Nhận BHXH một lần: Người lao động bị thiệt nhiều lần

27/11/2017 01:14:51
Trong số kỳ 01 tháng 11/2017, Tạp chí BHXH đăng tải bài viết “Tham gia BHXH và bài toán tiết kiệm cho tương lai” của tác giả Đỗ Ngọc Thọ, Phó Trưởng ban Thực hiện chính sách BHXH, BHXH Việt Nam. Tiếp tục nội dung này, cũng liên quan đến vấn đề “của để dành” cho mai sau, Tạp chí BHXH giới thiệu bài viết phân tích, so sánh việc giữa nhận lương hưu và hưởng BHXH một lần, qua đó giúp người lao động có được góc nhìn đa chiều hơn trước khi đưa ra quyết định liên quan đến an sinh của bản thân khi về già, hết tuổi lao động.

Ảnh minh họa


Theo quy định tại Luật BHXH 2014 và Nghị quyết số 93/2015/QH của Quốc hội về việc thực hiện chính sách hưởng BHXH một lần đối với người lao động, người lao động được bảo lưu thời gian đóng BHXH để đủ điều kiện hưởng lương hưu nhằm bảo đảm cuộc sống khi hết tuổi lao động theo quy định của Luật BHXH năm 2014.
Trường hợp người lao động tham gia BHXH bắt buộc sau một năm nghỉ việc, người tham gia BHXH tự nguyện sau một năm không tiếp tục đóng BHXH mà chưa đủ 20 năm đóng BHXH khi có yêu cầu thì được nhận BHXH một lần.
Mức hưởng BHXH một lần đối với người tham gia BHXH bắt buộc được tính theo số năm đã đóng BHXH, cứ mỗi năm được tính bằng 1,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH cho những năm đóng trước năm 2014, 02 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH cho những năm đóng từ năm 2014 trở đi. Tương tự, mức hưởng BHXH một lần đối với người tham gia BHXH tự nguyện được tính theo số năm đã đóng BHXH, cứ mỗi năm được tính bằng 1,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH cho những năm đóng trước năm 2014, bằng 02 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH cho những năm đóng từ năm 2014 trở đi.
Như vậy, theo quy định của Luật, người lao động sẽ có hai lựa chọn: hoặc bảo lưu thời gian đóng BHXH – thực hiện theo quy định tại Điều 61 Luật BHXH 2014; hoặc nhận BHXH một lần. Với thực tiễn phát triển kinh tế xã hội nước ta hiện nay, nhất là với đặc thù thị trường lao động chưa có tính ổn định cao, có không ít người lao động rơi vào tình cảnh như đã nêu: bị mất việc làm, không thể tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc. Thực tế này cũng đã được thấy rõ hơn qua những số liệu thống kê về tình trạng sa thải lao động trên 35 tuổi, được phản ánh nhiều trên báo chí thời gian qua. Cơ hội tìm việc làm mới và tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc rõ ràng là không nhiều với người lao động khi họ đã ở ngưỡng trên tuổi 35, không còn được các đơn vị sử dụng lao động đánh giá cao, nhất là với lao động trong các ngành nghề, công việc có tính chất đặc thù ưu tiên lao động trẻ. Cũng chính thời điểm này, chính sách BHXH cho thấy rõ vai trò thiết thực - bù đắp hoặc thay thế một phần thu nhập của người lao động.
Tuy nhiên, cần phải nhấn mạnh rằng, chính sách BHXH thực hiện theo nguyên tắc đóng – hưởng; việc có được bảo đảm bù đắp thu nhập nhiều hay ít, dài hạn hay không phụ thuộc vào quyết định của người lao động: hoặc bảo lưu đóng, chờ cơ hội có việc làm, tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc, đóng BHXH tự nguyện hoặc nhận BHXH một lần.
Nhận BHXH một lần sẽ có một khoản tiền đáp ứng nhu cầu chi tiêu trước mắt; nhưng bảo lưu đóng, tiếp tục tham gia BHXH sẽ có cơ hội nhận lương hưu hàng tháng – quan trọng hơn là sẽ được bảo đảm An sinh xã hội trong dài hạn, suốt quãng thời gian hết tuổi lao động, khi đã về già.
Chính vì vậy, người lao động cần hết sức thận trọng khi cân nhắc để hưởng BHXH một lần. Vì các lý do sau:
Thứ nhất, khi nhận BHXH một lần thì người lao động sẽ mất đi cơ hội được hưởng lương hưu, không có gì đảm bảo cho cuộc sống lúc tuổi già và sẽ trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội. Cần hiểu rằng khoản tiền đóng vào Quỹ BHXH là một khoản để dành quý giá của chính mình, nó không mất đi mà ngược lại vẫn được cơ quan BHXH quản lý và đầu tư tăng trưởng, người lao động hoàn toàn có thể bảo lưu thời gian đóng BHXH để khi có điều kiện thì tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc hoặc tham gia BHXH tự nguyện với sự hỗ trợ một phần kinh phí từ Nhà nước (theo mức 10, 25, 30% mức đóng tính trên chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn tùy theo đối tượng). Trong thời gian bảo lưu nếu chẳng may bị chết thì gia đình còn được hưởng trợ cấp mai táng bằng 10 tháng lương cơ sở, thân nhân tùy theo điều kiện được hưởng trợ cấp tuất hàng tháng (tối đa 04 người) đến khi trưởng thành (nếu là con) hoặc hưởng đến khi chết (nếu là vợ, chồng hoặc cha, mẹ đã hết tuổi lao động và không có thu nhập hoặc có thu nhập nhưng thấp hơn mức lương cơ sở); trường hợp nhận trợ cấp tuất một lần thì mức trợ cấp được tính như BHXH một lần.
Thứ hai, nhận BHXH một lần là phải chấp nhận sự thiệt thòi rất lớn:
Với mức 22% tiền lương tháng đóng vào quỹ hưu trí, tử tuất thì một năm tổng mức đóng (12 tháng) là 2,64 tháng lương; trong khi mức hưởng BHXH một lần cho mỗi năm đóng BHXH chỉ bằng 02 tháng lương. Như vậy, người lao động bị thiệt mất 0,64 tháng lương. Chính sách, pháp luật BHXH nước ta được xây dựng nhằm mục đích bảo đảm an sinh bền vững cho người lao động trong dài hạn và không khuyến khích việc nhận BHXH một lần.
 Nếu so sánh với việc tích lũy thời gian để hưởng lương hưu, thì thiệt thòi là không tính hết được. Người hưởng lương hưu, ngoài lương hưu còn được quỹ chi trả toàn bộ tiền mua thẻ BHYT (bằng 4,5% mức lương hưu); mức hưởng BHYT khi khám, chữa bệnh là rất lớn, nhất là với các trường hợp bệnh nặng, phải điều trị dài hạn, với người già thì BHYT càng đóng vai trò thiết yếu hơn vì nguy cơ bệnh tật, nằm viện dài ngày lớn hơn.
Bên cạnh đó, định kỳ, trên cơ sở chỉ số giá tiêu dùng (trượt giá) nhà nước điều chỉnh tăng lương hưu tương ứng. Thực tế từ năm 2003 đến nay nhà nước đã điều chỉnh tăng lương hưu 15 lần, với mức tăng từ khoảng 7,5 đến 9,3 lần tùy theo nhóm đối tượng). Khi chết gia đình còn được trợ cấp mai táng bằng 10 tháng lương cơ sở, thân nhân được hưởng trợ cấp tuất hàng tháng nếu đủ điều kiện hoặc được hưởng trợ cấp tuất một lần với mức thấp nhất bằng 03 tháng lương hưu.
Một cách tương đối nhất, có thể so sánh lợi ích của việc nhận BHXH một lần và nhận lương hưu bằng ví dụ với các giả định như sau:
- Đóng BHXH 20 năm tính từ năm 2008 - là năm đầu tiên thực hiện BHXH tự nguyện; sau 15 năm, đến 2027, mức hưởng như sau:
- Mỗi năm đóng BHXH trước năm 2014 tính bằng 1,5 tháng lương bình quân
Từ tháng 01/2008 đến tháng 12/2013: 6 năm x 1,5 tháng = 9 tháng
- Mỗi năm đóng BHXH từ năm 2014 trở đi tính bằng 02 tháng lương bình quân
Từ tháng 01/2014 đến tháng 12/2027: 14 năm x 2 tháng = 28 tháng
- Tổng số tháng được hưởng là: 9 tháng + 28 tháng = 37 tháng
Tổng số tiền nhận BHXH một lần:
7.137.500 đồng x 37 tháng = 264.087.500 đồng
* Tổng quyền lợi khi hưởng lương hưu (bao gồm cả tiền mua thẻ BHYT, trợ cấp mai táng, trợ cấp tuất một lần theo mức thấp nhất là 3 tháng lương hưu):
- Đối với lao động nữ là 2.161.050.000 đồng, nhiều hơn 1.896.962.000 đồng so với nhận BHXH một lần (nhiều hơn 7,18 lần).
- Đối với lao động nam là 1.786.019.000 đồng nhiều hơn 1.521.931.000 đồng so với nhận BHXH một lần (nhiều hơn 5,76 lần).
Như vậy, nếu so với hưởng lương hưu thì nhận BHXH một lần là rất thiệt thòi cho bản thân người lao động./.

Đỗ Ngọc Thọ
Phó Trưởng Ban Thực hiện chính sách BHXH, BHXH Việt Nam

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam