Kết quả tích cực, vấn đề đặt ra và giải pháp cần thiết

29/08/2016 13:52:40
Qua 01 năm thực hiện Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT, BHYT học sinh, sinh viên có bước phát triển vượt bậc; tuy nhiên, nhiều vấn đề trong thực tiễn cũng đặt ra cần có giải pháp mạnh mẽ, quyết liệt hơn.

Thay đổi để phát triển
Với việc ban hành Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT, có hiệu lực thi hành từ 01/01/2015, việc tổ chức triển khai thực hiện BHYT đối với đối tượng HSSV đã có những thay đổi cơ bản. Trước hết, Luật quy định tham gia BHYT là bắt buộc với tất cả các nhóm đối tượng, trong đó có HSSV. Quy định này yêu cầu tính tuân thủ mạnh hơn rất nhiều so với quy định cũ là “có trách nhiệm”. Mức đóng BHYT của HSSV được nâng lên từ 3% lên 4,5% lương cơ sở như những nhóm đối tượng khác. Ngân sách Nhà nước hỗ trợ một phần, tối thiểu bằng 30% mức đóng. Riêng HSSV thuộc hộ nghèo và thân nhân sỹ quan quân đội, công an được hỗ trợ 100% mức đóng, HSSV thuộc hộ gia đình cận nghèo được hỗ trợ tối thiểu 70% mức đóng. Kinh phí chăm sóc sức khỏe ban đầu được trích bằng 7% tổng thu Quỹ BHYT tính trên tổng số HSSV đang theo học tại cơ sở giáo dục có tham gia BHYT. Quyền lợi khám, chữa bệnh khi tham gia BHYT cũng được mở rộng, đặc biệt từ ngày 01/01/2016, quy định thông tuyến huyện đã tạo nhiều thuận lợi cho việc khám, chữa bệnh đối với người tham gia BHYT, trong đó có HSSV.
Với mức đóng BHYT tăng lên 4,5% sẽ tăng nguồn kinh phí chi trả cho HSSV, đồng thời cũng tăng sự chia sẻ với các nhóm đối tượng khác bởi trên thực tế, hầu hết bố mẹ là người đóng BHYT cho nhóm này. Tỷ lệ kinh phí để lại y tế học đường được điều chỉnh cho phù hợp khi tính trên mức đóng mới và luôn gia tăng cùng với tỷ lệ gia tăng đối tượng HSSV tham gia BHYT.

Sự vào cuộc quyết liệt của Bộ Giáo dục và Đào tạo và UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương
Ngay vào đầu năm học 2015-2016, Bộ GD-ĐT đã ban hành Công văn số 4296/BGDĐT-CTHSSV ngày 24/08/2016 chỉ đạo các cơ sở giáo dục và đào tạo thực hiện nghiêm túc chính sách, pháp luật về BHYT, đặc biệt yêu cầu ngành giáo dục tham mưu với UBND tỉnh hỗ trợ thêm mức đóng cho HSSV ngoài phần hỗ trợ 30% của ngân sách nhà nước. Ngày 10/9/2015, Bộ tiếp tục ban hành văn bản 4660/BGDĐT-CTHSSV hướng dẫn các ở giáo dục và đào tạo, các đại học, học viện, trường đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp trong cả nước thực hiện BHYT cho HSSV, trong đó yêu cầu các cơ sở giáo dục, đào tạo tập trung triển khai BHYT bắt buộc với HSSV và không tổ chức thu các khoản bảo hiểm tự nguyện. Tiếp đó, ngày 15/9/2015, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT đã ban hành Chỉ thị số 4723/CT-BGDĐT về việc hướng dẫn công tác HSSV ngoài giờ lên lớp và y tế học đường năm học 2015-2016. Theo đó, yêu cầu 100% HSSV tham gia BHYT và tăng cường chất lượng tại các y tế học đường, thực hiện đúng các quy định của Bộ GD-ĐT, Bộ Y tế đối với công tác y tế trường học.
Tại hầu hết các địa phương, UBND tỉnh đều có văn bản chỉ đạo; liên ngành BHXH và GD&ĐT ban hành hướng dẫn thực hiện BHYT học sinh, sinh viên. Cùng với các đợt tuyên truyền sâu rộng về chính sách BHYT trên các phương tiện truyền thông đại chúng (báo chí, phát thanh, truyền hình) với nhiều hình thức đa dạng... cơ quan BHXH cũng đã cử cán bộ trực tiếp phổ biến về BHYT học sinh, sinh viên đến các thầy cô giáo; phối hợp chặt chẽ việc thu đóng BHYT học sinh; kịp thời giải quyết các khó khăn vướng mắc trong đảm bảo quyền lợi khám, chữa bệnh cho HSSV.

Những kết quả tích cực
Tính đến ngày 31/12/2015, số học sinh, sinh viên tham gia BHYT là 13,9 triệu, trong đó học sinh, sinh viên tham gia BHYT tại nhà trường là 11,8 triệu người (học sinh là 10,8 triệu và sinh viên là 1,1 triệu), còn 3,2 triệu HSSV chưa tham gia. Trong đó, tỷ lệ tham gia trong học sinh đạt 87%, sinh viên (từ trung cấp đến đại học) đạt xấp xỉ 70%. Nhiều địa phương số HS tham gia BHYT đã đạt 100% như Hải Dương, Hưng Yên, Bến Tre, Bắc Kạn, Hà Giang... Tại Hà Nội, số học sinh tham gia BHYT đạt gần 90% và trên 70% sinh viên tham gia BHYT. TP. Hồ Chí Minh là địa phương có số HSSV lớn nhất (1.675.509 em) nhưng tỷ lệ tham gia khá cao, đạt 88,8% (trong đó có 89,8% số học sinh và 86,5% số sinh viên tham gia BHYT).
HSSV có thẻ BHYT khi đi khám, chữa bệnh BHYT được hưởng đầy đủ các quyền lợi khi đi KCB như các đối tượng BHYT khác. Nhiều bệnh nhân là học sinh đã được Quỹ BHYT chi trả chi phí điều trị lên đến hàng trăm triệu đồng như các trường hợp điều trị ung thư, chạy thận nhân tạo (khoảng 80 triệu đồng/năm); phẫu thuật tim mạch từ vài chục triệu đến hàng trăm triệu đồng. Sự hỗ trợ từ Quỹ BHYT đối với các trường hợp này là rất quan trọng đối với người tham gia BHYT nói chung và HSSV nói riêng.
Cùng với việc tích cực tham gia BHYT của học sinh, công tác y tế trường học cũng từng bước được khôi phục và phát triển. Trong năm học 2015-2016, Quỹ BHYT dành cho chăm sóc sức khỏe ban đầu (CSSKBĐ) tại các trường là gần 600 tỷ đồng, tăng gần 100 tỷ đồng so với năm học trước. Có thể nói, kinh phí chăm sóc sức khỏe ban đầu để lại trường học đã trở thành yếu tố quan trọng góp phần tích cực trong công tác CSSKBĐ cho học sinh tại trường học, giúp cho học sinh đủ sức khỏe để học tập tốt.

Vẫn tồn tại những khó khăn, vướng mắc và nguyên nhân chưa đạt tỷ lệ bao phủ BHYT 100% đối với HSSV
Bên cạnh những địa phương có tỷ lệ HSSV tham gia cao thì vẫn còn một số địa phương tỷ lệ tham gia còn thấp dưới 70% như Yên Bái, Đắc Nông, Bình Phước, Bạc Liêu, Kiên Giang, Sóc Trăng, Cà Mau (04 địa phương miền Tây Nam bộ tỷ lệ HS tham gia BHYT dưới 60%). Báo cáo của các địa phương cho thấy, sinh viên tham gia BHYT chủ yếu là các em vào năm thứ nhất khi nhà trường thu các khoản đóng góp đầu năm học (trong đó có tiền đóng BHYT). Từ các năm sau, tỷ lệ sinh viên tham gia giảm hẳn.
Có một số nguyên nhân chính của tình trạng HSSV tham gia BHYT chưa đủ 100%, đó là:
Thứ nhất, các nguyên nhân thuộc về cơ chế, chính sách
Đa số các địa phương chưa tìm được nguồn để hỗ trợ thêm phần kinh phí đóng BHYT ngoài mức hỗ trợ 30% của ngân sách nhà nước. Điều này cũng tạo nên những khó khăn nhất định cho học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn tham gia BHYT.
Mức phí BHYT học sinh sinh viên phải đóng khá cao (430.700đ/năm học), đặc biệt là đối với học sinh khu vực nông thôn, miền núi hơn nữa lại thu vào đầu năm học cùng với nhiều loại học phí khác tạo nên những khó khăn nhất định cho các hộ gia đình nông thôn tham gia BHYT cho con em mình.
Khó khăn trong thực hiện CSSKBĐ cho HSSV tại y tế học đường: Theo quy định tại Thông tư số 41/TTLT-BYT-BTC hướng dẫn thực hiện BHYT, để được nhận 7% kinh phí CSSKBĐ, y tế trường học phải có ít nhất một người chuyên trách hoặc kiêm nhiệm hoặc hợp đồng lao động thời hạn từ đủ 03 tháng trở lên, trình độ tối thiểu là trung cấp y. Quy định này đã làm cho nhiều trường không thể nhận phần kinh phí này vì không đủ điều kiện theo quy định vì không được tuyển nhân viên hợp đồng hoặc biên chế riêng chuyên trách công tác y tế học đường.
Mặc dù luật cũng quy định bắt buộc học sinh, sinh viên tham gia BHYY, nhưng chưa có các chế tài mang tính “bắt buộc” HSSV tham gia BHYT.
Thứ hai, nguyên nhân từ tổ chức thực hiện:
Tại một số địa phương, sự chỉ đạo của các cấp ủy đảng, chính quyền về BHYT học sinh chưa thực sự sát sao, sự phối hợp giữa ngành BHXH và ngành GD-ĐT chưa chặt chẽ. Công tác tuyên truyền vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra, nên nhận thức của một bộ phận giáo viên, học sinh và phụ huynh chưa sâu về chính sách, pháp luật BHYT.
Công tác dự toán kinh phí phần ngân sách nhà nước hỗ trợ mức đóng cho HSSV còn nhiều vướng mắc, nên việc chuyển kinh phí hỗ trợ mức đóng cho cơ quan BHXH chưa kịp thời. Một số địa phương, ngân sách còn nợ đóng BHYT cho nhóm đối tượng này.
Việc quy định đóng BHYT trong năm tài chính và cung cấp thông tin không kịp thời về chính sách mới nên công tác thu BHYT tại một số địa phương gặp “trục trặc” như thực hiện thu BHYT luôn 15 tháng, hoặc thu theo 06 tháng hoặc 01 năm, có tỉnh vẫn thu theo năm học. Việc một số địa phương thu một lần đã tạo áp lực cho các gia đình, nhất là gia đình nghèo, có hoàn cảnh khó khăn.
Bên cạnh đó, hiệu quả hoạt động của y tế một số trường học còn thấp, ảnh hưởng không tốt đến tâm lý của cha mẹ học sinh khi muốn tham gia BHYT cho con em. Đồng thời, việc một số trường không được nhận kinh phí CSSKBĐ do không đủ điều kiện cũng ảnh hưởng đến chất lượng chăm sóc sức khỏe HSSV, tạo tâm lý không tốt cho phụ huynh và giáo viên khi tham gia và vận động tham gia BHYT. Công tác đảm bảo quyền lợi cho người có thẻ BHYT cũng còn có một số hạn chế do chất lượng KCB của một số cơ sở KCB, nhất là tuyến y tế cơ sở chưa đáp ứng nhu cầu và sự hài lòng của người bệnh; việc tiếp cận dịch vụ y tế của người có thẻ BHYT nói chung và HSSV nói riêng chưa thực sự thuận lợi để khuyến khích tham gia BHYT.

Giải pháp nào để 100% HSSV tham gia BHYT?
Để tiếp tục phát triển HSSV tham gia BHYT đạt hiệu quả cao, phát triển bền vững, thực hiện mục tiêu 100% số HSSV trên toàn quốc tham gia BHYT theo lộ trình BHYT toàn dân, đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ của các Bộ, Ngành ở Trung ương, sự chỉ đạo kịp thời của cấp ủy, chính quyền địa phương.
Thời gian tới, BHXH Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Y tế, Bộ Tài chính, Bộ GD$ĐT chỉnh sửa, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hướng dẫn thực hiện BHYT cho HSSV. Xây dựng cơ chế và chính sách phù hợp cho việc triển khai công tác BHYT trong trường học. Đề xuất với các Bộ, Ngành có liên quan, tham mưu với Chính phủ nâng mức hỗ trợ đóng BHYT đối với HSSV từ ngân sách của địa phương để khuyến khích hơn nữa HSSV tham gia BHYT.
Đề nghị Bộ Y tế chỉ đạo nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh tại các cơ sở y tế; phối hợp với Bộ GD&ĐT chỉ đạo nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu tại y tế trường học. 
Bộ GD-ĐT có các biện pháp để khối sinh viên, học sinh các trường Đại học, Cao đẳng, Dạy nghề và Trung cấp chuyên nghiệp, đặc biệt cần có các biện pháp để bắt buộc sinh viên từ năm thứ 02 trở đi tham gia BHYT đầy đủ theo quy định của Luật BHYT.    
Bên cạnh đó, một vấn đề cũng rất cần quan tâm là tăng cường hơn công tác thông tin tuyên truyền chính sách, pháp luật BHYT nhằm nâng cao nhận thức của HSSV, cha mẹ học sinh về vai trò, ý nghĩa, lợi ích của việc tham gia BHYT. Phổ biến Luật BHYT và các văn bản quy phạm pháp luật về BHYT trong trường học.
Năm học 2016-2017 đã cận kề, cơ quan BHXH cần phối hợp chặt chẽ với ngành giáo dục, các trường để tổ chức thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật về BHYT học sinh, sinh viên, thực hiện thu BHYT học sinh, sinh viên theo đúng quy định của liên Bộ và hướng dẫn của BHXH Việt Nam, kịp thời phản ánh những khó khăn, vướng mắc nảy sinh để được tháo gỡ, không để những tác động chủ quan làm ảnh hưởng đến kết quả triển khai BHYT học sinh, sinh viên, phấn đấu hoàn thành tỷ lệ bao phủ 100% HSSV có BHYT theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ./.

ThS BS. Lê Văn Phúc
Phó trưởng Ban Thực hiện Chính sách BHYT, BHXH Việt Nam

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam