Kỷ niệm 93 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6/1925-21/6/2018: Về tính chiến đấu của Báo chí Cách mạng

18/06/2018 08:59:23

Trên hành trình tìm đường cứu nước, cứu dân, Nguyễn Tất Thành (Nguyễn Ái Quốc và Hồ Chí Minh sau này) nhận thức sâu sắc vai trò, sứ mệnh lịch sử và sức mạnh của báo chí; Người đã sử dụng báo chí một cách hữu hiệu, một thứ vũ khí sắc bén phục vụ hiệu quả sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, kháng chiến, kiến quốc, xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã đến với báo chí trong những thời điểm lịch sử cần phải có tiếng nói chủ đạo để tổ chức phong trào, hướng dẫn quần chúng. Báo chí trở thành vũ khí sắc bén trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Người. Bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu có điều kiện là Người sử dụng và phát huy vai trò của báo chí.
Nếu tính từ tác phẩm đầu tiên “Quyền của các dân tộc thuộc địa” đăng trên báo Nhân đạo ngày 18/6/1919 đến tác phẩm cuối cùng “Thư trả lời Tổng thống Mỹ” đăng trên báo Nhân dân ngày 25/8/1969 thì Hồ Chí Minh đã làm báo cả cuộc đời, để lại hơn 2.000 bài báo các loại. Không chỉ cống hiến tài năng, công sức và trí tuệ cho việc sáng lập các tờ báo, Người còn tích cực viết báo cả trên diễn đàn quốc tế và trong nước. Người đã có các bài báo trên báo chí của phong trào công nhân và cộng sản Pháp, báo chí quốc tế, báo chí xô viết và các Đảng Cộng sản, báo chí Việt Nam trước và sau năm 1945...
Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ” “Bài báo là tờ hịch cách mạng” [Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, t.10, tr.616 và t.11, tr.441].
Theo quan điểm của Người: “Báo chí của ta thì cần phải phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội, phục vụ cho đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà, cho hoà bình thế giới” (HCM toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 9, tr.414). Hay nói một cách ngắn gọn hơn: “Nhiệm vụ của báo chí là phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng” (Sđd, tập 10, tr.613). Suốt cả cuộc đời hoạt động báo chí của Người cũng chính là để thực hiện mục tiêu này. Hoạt động báo chí, cái đích cuối cũng là để đem lại độc lập cho dân tộc, dân quyền được tự do và Nhân dân có cuộc sống ấm no, an sinh, hạnh phúc.
Người đã sáng lập nhiều tờ báo đáp ứng yêu cầu trong mỗi giai đoạn của cuộc đấu tranh cách mạng: Người cùng khổ (Le Paria năm 1922); Quốc tế nông dân (1924); Thanh niên (1925); Công nông (1925); Lính Kách mệnh (1925); Thân ái (1928); Đỏ (1929); Việt Nam độc lập (1941); Cứu quốc (1942). Hồ Chí Minh đã sử dụng khoảng 150 bút danh viết nên những tác phẩm báo chí xuất sắc. Người đã viết báo bằng nhiều thứ tiếng: Anh, Pháp, Nga, Hán, Việt...
Ngay trong những tháng, ngày sắp về với thế giới Người hiền, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết báo đề cập nhiều vấn đề thiết thực đến cuộc sống của nhân dân và sự nghiệp cách mạng của Đảng; trong đó, phải kể đến bài báo “Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân” đăng báo Nhân Dân ngày 03/02/1969. Bài viết ra đời trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân ta kỷ niệm 39 năm Ngành thành lập Đảng, lần kỷ niệm đầu tiên sau mấy năm chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ trên miền Bắc. Hồ Chủ tịch viết bài báo quan trọng này, đề cập sâu sắc đến đạo đức cách mạng, xem đó là nhiệm vụ hệ trọng trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, để Đảng ta hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Bài báo được viết ngắn gọn, chưa đến 700 chữ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tập trung nêu bật ba nội dung chủ yếu: (1) Những thành tựu cách mạng và tấm gương đạo đức trong cán bộ, đảng viên; (2) Những bệnh tật bắt nguồn từ chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên; (3) Giải pháp nâng cao đạo đức cách mạng quét sạch chủ nghĩa cá nhân. Theo tư tưởng của Người, đối lập với đạo đức cách mạng là chủ nghĩa cá nhân; do đó nâng cao đạo đức cách mạng không thể tách rời chống chủ nghĩa cá nhân, luôn luôn gắn xây với chống. Xây là để nâng cao đạo đức cách mạng, chống là hướng tới mục tiêu quét sạch chủ nghĩa cá nhân. Hồ Chí Minh chủ trương “Phải quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng” và nâng cao đạo đức cách mạng để tăng sức mạnh chống chủ nghĩa cá nhân.
Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Chủ nghĩa cá nhân đẻ ra trăm thứ bệnh nguy hiểm: quan liêu, mệnh lệnh, bè phái, chủ quan, tham ô, lãng phí... Nó trói buộc, bịt mắt những nạn nhân của nó, những người này bất kỳ việc gì cũng xuất phát từ lòng tham muốn danh lợi, địa vị cho cá nhân mình, chứ không nghĩ đến lợi ích của giai cấp, của nhân dân” [Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, t.9, tr.292]
Mặc dù bài viết ra đời cách đây gần 40 năm, nhưng những tư tưởng, quan điểm được Hồ Chí Minh nêu vẫn còn nguyên giá trị, mang tính chiến đấu điển hình của báo chí cách mạng trong giai đoạn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay. Dù rất ngắn gọn, những luận điểm được Người đề cập trong bài viết này mang tính tổng kết thực tiễn; bổ sung, phát triển tư tưởng, lý luận về xây dựng Đảng nói chung, về đạo đức nói riêng.
Với hơn 50 năm hoạt động sáng tạo không ngừng (1919-1969), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại di sản báo chí vô cùng to lớn và phong phú, bao gồm nhiều thể loại, như chính luận, tiểu phẩm, truyện, ký, thơ. Ở thể loại nào Người cũng tỏ ra là cây bút hàng đầu. Người làm báo Việt Nam khâm phục lãnh tụ Hồ Chí Minh một phong cách báo chí mẫu mực, thể hiện ở khả năng sáng tạo không ngừng với bút pháp đa dạng, phong phú, đặc biệt là ở những thể loại khó, độc đáo, tính chiến đấu cao; trong đó phải kể đến thể loại tiểu phẩm. Tiểu phẩm báo chí là thể loại chính luận nghệ thuật, giao thoa giữa báo chí và văn học; là bài báo ngắn về vấn đề thời sự có tính chất châm biếm, ngôn ngữ sâu cay, giàu hình ảnh; người viết phải có phông văn hóa rộng, khả năng văn chương, tu từ, kiến thức uyên thâm. Hồ Chí Minh được coi là cây bút tiểu phẩm hàng đầu của báo chí cách mạng Việt Nam.
Chỉ riêng báo Nhân Dân từ 1950 đến 1969 đã có 1.200 bài tiểu phẩm của Người. Chủ đề của tiểu phẩm đề cập hầu khắp các lĩnh vực, từ chiến lược, chiến thuật quân sự, nghệ thuật tác chiến, nghiệp vụ tuyên truyền, nội dung giáo dục từng thời kỳ, về thi đua, đoàn kết toàn dân, về đời sống mới, về báo chí cách mạng, về dân vận, về biểu dương người tốt, việc tốt, về giáo dục và bồi dưỡng thế hệ cách mạng, về đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân… Đặc biệt, về đề tài chống quan liêu, tham nhũng kể cả chế độ thực dân và chế độ ta, Hồ Chí Minh đã viết 163 bài.
Khi tiếp đoàn Nhà văn Liên Xô (1957), Hồ Chí Minh đã nói: “Tôi là cây bút tiểu phẩm, nhà chính luận. Gọi là nhà tuyên truyền tôi cũng không tranh cãi, nhà cách mạng chuyên nghiệp là đúng nhất” [Ruf Bersatxki (Liên Xô): Một lần gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, báo Văn Nghệ. 1980].
Hồ Chí Minh cho rằng, người làm báo phải có lập trường chính trị vững chắc. Có lập trường chính trị vững vàng sẽ giúp người làm báo xác lập được vị thế, quan điểm của mình một cách đúng đắn để từ đó phân tích đúng-sai, đánh giá tốt-xấu trong các vấn đề, đấu tranh với các luận điệu thù địch, đưa ra định hướng, hướng dẫn dư luận đối với quần chúng nhân dân. Trong bài nói chuyện tại Đại hội lần thứ II Hội Nhà báo Việt Nam, Hồ Chí Minh khẳng định: “Báo chí của chúng ta thì cần phải phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội, phục vụ cho đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà, cho hoà bình thế giới. Chính vì thế cho nên tất cả những người làm báo (người viết, người in, người sửa bài, người phát hành, v.v..) phải có lập trường chính trị vững chắc. Chính trị phải làm chủ. Đường lối chính trị đúng thì những việc khác mới đúng được. Cho nên các báo chí của ta đều phải có đường lối chính trị đúng” (Sđd, tập 9, tr.414).
Nghệ thuật thể hiện phong phú, hấp dẫn đã góp phần không nhỏ làm nên giá trị bất hủ trong các tác phẩm báo chí Hồ Chí Minh. Bản thân phong cách báo chí Hồ Chí Minh cũng là sự thể hiện quan điểm của Người về cách viết - nghệ thuật làm báo. Nghệ thuật làm báo không chỉ là hình thức của tác phẩm báo chí, mà còn thể hiện ở chính nội dung của tác phẩm: ở đề tài mà tác giả lựa chọn, thông điệp mà tác giả muốn truyền đạt và chiều sâu văn hóa của những trang viết.
Quan điểm của Người về cách viết, thể hiện rõ nét tính chiến đấu của báo chí cách mạng, tập trung quanh các câu hỏi Viết cho ai? Viết để làm gì? Viết cái gì? Viết như thế nào?
Viết cho ai? là câu hỏi đầu tiên mà người làm báo cần phải đặt ra cho mình trước khi đặt bút viết bài. Bởi trả lời được viết cho ai sẽ định hướng viết để làm gì, viết cái gì và quyết định cách viết như thế nào. Hay nói cách khác, đó là cách viết lấy độc giả làm trung tâm. Chú ý đến độc giả để tạo nên cách viết phù hợp
Trong hai lần gửi thư cho Lớp viết báo Huỳnh Thúc Kháng, Người đều nhấn mạnh: “Đối tượng của tờ báo là đại đa số dân chúng. Một tờ báo không được đại đa số dân chúng ham chuộng, thì không xứng đáng là một tờ báo” [Sđd, tập 5, tr.625].
 Tháng 8/1953, ở Lớp Chỉnh Đảng Trung ương, khi nói về cách viết, Bác đã nói: “Vì ai mà mình viết? … Phải đặt câu hỏi: Viết cho ai? Viết cho đại đa số: Công - Nông - Binh”[Sđd tập 7, tr.117-118].
Tại Đại hội lần thứ II Hội Nhà báo Việt Nam, Hồ Chí Minh khẳng định nhấn mạnh: “Báo chí ta không phải để cho một số ít người xem, mà để phục vụ nhân dân, để tuyên truyền giải thích đường lối, chính sách của Đảng và Chính phủ, cho nên phải có tính chất quần chúng và tinh thần chiến đấu” [Sđd, tập 9, tr.414].
Viết để làm gì? hay Mục đích viết làm gì? Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Viết để “giáo dục, giải thích, cổ động, phê bình. Để phục vụ quần chúng”[Sđd, tập 7, tr.117). Mục đích viết gắn liền với đối tượng của báo chí. Báo chí viết ra là để phục vụ quần chúng, phục vụ cho đại đa số Công-Nông-Binh, để tuyên truyền, tổ chức và lãnh đạo họ. Tờ báo chỉ thực sự là báo chí khi nó phục vụ cho đại đa số nhân dân.
Viết cái gì? Hồ Chí Minh cho rằng viết báo: “Để nêu những cái hay, cái tốt của dân ta, của bộ đội ta, của cán bộ ta, của bạn ta. Đồng thời để phê bình những khuyết điểm của chúng ta, của cán bộ, của nhân dân, của bộ đội. Không nên chỉ viết cái tốt mà giấu cái xấu. Nhưng phê bình phải đúng đắn. Nêu cái hay, cái tốt, thì phải có chừng mực, chớ có phóng đại. Có thế nào nói thế ấy. Bộ đội và nhân dân ta cũng đủ nhiều cái hay để nêu lên, không cần phải bịa đặt ra. Phê bình thì phải phê bình một cách thật thà, chân thành, đúng đắn; chứ không phải để địch lợi dụng để nó phản tuyên truyền” [Sđd, tập 7, tr.117-118].
Viết như thế nào: Am hiểu công việc của nghề báo, cũng như xuất phát từ vị trí của một độc giả thường xuyên quan tâm đến hoạt động báo chí, Hồ Chí Minh yêu cầu mỗi người làm báo trước khi đặt bút viết, phải tự đặt câu hỏi: Viết như thế nào? Và Người ra những chỉ dẫn cụ thể về cách viết: viết ngắn, chớ ham dùng chữ, viết phải thiết thực, phải giữ bí mật v.v..
 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Mình viết ra cốt là để giáo dục, cổ động; nếu người xem mà không nhớ được, không hiểu được, là viết không đúng, nhằm không đúng mục đích. Mà muốn cho người xem hiểu được, nhớ được, làm được, thì phải viết cho đúng trình độ của người xem, viết cho rõ ràng, gọn gàng, chớ dùng chữ nhiều” [Sđd, tập 7, tr.119].
Một yêu cầu khác của Hồ Chí Minh với mỗi người viết báo là “viết phải thiết thực, “nói có sách, mách có chứng”, tức là nói cái việc ấy ở đâu, thế nào, ngày nào, nó sinh ra thế nào, phát triển thế nào, kết quả thế nào? Vài thí dụ: Chống tham ô, lãng phí thì nêu rõ ai tham ô, ai lãng phí? Cơ quan nào tham ô? Lãng phí cách thế nào? Ngày tháng nào, v.v.. Chớ viết lung tung. Nói du kích đánh thắng, đánh thắng ngày nào? Thắng cách thế nào? Giết được bao nhiêu địch, bắt bao nhiêu địch, thu được bao nhiêu súng?....” [Sđd, tập 7, tr.120]. “Chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ chớ nói, chớ viết”[Sđd, tập 5, tr.306].
 Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng đã chỉ rõ, báo chí cách mạng là một bộ phận của sự nghiệp đấu tranh cách mạng, chiến đấu đánh đổ kẻ thù xâm lược, bảo vệ Tổ quốc, vì lý tưởng và mục tiêu cao cả của cách mạng; chiến đấu để xây dựng chế độ mới, cuộc sống mới tươi đẹp, phồn vinh, an sinh, hạnh phúc. Chính bản chất chiến đấu của sự nghiệp cách mạng quyết định tính chiến đấu của báo chí cách mạng. Theo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh báo chí cách mạng suy cho cùng chỉ có một mục đích tối thượng là phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.
Học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh về tính chiến đấu của báo chí cách mạng cần thông tin trung thực về tình hình đất nước và thế giới phù hợp với lợi ích của đất nước và của Nhân dân; phản ánh ý kiến, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân; bảo vệ quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phát hiện, tuyên truyền và bảo vệ nhân tố tích cực; phát huy vai trò, hiệu quả trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tiêu cực, quan liêu, tham nhũng; bác bỏ các quan điểm sai trái, phê phán các luận điệu xuyên tạc và các hành vi chống phá của các thế lực thù địch với công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa./.

 

TS.Dương Văn Thắng
Tổng Biên tập Tạp chí BHXH

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam