Kiến nghị hoàn thiện pháp luật BHYT

13/04/2017 09:09:23
Kết quả 08 năm thi hành Luật BHYT năm 2008, đặc biệt sau 02 năm thực hiện Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT năm 2014 cho thấy, BHYT Việt Nam đã và đang đạt được nhiều thành công đáng kể, mở rộng cả về đối tượng bao phủ, quyền lợi người tham gia và là nguồn tài chính ổn định cho các cơ sở KCB. Để thực hiện thắng lợi mục tiêu BHYT toàn dân theo định hướng của Đảng và Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật về BHYT.

   Hoàn thiện các quy định về đối tượng tham gia BHYT nhằm đạt sự mở rộng hơn nữa diện bao phủ BHYT

  Hiện nay, nghĩa vụ tham gia BHYT đã xác định rõ ràng trong Luật BHYT, Quy định mọi đối tượng đều bắt buộc tham gia BHYT. Tuy nhiên, thực tế trong quá trình triển khai thực hiện Luật BHYT cho thấy, tính đến hết năm 2016, còn tới gần 17 triệu người dân Việt Nam chưa có thẻ BHYT, trong đó không ít những người lao động làm việc trong khu vực ngoài nhà nước, học sinh sinh viên, người thuộc nhóm hộ gia đình, đặc biệt là nhóm hộ gia đình làm nông – lâm – ngư – diêm nghiệp có mức sống trung bình lại chưa tham gia BHYT.

  Do đó, chúng tôi cho rằng, một hệ thống các quy định có ý nghĩa đảm bảo thực thi pháp luật nói chung và Luật BHYT nói riêng cần sớm được ban hành các chế tài đủ mạnh để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, nhanh chóng xóa bỏ nhận thức sai lầm của một bộ phận không nhỏ người dân rằng “chỉ tham gia BHYT khi có nhu cầu KCB”. Cùng với đó, cơ chế nâng mức hỗ trợ cho những nhóm đối tượng có nhiều khó khăn trong việc đóng phí tham gia BHYT, tạo điều kiện mở rộng bao phủ đối tượng BHYT, giúp cho mọi người dân thay đổi nhận thức và hiểu tính nhân văn, nhân đạo sâu sắc của chính sách BHYT ở nước ta và để BHYT thực sự đi vào cuộc sống và là “cứu cánh” cho những người nghèo, những người có hoàn cảnh khó khăn không may bị ốm đau bệnh nặng.

   Hoàn thiện các quy định về quyền lợi hưởng BHYT nhằm tăng cường chất lượng dịch vụ, củng cố niềm tin của người dân vào chế độ BHYT

  Các quy định về quyền lợi hưởng BHYT của người tham gia dù đã được tăng lên đáng kể song vẫn còn những hạn chế cần được hoàn thiện. Về phạm vi hưởng BHYT, bên cạnh những bước tiến quan trọng trong việc mở rộng giới hạn chi phí mà BHYT thanh toán cho người thụ hưởng, pháp luật BHYT hiện nay dường như vẫn còn “bỏ lọt”  chưa quy định những mức hưởng cao hơn. Quỹ BHYT đang được quy định đóng ở mức tương đối thấp, có nhiều nhóm đối tượng đang đóng BHYT căn cứ trên mức lương cơ sở do nhà nước quy định (4,5% của 1.210 nghìn đồng tương đương 654 nghìn đồng trên một năm), mặt khác quyền lợi được hưởng tùy theo tình trạng bệnh tật nên có nhiều bệnh nhân nặng đã được quỹ BHYT chi trả hàng tỷ đồng mỗi năm. Tốc độ gia tăng chi phí KCB hàng năm tăng nhanh, bình quân nếu không có sự biến đổi về giá của các dịch vụ kỹ thuật và thuốc, vật tư y tế thì năm sau tăng hơn năm trước khoảng từ 6-9%, riêng năm 2016 do tăng giá viện phí theo Thông tư số 37/2015/TTLT của liên Bộ Y tế và Tài chính thì chỉ đối với chi phí của các dịch vụ y tế đã tăng 38% so với năm 2015 (theo số liệu của Tổng cục Thống kê công bố CPI năm 2016). Trong khi đó tỷ lệ đóng BHYT không tăng nên quỹ BHYT hàng năm chỉ tăng thấp khi mức lương cơ sở của Nhà nước có điều chỉnh. Từ đó có thể thấy chi phí y tế tăng nhanh, quỹ BHYT tăng không tương ứng với chi trả dẫn đến tình trạng bội chi quỹ BHYT ngày càng tăng. Dự báo sau năm 2018 quỹ BHYT mất cân đối nặng nếu không có sự điều chỉnh mức đóng BHYT. Trong khi đó nhu cầu KCB ngày càng cao, một số quan điểm còn muốn đưa chi phí cho y tế dự phòng vào để quỹ BHYT chi trả, đây là vấn đề trái Luật BHYT vì luật quy định quỹ BHYT dùng để chi trả cho chi phí KCB, nếu muốn sử dụng quỹ BHYT để chi trả chi phí khác ngoài chi KCB thì cần phải sửa Luật BHYT và điều chỉnh nâng mức đóng BHYT để có đủ nguồn kinh phí chi trả.

  Về những trường hợp không được hưởng BHYT, Nhà nước nên tiếp tục thu hẹp nội hàm quy định hơn nữa để đảm bảo nới rộng thêm quyền lợi của người dân. Ví dụ: dịch vụ xét nghiệm, chẩn đoán thai nhi để khám sàng lọc trẻ sơ sinh, kiểm tra sức khỏe thai nhi, nếu phát hiện thai nhi bị dị tật bẩm sinh thì có thể loại bỏ khi còn là bào thai. Do vậy, tuy chẩn đoán thai nhi không vì điều trị nhưng lại rất quan trọng trong việc giảm chi phí y tế sau khi sinh, nâng cao chất lượng dân số, giảm gánh nặng cho xã hội và gia đình, mang tính nhân văn, nhân đạo sâu sắc.

  Quy định về gói dịch vụ y tế cơ bản được quỹ BHYT chi trả chưa đáp ứng những nhu cầu khám chữa bệnh kỹ thuật cao, chi phí lớn dẫn đến người dân có thu nhập cao có xu hướng đi tìm các doanh nghiệp bảo hiểm, nơi hoàn toàn có thể cung cấp những dịch vụ chất lượng cao, tất nhiên, kèm theo mức phí lớn. Vậy, nên chăng BHYT do Nhà nước đứng ra tổ chức thực hiện cũng cần đưa ra nhiều sự lựa chọn cho các đối tượng tham gia khác nhau, trong đó lấy “gói” dịch vụ cơ bản làm tấm “lưới đỡ” an toàn cho mọi người tham gia BHYT, những “gói” dịch vụ nâng cao, đa dạng (BHYT bổ sung) sẽ đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng, góp phần làm tăng sức hấp dẫn của BHYT.

  Một vấn đề tồn tại khác liên quan đến nhóm các quy định về quyền lợi BHYT là vấn đề “thông tuyến” KCB của người tham gia BHYT. Rõ ràng, đây là một quy định rất có lợi cho người bệnh có thẻ BHYT song quá trình tổ chức triển khai cho thấy nhiều lỗ hổng, dẫn đến việc trục lợi quỹ BHYT từ cả phía người tham gia BHYT và cơ sở khám chữa bệnh BHYT, gây ra tình trạng bội chi quỹ BHYT trong năm 2016. Điều này đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách cần nghiên cứu giải pháp pháp lý để ngăn chặn, kiểm soát khẩn trương, để chính sách BHYT thực sự phát huy hiệu quả và thực sự cần thiết cho người dân.

   Hoàn thiện các quy định về Quỹ BHYT nhằm đảm bảo an toàn quỹ; đồng thời, tăng cường trợ cấp tài chính cho người tham gia BHYT

  Với các quy định về mức đóng phí tham gia BHYT hiện nay mang tính phổ quát chung, Quỹ BHYT chỉ có thể chi trả cho những chi phí y tế cơ bản, thiết yếu. Do vậy, nếu hệ thống BHYT của tương lai có xu hướng tiến tới mục tiêu cung cấp đa dạng các “gói dịch vụ”, bên cạnh những dịch vụ cơ bản còn bổ sung thêm những dịch vụ nâng cao thì cũng cần xây dựng cơ chế đóng góp theo các mức phân tầng khác nhau tương ứng.

  Hoàn thiện các quy định về quản lý và tổ chức thực hiện BHYT nhằm nâng cao trách nhiệm của các cơ quan quản lý và đơn vị tổ chức thực hiện BHYT, qua đó tăng cường hiệu lực, hiệu quả của BHYT

  Việc quy định thẩm quyền quản lý nhà nước về BHYT cho nhiều cơ quan với các vị trí pháp lý khác nhau, từ cơ quan Trung ương tới cơ quan địa phương, từ cơ quan có thẩm quyền chung đến cơ quan có thẩm quyền chuyên môn cho thấy trách nhiệm vào cuộc của toàn hệ thống hành chính. Tuy vậy, một sự phân định rõ ràng về trách nhiệm và cơ chế bảo đảm thực thi trách nhiệm là hết sức cần thiết để giúp cho công tác quản lý được minh bạch, tránh chồng lấn và tạo ra cơ chế phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ quan vì sự nghiệp BHYT toàn dân. Thêm vào đó, trách nhiệm cụ thể của các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế tại các địa phương (Sở Y tế, Phòng Y tế) về BHYT là điều mà Luật BHYT hiện nay còn chưa quy định rõ ràng. Nên chăng, trách nhiệm của những cơ quan này trong lĩnh vực BHYT được “luật hóa”, chắc chắn hiệu quả quản lý nhà nước về BHYT sẽ được tăng cường.

  Theo BHXH Việt Nam, trong giai đoạn hiện nay, các quy định pháp luật về trách nhiệm của các cơ quan nhà nước cùng cơ chế đảm bảo thực hiện trách nhiệm tương ứng nên tập trung vào một số vấn đề như: Quốc hội cần chú trọng tăng cường công tác giám sát tình hình thực hiện chính sách, pháp luật về BHYT, nhất là đối với các địa phương cấp tỉnh có tỷ lệ bao phủ BHYT dưới 80%. Chính phủ cần chỉ đạo các tỉnh thực hiện và bố trí nguồn ngân sách hỗ trợ mức đóng cho các hộ gia đình cận nghèo, hộ nông – lâm – ngư – diêm nghiệp có mức sống trung bình, chỉ đạo các tỉnh thành phố trực thuộc Trung ương tăng cường các giải pháp quản lý Quỹ BHYT, nghiên cứu nâng mức hỗ trợ kinh phí tham gia BHYT các nhóm đang có khó khăn trong tham gia BHYT như nhóm hộ gia đình, học sinh – sinh viên... Bộ Y tế cần phối hợp chặt chẽ với BHXH Việt Nam trong triển khai thực hiện BHYT; chỉ đạo các Sở Y tế địa phương và các cơ sở y tế kiểm soát chi phí khám chữa bệnh; chỉ đạo các cơ sở khám, chữa bệnh thực hiện việc liên thông dữ liệu, chuẩn hóa các danh mục dùng chung toàn quốc theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Các Bộ, ngành khác như Bộ Giáo dục và Đào tạo cần nâng cao chất lượng hoạt động của y tế học đường, sử dụng hiệu quả nguồn kinh phí chăm sóc sức khỏe ban đầu; Bộ Quốc phòng, Bộ Công an thực hiện BHYT cho cán bộ chiến sĩ quân đội, công an theo quy định của Luật BHYT. Các UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cần chỉ đạo các cơ quan, ngành trên địa bàn đảm bảo hoàn thành các chỉ tiêu liên quan đến BHYT do Thủ tướng Chính phủ giao; chỉ đạo các Sở Y tế, các bệnh viện tăng cường công tác quản lý Quỹ BHYT, không để xảy ra tình trạng lạm dụng, trục lợi Quỹ BHYT xảy ra tại địa phương.

   Hoàn thiện các quy định về xử lý vi phạm trong lĩnh vực BHYT để nâng cao tính răn đe, phòng ngừa, giáo dục ý thức pháp luật cho các chủ thể có liên quan đến BHYT, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật BHYT

  Hiện nay, các chế tài được áp dụng đối với trường hợp vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BHYT mới chỉ dừng lại ở loại chế tài hành chính với mức xử phạt hành chính cao nhất chỉ là 75.000.000 đồng với cá nhân, 150.000.000 đồng với tổ chức. Đây là mức phạt quá nhẹ đối với nhiều vi phạm nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của người tham gia BHYT cũng như sự an toàn của chính sách BHYT. Đó cũng chính là một trong những nguyên nhân cơ bản của tình trạng chây ì, nợ đọng, trốn đóng BHYT kéo dài và ngày một trầm trọng trong thời gian qua. Nên chăng, một hệ thống các chế tài mạnh hơn, trong đó có cả các chế tài hình sự nghiêm khắc cần được thiết lập để nâng cao tính đảm bảo thực thi của Luật BHYT. Năm 2015, Bộ luật Hình sự mới được thông qua, trong đó có những quy định về một số tội danh liên quan đến các vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BHYT. Tuy nhiên, vì những lý do nhất định, Bộ luật này chưa thể thi hành vào ngày 01/07/2016 theo dự kiến. Xin kiến nghị, Bộ luật khi đã chỉnh lý, hoàn thiện sẽ giữ nguyên những tội danh liên quan đến vi phạm pháp luật BHYT. Cùng với đó, hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành cũng sẽ được khẩn trương nghiên cứu, ban hành, tạo cơ sở pháp lý nghiêm minh để trừng phạt những chủ thể có hành vi vi phạm, qua đó phòng ngừa tội phạm trong lĩnh vực BHYT.

                                                                                    ThS-NCS. Phùng Thị Cẩm Châu

                                                                            Khoa Luật, Trường Đại học Công đoàn

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam