Những sáng kiến trên vùng sen Tháp Mười

09/02/2018 09:15:31
Phải làm sao để người dân được tham gia BHYT dài lâu mà không phụ thuộc hỗ trợ từ ngân sách nhà nước? Một câu hỏi khó với nhiều tỉnh, thành phố, nhất là với vùng Tây Nam Bộ - nơi mà nguồn thu nhập của người dân chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp, thiếu tính ổn định. Nhưng cũng chính trên những vùng quê miền Tây, khi đến với xứ sở sen hồng Đồng Tháp Mười, chúng tôi thấy được cách làm hết sức sáng tạo từ chính những người phụ nữ vốn chỉ biết gắn bó với đồng ruộng quanh năm suốt tháng.

Ảnh minh họa

Thấy đau bụng, trong người mệt mỏi mấy ngày liền, chị Võ Thị Tuyết Nhung, xã Thông Bình, huyện Tân Hồng, Đồng Tháp liền đi khám sức khỏe. Nhà có 05 người, con trai lớn 21 tuổi lặn lội làm thuê tận Bình Dương, đứa thứ 2 đang học nghề trường Trung cấp ở TP. Sa Đéc, đứa thứ 3 còn nhỏ đang học lớp 4, chồng thì đang lo chăm sóc cho cháu ruột mới bị tai nạn giao thông. Vậy là nhà chẳng còn ai, chị Nhung đành nhờ chị Phan Thị Kiều Hạnh – vừa là hàng xóm cũng là chỗ chị em thân quen sinh hoạt ở Hội phụ nữ cùng bắt chuyến xe khách từ 03 giờ sáng lên bệnh viện Thái Hòa, Thành phố Cao Lãnh để khám bệnh. Qua khám xét ban đầu, bác sĩ phát hiện thận ứ nước độ 2, có dấu hiệu của suy thận, buộc chị Nhung phải ở lại, nhập viện để theo dõi thêm và điều trị.
Gặp và nghe câu chuyện của chị Nhung giữa khung cảnh bệnh viện lúc chiều muộn, tôi càng cảm nhận nỗi lo lắng của người phụ nữ quê nghèo khi đêm nay phải ngủ lại trên giường bệnh. Chồng chị gọi điện hỏi thăm nhưng cũng chỉ để báo lại rằng: đêm nay không kịp vào trông nom vợ; vậy là đành phải nhờ cả vào người hàng xóm không quản ngại đã đi cùng cả ngày và sẽ ở lại cùng đêm nay. Thật may là chị Nhung có thẻ BHYT, cũng yên tâm hơn được phần nào về những ngày tháng chữa bệnh tới đây, và càng trò chuyện càng thấy, đằng sau tấm thẻ của chị Nhung là nhiều điều thú vị về BHYT ở quê hương xứ sở sen hồng – Đồng Tháp.
Vượt quãng đường hơn 70km, từ TP. Cao Lãnh về đến huyện biên giới Tân Hồng, qua một vài con kênh chẳng kịp nhớ tên, khi thì đi phà, khi phải ngồi xuồng ba lá, chừng hơn 02 tiếng đồng hồ tôi đến mới đến được xã Thông Bình và được nghe nhiều hơn về tấm thẻ BHYT – mà lúc này đang là chỗ bám víu gần như duy nhất để chị Nhung vượt qua những ngày tháng bệnh tật tới đây.
Đường vào xã Thông Bình lầy lội, không thể đi ô tô, chúng tôi đành phải xuống xe và đi xuồng ngang qua một con kênh nhỏ. Đón và dẫn chúng tôi vào Thông Bình là một người phụ nữ nhỏ bé, dáng vẻ nhanh nhẹn khéo léo chèo xuồng nhẹ nhàng qua kênh. Hỏi ra mới biết đó là chị Đàm Thị Út đưa chúng tôi về nhà mình - một quán tạp hóa nhỏ và cũng là điểm hẹn hàng tháng của các hội viên Hội phụ nữ xã Thông Bình. Khi chúng tôi bước vào, nhà chị Út đã khá đông các chị em phụ nữ, một vài người vẫn bận bịu trên tay với con nhỏ. Câu chuyện với những người phụ nữ mộc mạc của miền Tây cũng thật thân quen, bắt đầu bằng những lo toan cuộc sống thường nhật ở miền quê nghèo vùng biên giới.
Hầu hết các gia đình ở xã Thông Bình đều thuộc nhóm đông người, làm nông nghiệp, chủ yếu là trồng lúa, có hộ làm ruộng của nhà, có hộ thuê lại ruộng. Giá cả thu mua lúa lên xuống thất thường, thu nhập không được bao nhiêu, vậy nên chẳng mấy gia đình nào dám mở rộng canh tác, ruộng cũng chẳng có mấy người thuê lại để làm. Cũng như nhiều vùng quê khác ở miền Tây, lao động trẻ đa phần có xu hướng đi các khu công nghiệp ở Bình Dương, Đồng Nai, TP. Hồ Chí Minh tìm việc. Như đã nghe kể ở trên, đứa con trai lớn của chị Nhung cũng theo dòng người đổ về các khu công nghiệp lớn, toàn xã có khoảng 2.500 người đi, bỏ lại vùng quê miền Tây chỉ còn lại toàn lao động lớn tuổi, 35-40 tuổi – những người mà chắc chắn ít có doanh nghiệp nào nhận vào làm. Dù vậy, với mỗi người đi tiền gửi về nhà cũng chỉ 02-03 triệu đồng/tháng; cộng cả nguồn thu nhập từ người đi, người ở lại với ruộng đồng cũng khó bảo đảm cuộc sống. Năm 2016, người dân xã Thông Bình còn được hỗ trợ 100% mức đóng BHYT, nhưng sang năm 2017, có sự điều chỉnh chính sách, hầu hết các hộ dân xã Thông Bình như gia đình chị Nhung phải tự lo mua BHYT. Nguồn thu nhập bấp bênh, phải bỏ một lúc khoản tiền kha khá để mua BHYT quả là nan giải, dù nhiều gia đình ở Thông Bình đều biết tham gia BHYT là có lợi và đa phần cũng tham gia liên tục từ nhiều năm liền.
Trước những khó khăn trên, Hội Phụ nữ xã Thông Bình đề nghị UBND xã cho phép được thực hiện mô hình hùn vốn để các hội viên hỗ trợ nhau cùng tham gia BHYT. Tháng 7/2017, UBND xã Thông Bình có Quyết định số 188/QĐ-UBND thành lập tổ hùn vốn mua BHYT. Quyết định cho thấy sự bảo đảm chỉ đạo từ chính quyền, hoạt động quyên góp tiền vì vậy được tin tưởng hơn, thu hút sự tham gia của 36 hội viên Hội phụ nữ của xã. Quy chế hoạt động của hội cũng rất đơn giản; hàng tháng, mỗi hội viên nộp vào quỹ 100.000 đồng; tổng số tiền quyên góp được phân bổ lần lượt cho 03 thành viên vay mỗi tháng; mức tiền cho mỗi người được vay 1.200.000 đồng để hỗ trợ mua BHYT, số tiền còn thiếu các hộ gia đình sẽ tự bù để đủ tham gia BHYT cho cả gia đình. Thứ tự ưu tiên vay được dành cho các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn trước sau đó là các hộ đến thời điểm gia hạn thẻ BHYT để bảo đảm bảo quá trình tham gia liên tục. Vừa nghe kể về mô hình tổ hùn vốn, tôi vừa được đồng chí Chủ tịch Hội phụ nữ xã Thông Bình Phạm Thị Ngoan cho xem cuốn sổ ghi chép danh sách chi tiết đóng tiền hàng tháng của từng hội viên. Cứ mỗi tháng 03 hộ được vay, đến tháng 11/2017, tổng số hộ được vay đã lên con số 15. Nhìn danh sách, ngay lập tức tôi chú ý đến cái tên Võ Thị Tuyết Nhung, người phụ nữ chia sẻ với tôi câu chuyện ở trên và cũng nhờ đó tôi biết đến mô hình hùn vốn tham gia BHYT ở xã Thông Bình. Chị Nhung là tổ trưởng và nằm trong số 03 hộ gia đình được vay tiền trong tháng 9/2017; như vậy là nhờ vay vốn từ Hội, tham gia BHYT và thẻ có giá trị sử dụng trước thời điểm chị Nhung nhập viện không bao lâu. Cái tên Phan Thị Kiều Hạnh, người đi cùng và chăm sóc chị Nhung tôi đã gặp trong bệnh viện cũng là thành viên của Hội và được vay vốn tham gia BHYT ngay trong đợt đầu tiên. Vậy là tấm thẻ BHYT tạo sự gắn kết các hội viên phụ nữ ở Thông Bình, cùng chia sẻ, hỗ trợ nhau tham gia BHYT và cũng giúp nhau nhiều hơn những lúc khó khăn như chị Hạnh ở bên chị Nhung lúc phải một mình đi khám, chữa bệnh ở nơi xa xôi.
Từ câu chuyện ở Thông Bình, huyện Tân Hồng, chúng tôi tiếp tục tìm hiểu thêm và được biết hiện mô hình hùn vốn tham gia BHYT đang trong quá trình được Hội phụ nữ tỉnh Đồng Tháp nhân rộng. Trở lại TP. Cao Lãnh, tìm gặp và trao đổi cùng Chủ tịch Hội phụ nữ tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Thị Hiền, chúng tôi có được những con số cụ thể. Theo đó, toàn tỉnh Đồng Tháp hiện có 193 tổ hùn vốn được thành lập với khoảng 2.700 hội viên tham gia. Hiệu quả mang lại là rất rõ ràng; nhiều hộ gia đình hội viên phụ nữ được hỗ trợ tham gia BHYT mà không phải phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ từ ngân sách – vốn cũng không thực sự có tính ổn định mà câu chuyện 03 xã của Tân Hồng bị cắt hỗ trợ trong năm 2017 là một ví dụ tương đối điển hình. Nguồn lực hoạt động của mô hình hùn vốn không ở đâu xa mà chính là từ các thành viên tham gia với mức quyên góp chỉ 100.000 đồng hàng tháng và được luân viên vay để tham gia BHYT cho cả gia đình.
Chủ tịch Hội phụ nữ tỉnh Đồng Tháp chia sẻ: ý tưởng hùn vốn cũng xuất thực tiễn cơ sở, tiền thân chính là mô hình nuôi heo đất – cùng góp tiền, tích lũy để cho các thành viên vay; ban đầu tiền chủ yếu cho các hộ có vay khi có nhu cầu cần chi tiêu gấp, cần khoản tiền lớn. Cũng trong quá trình đó, cơ quan BHXH và Hội phụ nữ thường xuyên phối hợp tổ chức đại lý thu, hoặc tổ chức hội nghị phổ biến chính sách, pháp luật, để người dân trên tham gia BHYT. Vận động là một chuyện nhưng rào cản lớn là thu nhập của các hộ dân thấp, bấp bênh, bỏ một khoản tiền tương đối để mua BHYT thực sự không dễ dàng với những người nông dân. Cần có giải pháp thiết thực hơn để giúp người dân và nhất là các hội viên phụ nữ tham gia BHYT. Sẵn từ mô hình nuôi heo đất, việc cho vay để tham gia BHYT được tính đến và được triển khai và được gọi với cái tên mới – tổ hùn vốn mua BHYT. Thời gian đầu thực hiện, mô hình hùn vốn của phụ nữ Đồng Tháp cũng gặp nhiều khó khăn. Quyên góp, đóng bao nhiêu tiền, cho vay như thế nào để vừa bảo đảm quyền lợi cho các thành viên vừa bảo đảm duy trì hội dài lâu? Khi thực hiện BHYT hộ gia đình theo quy định của Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT, mức đóng tăng lên vì phải tham gia cho cả hộ, 4-5 người, cũng là một thách thức đòi hỏi phải thay đổi quy chế hoạt động hùn vốn… những câu hỏi khó này không phải ngay lập tức có thể được giải đáp và cũng khó thể tham khảo hỏi han kinh nghiệm ở đâu. Khó khăn là vậy, nhưng với lợi ích thiết thực của BHYT, các cơ sở chi hội phụ nữ của Đồng Tháp vẫn quyết tâm theo đuổi thực hiện mô hình hùn vốn. Qua thực tiễn từng năm, vừa làm vừa đúc rút kinh nghiệm ở từng cơ sở chi hội, quy chế hoạt động chung của mô hình hùn vốn của phụ nữ Đồng Tháp dần được hoàn chỉnh phù hợp với thực tiễn và được các hội viên đón nhận nhiệt tình. Chính quyền các cấp cũng tin tưởng và ủng hộ, ra quyết định thành lập hoạt động tổ, qua đó càng tạo cơ sở bảo đảm tính pháp lý vững chắc để người dân tin tưởng. Đồng chí Chủ tịch Hội phụ nữ tỉnh Đồng Tháp phấn khởi thông tin với chúng tôi; hiện trên địa bàn 12 huyện, thành phố của tỉnh Đồng Tháp, mô hình phụ nữ hùn vốn tham gia BHYT lần lượt được triển khai thí điểm tại 02 xã, đây là cơ sở để từng bước nhân rộng triển khai mô hình mạnh mẽ hơn nữa./.

Minh Đức

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam