay đổi thủ tục hành chính về BHTN, không làm thay đổi quy trình tổ chức thực hiện BHTN, trong quá trình xây dựng dự thảo Nghị quyết, các cơ quan soạn thảo đã tiến hành đánh giá tình hình thi hành pháp luật về BHTN, trong đó đã đánh giá về thu – chi BHTN, kết dư Quỹ BHTN, dự báo Quỹ BHTN; đánh giá tác động về việc điều chỉnh mức đóng vào Quỹ BHTN đối với người sử dụng lao động quy định tại Điều 57 Luật Việc làm.

  Từ những tổng hợp, phân tích, đánh giá, các cơ quan chức năng đã đề xuất với Chính phủ trình Quốc hội ban hành Nghị quyết giảm 0,5% mức đóng vào Quỹ BHTN cho chủ sử dụng lao động. Về cơ bản, đề xuất này nhận được sự đồng thuận cao, tuy nhiên bên cạnh đó cũng còn có một số ý kiến khác:

  Thứ nhất, có ý kiến không đồng ý về chủ trương giảm mức đóng BHTN đối với người sử dụng lao động vì kết dư Quỹ BHTN lớn chỉ là tạm thời, ít người được hưởng các chế độ BHTN do không đi làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp, có nhiều người ở quá xa trung tâm dịch vụ việc làm; chưa có doanh nghiệp nào được hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm cho người lao động,...

  Về vấn đề này, quan điểm của các cơ quan tham mưu cho rằng với số dư Quỹ BHTN hiện nay còn lớn và vẫn đảm bảo chi trả các chế độ BHTN cho người lao động đến năm 2020. Việc giảm mức đóng BHTN đối với người sử dụng lao động là cần thiết, nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp giảm bớt chi phí đầu ra, giảm áp lực lên giá thành sản phẩm, nâng cao khả năng cạnh tranh và tạo điều kiện để phát triển doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế đang trong giai đoạn khó khăn hiện nay theo nội dung của Nghị quyết số 35/NQ-CP ngày 16/5/2016 của Chính phủ nhưng vẫn đảm bảo đầy đủ các quyền lợi về BHTN của người lao động và người sử dụng lao động.

  Hiện nay, trên cả nước có 230 điểm tiếp nhận hồ sơ hưởng các chế độ BHTN. Theo báo cáo của các địa phương bất kỳ người lao động đang đóng BHTN bị chấm dứt hợp đồng lao động/hợp đồng làm việc mà có nhu cầu tìm kiếm việc làm đều được tư vấn, giới thiệu việc làm miễn phí. Tất cả những người lao động có nhu cầu hưởng trợ cấp thất nghiệp và đủ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp theo quy định tại Điều 49 Luật Việc làm đều được giải quyết hưởng trợ cấp thất nghiệp và các chế độ khác theo quy định hiện hành. Thực tế những năm vừa qua, số người được tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ học nghề đều tăng năm sau cao hơn năm trước, đặc biệt năm 2016 số người được giới thiệu việc làm tăng 26% so với năm 2015, số người được hỗ trợ học nghề tăng 17% so với năm 2015. Riêng chế độ hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm cho người lao động thì hiện nay, chưa có doanh nghiệp nào đủ điều kiện được hưởng chế độ này theo Điều 47 Luật Việc làm.

  Ngành lao động – thương binh và xã hội, BHXH đã và đang phối hợp với các cơ quan, đơn vị có liên quan tích cực cải tiến thủ tục hành chính, quy trình tổ chức thực hiện và tổ chức tuyên truyền về BHTN để nâng cao nhận thức của người lao động, tạo điều kiện cho người lao động trong quá trình hưởng các chế độ BHTN.

  Thứ hai, có ý kiến đề nghị mở rộng phạm vi điều chỉnh giảm mức đóng BHTN đối với người lao động và người sử dụng lao động để đảm bảo hài hòa lợi ích của Nhà nước, người sử dụng lao động và người lao động, đáp ứng được nguyện vọng của các bên, bảo đảm tính công bằng, minh bạch trong chính sách.

  Về vấn đề này, các cơ quan tham mưu phân tích, trong bối cảnh kinh tế còn khó khăn hiện nay, các doanh nghiệp cần được hỗ trợ để giảm chi phí sản xuất, giảm giá thành sản phẩm nhằm cạnh tranh với hàng hóa nước ngoài. Việc Chính phủ đề nghị điều chỉnh mức đóng BHTN từ 1% xuống còn 0,5% mức tiền lương tháng như tại dự thảo Nghị quyết thì mỗi năm doanh nghiệp được hỗ trợ khoảng 3.000 tỷ đồng; tạo điều kiện cho doanh nghiệp sử dụng nguồn tiền này để mở rộng đầu tư sản xuất, giảm giá thành sản phẩm, nâng cao khả năng cạnh tranh và duy trì cũng như tạo thêm việc làm cho người lao động.

  Việc giảm mức đóng BHTN cho người sử dụng lao động như đề xuất không dẫn đến mất an toàn của Quỹ; quyền lợi của người lao động và người sử dụng lao động về BHTN vẫn được đảm bảo đầy đủ (các chế độ: trợ cấp thất nghiệp; hỗ trợ học nghề; tư vấn, giới thiệu việc làm và BHYT đối với người lao động; chế độ hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm đối với người lao động của người sử dụng lao động).

  Trong thời điểm này chưa đề nghị giảm mức đóng cho người lao động vì thực tiễn tổng kết việc thực hiện chính sách BHTN trong thời gian qua cho thấy chi từ Quỹ BHTN đều dành cho người lao động với các chính sách chi trả trợ cấp thất nghiệp, chi hỗ trợ học nghề cho người lao động, chi mua BHYT cho người thất nghiệp. Chưa một doanh nghiệp nào nhận được hỗ trợ từ Quỹ để đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm. Mặt khác, hiện nay các doanh nghiệp có xu hướng sa thải lao động khi đến tuổi trung niên (35-40 tuổi), vì vậy, trong dài hạn, chúng ta cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tiếp tục sử dụng số lao động này nhằm duy trì việc làm cho người lao động, hỗ trợ người lao động tiếp tục có việc làm và tham gia BHXH, mở rộng độ bao phủ của BHXH. Theo kinh nghiệm quốc tế, vấn đề đảm bảo việc làm cho lao động trung niên (trên 35 tuổi) là khó khăn chung của các nước. Nhiều nước có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp một phần tiền lương lấy từ Quỹ BHTN để người lao động có thể tiếp tục làm việc tại doanh nghiệp hoặc sang doanh nghiệp khác cam kết sử dụng họ. Chẳng hạn, nếu hỗ trợ doanh nghiệp sử dụng lao động tuổi trung niên 500 ngàn đồng/tháng/lao động- hay 06 triệu đồng/lao động/năm đối với những ngành khó khăn trong sử dụng lao động lớn tuổi thì với 3.000 tỷ đồng từ Quỹ BHTN hỗ trợ sẽ giúp cho nửa triệu lao động không bị sa thải. Họ tiếp tục có việc làm, tiếp tục tham gia BHXH, tự bảo đảm an sinh cho mình khi hết tuổi lao động.

  Như vậy, việc đề xuất điều chỉnh mức đóng vào Quỹ BHTN đối với người sử dụng lao động quy định tại Điều 57 Luật Việc làm trong một giai đoạn nhất định là một giải pháp tình thế trong giai đoạn hiện nay để kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp nhưng vẫn đảm bảo sự hài hòa lợi ích của người sử dụng lao động, người lao động và xã hội.

                                                                                           ThS. Trần Minh Thắng

                                                                                         Ban Thu, BHXH Việt Nam

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam