Ngoại giao y tế một trong các tiêu điểm của ngoại giao thế kỷ 21

07/03/2018 11:19:45
Ngành ngoại giao ra đời trong những năm 50 của thế kỷ trước phục vụ mục đích kinh tế và thương mại, sau đó phát triển và mở rộng sang vấn đề môi trường trong những năm 80 và trở thành một trong các tiêu điểm ngoại giao của thế kỷ 21. Chính sách ngoại giao y tế toàn cầu nếu được tiến hành tốt sẽ giúp cải thiện sức khoẻ toàn cầu, mang lại các mối quan hệ tốt đẹp và công bằng hơn, mang lại sự tin tưởng lẫn nhau sâu rộng hơn giữa các quốc trên toàn thế giới, đồng thời góp phần thúc đẩy mạnh mẽ các cam kết giữa các bên liên quan vì mục tiêu sức khỏe toàn cầu.

Ảnh minh họa

Ngoại giao y tế là một thuật ngữ mới xuất hiện gần đây cùng với toàn cầu hóa. Ngoại giao y tế được tác giả Kickbusch, Silberschmidt và Buss đưa ra khái niệm này vào năm 2007 như sau “ ngoại giao y tế là các quá trình thương thảo ở các cấp độ khác nhau nhằm định hình và quản lý môi trường toàn cầu vì sức khỏe”. Ngoại giao sức khỏe mang lại sự đảm bảo y tế và sức khỏe tốt hơn cho các quốc gia, và thông qua đối thoại, thỏa thuận hợp tác các quốc gia sẽ thể hiện sự cam kết mạnh mẽ của mình để đảm bảo rằng sức khỏe là một quyền con người và là một loại hàng hóa công cộng. Tổ chức Y tế thế giới WHO cho rằng ngoại giao y tế ra đời từ thực tiễn của quản lý sức khỏe toàn cầu và bao gồm 4 yếu tố :
Thứ nhất, các Bộ ngoại giao đang ngày càng tham gia nhiều hơn trong lĩnh vực y tế bởi vì nó liên quan đến quyền lực mềm, chính sách an ninh, các hiệp định thương mại, chính sách môi trường và phát triển. Các quốc gia cần phải giải quyết các thách thức xuyên biên giới có thể tác động đến sự ổn định toàn cầu, như đại dịch và biến đổi khí hậu. Ngoại giao y tế chú trọng đến lợi ích quốc gia, chủ quyền quốc gia và tính hành động toàn cầu.
Thứ hai, tương tác ngoại giao y tế đang mở rộng. Rất nhiều các chủ thể khác ngoài tổ chức y tế giới trở thành các nhà ngoại giao y tế. “Ngoại giao y tế toàn cầu” liên quan tới hệ thống tổ chức, trao đổi thông tin và các quá trình đàm phán để định hình môi trường chính sách toàn cầu trong lĩnh vực y tế và các yếu tố tác động đến sức khỏe. Y tế đã trở thành một nội dung của các hoạt động ngoại giao tại hội nghị thượng đỉnh ở Liên hiệp quốc và câu lạc bộ các nguyên thủ bao gồm các nước như nhóm 8 (G8), nhóm 20 (G20) và BRICS (Brazil, Liên bang Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi). Chính sách ngoại giao toàn cầu tiếp tục ưu tiên các lĩnh vực như hội chứng suy giảm miễn dịch ở người do vi rút (HIV), sức khoẻ trẻ em và các bệnh không lây nhiễm - và đặc biệt trong các lĩnh vực này thì vai trò ngoại giao các tổ chức phi chính phủ, các quỹ và công ty đang nổi lên mạnh mẽ. Bộ y tế các nước đang thực hiện một vai trò kép: thúc đẩy sức khoẻ quốc gia và thúc đẩy sức khoẻ toàn cầu.
Thứ ba, toàn cầu hoá đã làm tăng nhu cầu ngoại giao y tế: mối quan hệ giữa các nhà tài trợ và người nhận tài trợ mới, các loại liên minh y tế mới và sự gia tăng hợp tác giữa các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Hiện đang có thêm nhiều quá trình đàm phán dài hạn giữa các quốc gia, các tổ chức mang tính bắt buộc hoặc chưa bắt buộc trong lĩnh vực sức khỏe, ví dụ như kiểm soát các bệnh không lây nhiễm, phòng chống hút thuốc lá, thiết lập các mục tiêu sức khỏe toàn cầu….
Thứ tư, các cuộc đàm phán y tế hay ngoại giao y tế đang diễn ra ở các khắp nơi với quy mô, phạm vi và mức độ phức tạp khác nhau và là hoạt động lồng ghép giữa chính sách đối nội và đối ngoại của các quốc gia. Và để thực hiện tốt chức năng này hơn bao giờ hết chúng ta cần có các nhà ngoại giao y tế có năng lực và trình độ. Các quốc gia cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực ngoại giao y tế, có đủ năng lực và kỹ năng đàm phán, những nội dung dưới đây được cho là các nền tảng cơ bản của cán bộ ngoại giao y tế:
- Có kiến thức về quan hệ ngoại giao và phải hiểu rõ nguyên tắc đa lĩnh vực trong giải quyết vấn đề như bảo hiểm, thương mại và phát triển cho sức khỏe toàn cầu.
- Có kiến thức về quá trình phát triển của ngoại giao y tế, các khái niệm và cơ chế về quản trị sức khỏe và quản lý hàng hóa công cộng toàn cầu.
- Có kiến thức về các yếu tố tác động đến sức khỏe toàn cầu và hiễu rõ tác hại của nó và mối quan hệ của nó với các đặc điểm của chính sách ngoại giao tương ứng.
- Hiểu rõ, giá trị của đạo đức của y tế đối với quyền con người và giá trị đó xuất chiếu dưới các yếu tố văn hóa khác nhau.
- Hiểu rõ tính chất đa quốc gia và đa phương trong ngoại giao y tế.
- Hiểu rõ quy trình đàm phán và có các kỹ năng đàm phán thực tế.
Ngoại giao y tế đang phát huy mạnh mẽ vai trò của nó trong thúc đẩy sức khỏe của các quốc gia cũng như sức khỏe toàn cầu. Hiểu một cách cơ bản nhất ngoại giao y tế thường chỉ tập trung vào thành quả của các đối thoại chính sách và sự đồng thuận giữa các nhà nước về những vấn đề có tác động đến quản lý vấn đề sức khỏe. Với sự gia tăng và phát triển của các yếu tố tác động đến y tế như chính trị, kinh tế xã hội, ngoại giao y tế trở nên ngày càng công bằng hơn và tập trung vào đối thoại và sự gắn kết của các yếu tố tác động đến sức khỏe. Điều này làm cho chiều hướng ngoại giao y tế đa ngành là một yếu tố không thể tách rời và quan trọng không kém tác động của các cuộc đàm phán đa phương về y tế. Với sự tiên phong của WHO vấn đề ngoại giao y tế này đã được quan tâm và đưa vào kiểm soát trong các hiệp định quốc tế khác như thương mại, nhân quyền, hải quan và môi trường và đã trở thành một phần của một trong những giải pháp tổng thể của các quốc gia trong việc giải quyết những thách thức... sức khỏe ở mức độ quốc gia và quốc tế. Quá trình triển khai ngoại giao y tế, không phải hoàn toàn thuận buồm xuôi gió, nhất là quá trình đàm phán đang gặp phải một số vấn đề không mong muốn. Chẳng hạn mối quan hệ giữa sức khoẻ và thương mại - một mối liên kết giữa sự phức tạp ngày càng gia tăng trong đàm phán đối với vấn đề sức khỏe và y tế đang là một thách thức toàn cầu. Trong các đàm phán giữa Tổ chức Y tế thế giới và Tổ chức thương mại thế giới, về các quy định liên quan đến các hiệp định thương mại và đầu tư các nhà ngoại giao y tế luôn “cố tình” chấp thuận các cơ chế linh hoạt để bảo vệ lợi ích cho sức khoẻ toàn cầu trong đàm phán thì các các hiệp định thương mại khu vực và song phương đã làm tổn hại đến sự ưu đãi này và tạo ra những rào cản mới cho việc giải quyết vấn đề sức khỏe toàn cầu của chúng ta. Ngoài ra, các lợi ích của doanh nghiệp và “bất bình đẳng về quyền lực” trong cách đàm phán và thực hiện các thỏa thuận thương mại và đầu tư khu vực, đặc biệt là sự mất cân bằng về quyền lực đàm phán giữa các công ty và các Nhà nước “yếu” cũng là một thách thức đáng chú ý.
Ngoại giao y tế thật sự mới được chú ý trong khoảng 10 năm trở lại đây, với những vấn đề ưu tiên xuất phát từ thực tiễn của các vấn đề phi biên giới: kiểm soát bệnh tật - lây nhiễm và không lây nhiễm, an toàn thực phẩm và tiếp cận thuốc. (và dịch vụ y tế ). Ngoại giao Y tế trở thành một cấu phần quan trọng trong chính sách của các chính phủ. Tại Anh Quốc, Thụy Sỹ và Brasil, nội dung ngoại giao y tế đã trở thành một bộ phận quan trọng trong chính sách thương mại, đầu tư và phát triển của các quốc gia này. Ngoại giao y tế hướng đến hòa bình và thịnh vượng toàn cầu chứ không mang lại quyền lực hay danh tiếng cho từng quốc gia riêng biệt./.

ThS-NCS. Nguyễn Khang

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam