Phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội ở Trung Quốc

31/01/2019 14:43:51
Như tin đã đưa, thực hiện Quyết định số 3691-QĐ/BTCTW, ngày 19/10/2018 của Ban Tổ chức Trung ương về việc cử Đoàn cán bộ lãnh đạo cấp bộ, cấp tỉnh đi nghiên cứu, học tập tại Trung Quốc về “Kinh nghiệm của Trung Quốc về phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội” tại Học viện Cán bộ Phố Đông (CELAP), TP. Thượng Hải, Trung Quốc (từ ngày 23/10 - 01/11/2018). TS. Dương Văn Thắng, Tổng Biên tập Tạp chí BHXH được Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam cử tham gia Đoàn công tác. Trân trọng giới thiệu tóm lược kết quả công tác của Đoàn.

Trung Quốc nằm ở phía Đông của lục địa châu Á, bờ Tây Thái Bình Dương; diện tích đất liền khoảng 9,6 triệu km2 (đứng thứ hai thế giới); biên giới trên bộ dài 22.800 km; bờ biển dài 18.000 km. Trung Quốc là quốc gia đông dân nhất thế giới (hơn 1,4 tỉ người) với 56 dân tộc, người Hán chiếm 91,59%, còn lại là 55 dân tộc thiểu số chiếm 8,41%. Trung Quốc là nước có nhiều tôn giáo, những tôn giáo chính là Đạo giáo, Phật giáo, Đại Islam, Thiên chúa giáo và Cơ đốc giáo.

Trung Quốc có 5 cấp hành chính: cấp Trung ương; cấp tỉnh (bao gồm cả khu tự trị, thành phố trực thuộc); thành phố cấp địa khu; cấp huyện (bao gồm châu tự trị, huyện tự trị, thành phố cấp huyện); cấp xã, thị trấn.

Hiện nay, Trung quốc có 31 đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương và 02 khu hành chính đặc biệt gồm:

+ 22 tỉnh: An Huy, Cam Túc, Cát Lâm, Giang Tây, Giang Tô, Hà Bắc, Hà Nam, Hải Nam, Hắc Long Giang, Hồ Bắc, Hồ Nam, Liêu Ninh, Phúc Kiến, Quảng Đông, Quý Châu, Sơn Đông, Sơn Tây, Thanh Hải, Thiểm Tây, Chiết Giang, Tứ Xuyên, Vân Nam.

+ 5 khu tự trị: Nội Mông, Dân tộc Choang Quảng Tây, Tây Tạng, Duy Ngô Nhĩ Tân Cương, Dân tộc Hồi Ninh Hạ.

+ 4 thành phố trực thuộc: Bắc Kinh, Thượng Hải, Trùng Khánh và Thiên Tân.

+ 2 khu hành chính đặc biệt: Hồng Kông, Ma Cao.

Từ khi thành lập nước CHND Trung Hoa năm 1949 đến nay, Trung Quốc đã bốn lần thay đổi Hiến pháp. Hiến pháp hiện hành được thông qua năm 1982 và đã qua năm lần sửa đổi (1988, 1993, 1999, 2004, 2018).

Cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của Trung Quốc là Đại hội đại biểu nhân dân, gồm Đại biểu nhân dân toàn quốc (gọi tắt là Nhân đại) và Đại hội đại biểu nhân dân các cấp địa phương tỉnh, huyện, xã (tương đương Hội đồng nhân dân ở Việt Nam).

Cơ quan hành chính nhà nước Quốc vụ viện và chính quyền nhân dân các cấp (gọi là Chính phủ nhân dân).

Đảng Cộng sản Trung Quốc là đảng cầm quyền duy nhất của Trung Quốc, thành lập ngày 01 tháng 7 năm 1921. Theo thống kê, tính đến cuối năm 2017, Trung Quốc có gần 90 triệu đảng viên, với 4,51 triệu tổ chức cơ sở đảng.

Trung Quốc có rất nhiều đoàn thể xã hội, trong đó chủ yếu có: Tổng Công hội toàn quốc (Công đoàn), Đoàn thanh niên Cộng sản, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Liên hiệp công thương nghiệp, Hội Liên hiệp Thanh niên, Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật, Hội Liên hiệp Hoa kiều về nước…

Ngoài nghe các chuyên đề, Đoàn có một ngày đi thực tế tại Thôn Tưởng Hạng, TP Thường Thục, tỉnh Giang Tô về thành tựu và kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới của Trung Quốc; một ngày đi thực tế tại TP Côn Sơn, TP Tô Châu, tỉnh Giang Tô trao đổi về mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và công bằng xã hội trong quá trình phát triển xét cả thành thị lẫn nông thôn. Ngoài ra, một số chuyên đề có sự kết hợp giữa trao đổi và đi khảo sát thực tế tại Thị trấn Bắc Thái, khu mới Phố Đông; Đảng ủy tổng hợp Khu công nghệ cao Trương Giang, khu mới Phố Đông; trường Trung cấp ngoại vụ Thượng Hải và Trung tâm tài chính, thương mại Lục Gia Chủy, khu mới Phố Đông.

Hiện nay, Trung Quốc có 4.594.000 tổ chức cơ sở đảng địa phương. Tổ chức đảng được tổ chức thành 5 cấp: cấp trung ương; cấp tỉnh ( thành phố, khu tự trị); cấp thành phố thuộc tỉnh; cấp huyện; cấp thôn (xã). Nguyên tắc tổ chức đảng: thực hiện chế độ tập trung dân chủ, thiểu số phục tùng đa số, địa phương phục tùng Trung ương, toàn Đảng phục tùng Trung ương.

Định hướng xây dựng Đảng trong thời gian tới: xây dựng Đảng trong sạch, nghiêm minh, lấy việc xây dựng chính trị làm định hướng, lấy tôn chỉ tư duy, lý tưởng làm căn bản.

Bố cục tổng thể trong quá trình xây dựng Đảng: xây dựng chính trị, tư tưởng, xây dựng tác phong công tác, xây dựng cơ chế xuyên suốt và thúc đẩy công tác phòng chống tham nhũng, không ngừng nâng cao chất lượng xây dựng Đảng.

Yêu cầu đối với các tổ chức cơ sở đảng: đảm bảo phương châm chính sách, đường lối của Đảng phải được quán triệt đầy đủ; nâng cao công tác tổ chức và làm nổi bật chức năng chính trị của tổ chức cơ sở đảng, thành nơi tuyên truyền, quán triệt phương châm của Đảng; tổ chức cơ sở đảng phải giáo dục, giám sát đảng viên, tuyên truyền kiến thức về Đảng cho quần chúng, phục vụ quần chúng; tổ chức cơ sở đảng có tính sáng tạo, thực hiện chế độ 3 hội 1 bài giảng (Đại hội đảng viên, Đại hội ủy ban của chi bộ, Hội nghị của chi bộ Đảng); tăng cường công tác xây dựng Đảng có vai trò tiên phong, dẫn dắt; mở rộng dân chủ (xây dựng tổ chức cơ sở đảng minh bạch đảng viên giám sát tổ chức cơ sở đảng); phát triển và kết nạp đảng viên mới trong lĩnh vực có liên quan; triển khai các hoạt động hỗ trợ, giúp đỡ đảng viên khó khăn; có biện pháp quản lý, kỷ luật đối với đảng viên không vi phạm điều lệ, quy định.

Kinh nghiệm của tổ chức đảng ở Thượng Hải trong việc quản lý và phát triển xã hội (khu phố Đường Kiều): TP Thượng Hải là thành phố trực thuộc Trung ương, có diện tích 6440,5km2, đến cuối năm 2017, dân số của Thượng Hải là 24.183.300 người. Thượng Hải gồm 16 khu (quận), 105 khu phố, 107 thị trấn, 22 xã, 4254 ủy ban dân cư, 1590 ủy ban thôn. Tổ chức cơ sở đảng ở khu phố đóng vai trò rất quan trọng sau khi Trung Quốc tiến hành cải cách mở cửa. Khu phố là nơi nảy sinh những mâu thuẫn xã hội nhiều nhất. Thượng Hải tập trung nhiều nguồn tài nguyên và nhân lực. Để giải quyết những mâu thuẫn nảy sinh trong xã hội, thì vai trò của tổ chức đảng ở khu phố rất quan trọng.

Ở khu phố Đường Kiều, Đảng ủy ngoài thực hiện vai trò, nhiệm vụ của một số chức đảng, Đảng ủy khu phố còn trực tiếp giải quyết các vấn đề nảy sinh trong xã hội như: vấn đề khám, chữa bệnh, vấn đề giải quyết việc làm, bãi đỗ xe…

Tiến trình và kinh nghiệm cải cách thể chế kinh tế của Trung Quốc được chia làm 03 giai đoạn. Giai đoạn đầu: phát triển kinh tế quốc doanh, trao đổi hàng hóa; giai đoạn hai (1992-2012): đi sâu cải cách mở cửa, phát triển kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, phát huy vai trò của thị trường trong việc phân bổ các nguồn tài nguyên; giai đoạn 3 (từ 2012): công cuộc cải cách của Trung Quốc đã đi vào chiều sâu trong quá trình hoàn thiện kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa. Kinh tế thị trường được tiến hành ở cả khu vực nông thôn và thành thị.

Sau 40 năm cải cách mở cửa, Trung Quốc đã đạt được những thành tựu to lớn: mức sống người dân được nâng cao; hàng hóa của thị trường ngày càng phong phú; nhu cầu tiêu dùng của người dân ngày càng tăng lên; thu nhập bình quân đầu người tăng nhanh (từ thứ 189 thế giới năm 1978 lên thứ 82 thế giới năm 2017); tuổi thọ trung bình từ 60 tuổi tăng lên 74 tuổi; phấn đấu đến năm 2020 cả nước thoát nghèo.

Thể chế kinh tế thị trường đang trong quá trình hoàn thiện và nâng cao chất lượng. Thị trường bán lẻ hình thành và có liên kết với các thị trường khác trên thế giới. Cải cách mở cửa đã đạt được những thành tựu to lớn, đã kiên định xác định xây dựng hệ thống kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa. Điểm khác biệt căn bản giữa kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa với kinh tế tư bản chủ nghĩa, thể hiện ở 03 nội dung cốt lõi, đó là: (1) Thành phần công hữu chiếm tỷ lệ lớn, ngành nghề quan trọng liên quan đến an sinh xã hội thì doanh nghiệp nhà nước đảm nhiệm; (2) Năng lực điều tiết vĩ mô của Nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo, có chính sách ngành nghề, hỗ trợ địa phương nghèo, vùng khó khăn để cùng khá giả, giàu lên; (3) Tăng cường năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản...

Ngày 18/10/2017 tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 19 Đảng Cộng sản Trung Quốc, ông Tập Cận Bình lần đầu tiên nêu ra “Tư tưởng xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc” và tại Hội nghị lần thứ nhất Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc đã đưa tư tưởng vào Điều lệ Đảng và Hiến pháp Trung Quốc. Nội dung chủ yếu của tư tưởng xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc trong thời đại mới là xây dựng toàn diện xã hội khá giả và thực hiện Giấc mơ xây dựng Trung Quốc thành cường quốc xã hội chủ nghĩa hiện đại, giàu mạnh, dân chủ, văn minh, hài hòa, tươi đẹp. Trung Quốc đưa ra các mốc thời gian để thực hiện các mục tiêu trên. Phấn đấu từ nay đến 2020, Trung Quốc xây dựng toàn diện xã hội khá giả, thoát nghèo toàn bộ. Từ năm 2020-2035 cơ bản thực hiện hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa; từ năm 2035 - 2050, xây dựng Trung Quốc thành cường quốc xã hội chủ nghĩa hiện đại, xây dựng xã hội khá giả, hài hòa, văn minh và giàu mạnh. Từ năm 2020-2035 cơ bản thực hiện hiện đại hóa và xây dựng thành xã hội khá giả. Từ năm 2035-2050 đẩy mạnh hiện đại hóa gắn với xây dựng xã hội giàu có, văn minh, dân chủ và hài hòa. Đồng thời cũng nêu ra tư duy chiến lược về quản lý đất nước là phải kiên định sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng đối với quân đội nhân dân, lấy nhân dân làm chủ, cải cách toàn diện, đổi mới phát triển sáng tạo và quản lý nhà nước theo pháp luật. Kiên trì hệ thống những giá trị cốt lõi xã hội chủ nghĩa và đảm bảo cải thiện dân sinh trong quá trình phát triển, đồng thời kết hợp hài hòa giữa con người và tự nhiên.

Trung Quốc rất quan tâm, coi trọng nhân tài và phát triển nhân tài. Lấy chiến lược tổng thể và quy luật nhân tài làm căn cứ để phát triển. Phát triển nhân tài gắn với phát triển bền vững kinh tế xã hội. Xây dựng chiến lược phát triển nhân tài, coi đây là chiến lược quan trọng nằm trong chiến lược tổng thể của quốc gia. Chiến lược xác định rõ chủ thể, phạm vi, mục tiêu, phương châm, đối sách, quá trình thực hiện. Thực hiện mục tiêu đến năm 2020 bồi dưỡng, đào tạo một đội ngũ nhân tài số lượng lớn, quy mô tốt, chất lượng cao. Nhiệm vụ của chiến lược là đào tạo, bồi dưỡng nhân tài khoa học kỹ thuật, sáng tạo; phát triển mạnh nhân tài chuyên môn đang cần của các lĩnh vực kinh tế, xã hội quan trọng; thúc đẩy xây dựng đội ngũ nhân tài các lĩnh vực (nhân tài về Đảng, chính quyền, quản lý doanh nghiệp, kỹ năng chuyên môn, cán bộ trình độ cao)...

Là quốc gia đông dân nhất thế giới, Trung Quốc đặc biệt quan tâm tới chính sách dân số, từ những năm 60 của thế kỷ 20. Trung Quốc đã sớm có Dự án Kế hoạch hóa gia đình, đến những 1970 triển khai thực hiện, với các biện pháp cụ thể là kết hôn muộn, đẻ muộn và đẻ cách xa. Thực hiện công cuộc cải cách mở cửa, Trung Quốc sớm nhận thức được mâu thuẫn giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển dân số, bài học rút ra là muốn tăng trưởng kinh tế thì đồng thời phải giảm dân số.

Từ những năm 1980, Trung Quốc thực hiện chính sách 01 con, tỷ lệ sinh đẻ không giảm, đến những năm 1990 chính sách 01 con mới có hiệu quả. Hiện nay, đứng trước các vấn đề về già hóa dân số (năm 2016 là gần 200 triệu người; dự kiến 2026 là trên 250 triệu người; năm 2056 là gần 450 triệu người), sức lao động giảm, dịch vụ xã hội tăng; mất cân bằng giới tính (105 - 108 trai/100 gái; hiện đang dư thừa 30 triệu nam giới), gây ra những hệ lụy, bất ổn xã hội.... Do đó, chính sách dân số của Trung Quốc từ ngắn hạn, đến trung hạn, dài hạn cũng đang có những điều chỉnh, để tránh hệ lụy cùng những khó khăn, áp lực đối với phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội. Mục tiêu, giải pháp hiện nay của Trung Quốc là khống chế số dân không được vượt 1,5 tỷ vào năm 2020; khuyến khích đẻ con thứ 2, có chính sách nhiều hơn với phụ nữ.

Trung Quốc rất quan tâm đến giáo dục dạy nghề. Giáo dục dạy nghề có tỷ lệ việc làm cao hơn sinh viên tốt nghiệp ra trường (từ 90-100%). Với mục tiêu hiện đại hóa giáo dục dạy nghề như: đa dạng hóa giáo dục mở cửa; phối hợp với sản xuất; hợp tác giữa trường nghề với doanh nghiệp; giáo dục dạy nghề đạt trình độ thế giới.

Hiện nay, có 2 loại trường chuyên đào tạo nghề là trung cấp và cao đẳng. Đang xây dựng hệ thống kết nối đào tạo từ trung cấp lên cao đẳng, lên đại học và sau đại học. Trước sự phát triển của cách mạng khoa học công nghệ 4.0, Trung  Quốc đang mở rộng các chuyên ngành thông tin điện tử, các ngành có hàm lượng khoa học kỹ thuật cao. Quy hoạch giáo dục dạy nghề kết hợp chặt chẽ với những ngành nghề của địa phương.

Trung Quốc và Việt Nam là hai nước láng giềng, có mối quan hệ truyền thống tốt đẹp, lâu đời, có nhiều điểm chung về văn hóa, chế độ chính trị, đường lối phát triển đất nước. Do đó, việc tham khảo, học tập kinh nghiệm của Trung Quốc đã giúp Đoàn có thêm những kiến thức và hiểu biết sâu sắc, tổng quan những vấn đề về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội hiện nay ở Trung Quốc, từ những thành tựu, khó khăn, thách thức đến phương pháp khắc phục, giải quyết cụ thể. Những vấn đề như vấn đề bảo đảm an sinh xã hội; kinh nghiệm quản lý mạng xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái (văn minh sinh thái) đảm bảo cho việc phát triển bền vững được các giảng viên, chuyên gia, nhà quản lý thông tin chi tiết, bổ ích cho công tác nghiên cứu, học tập, công tác. Về quản lý thông tin, mạng xã hội, kinh nghiệm của Trung Quốc là: (1) Ngăn chặn từ gốc (thành lập cơ quan quản lý, kiểm soát chặt chẽ từ đầu nguồn, không cho thông tin độc hại, đồi trụy xâm nhập, tán phát; (2) Tăng cường kiểm tra, giám sát (thành lập cơ quan giám sát, xử lý thông tin độc hại còn sót, ngăn chặn thông tin không lành mạnh phát sinh); (3) Luật pháp nghiêm minh (xử lý nghiêm tổ chức, cá nhân sử dụng, quản lý sai phạm); (4) Nâng cao ý thức người dân (tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức, tăng cường sức đề kháng với thông tin không lành mạnh, tẩy chay thông tin xấu độc).

Trong bố cục chiến lược tổng thể 5 trong 1, Trung Quốc xác định gồm các nội dung: Kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, chính trị dân chủ xã hội chủ nghĩa, văn hóa tiên tiến xã hội chủ nghĩa, xã hội hài hòa xã hội chủ nghĩa, văn minh sinh thái xã hội chủ nghĩa. Khái niệm “Văn minh sinh thái” theo quan điểm của Trung Quốc, đó là cách thức ứng xử của con người với tự nhiên như đối xử với con người, với xã hội; luôn có ý thức bảo vệ, giữ gìn môi trường sống, vì sự phát triển bền vững, không đánh đổi phát triển kinh tế bằng mọi giá, mà hủy hoại môi trường sống, để lại hậu quả cho con người, xã hội cả hiện tại và tương lai...

Những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển xã hội, quản lý phát triển xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa của Trung Quốc cho thấy vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng với mục tiêu cao nhất là vì an sinh hạnh phúc của nhân dân; vấn đề thượng tôn pháp luật, nói đi đôi với làm là những bài học sâu sắc rút ra từ thực tiễn 40 năm cải cách, mở cửa của Trung Quốc, là cơ sở khoa học xây dựng niềm tin bền chặt cho sự ổn định chính trị, phát triển kinh tế, xã hội bền vững.

Bài học kinh nghiệm được rút ra qua 40 cải cách mở cửa của Trung Quốc là kiên định con đường xã hội chủ nghĩa, việc cải cách tiến hành thận trọng từng bước, cải cách doanh nghiệp nhà nước tiến hành song song với phát triển doanh nghiệp ngoài quốc doanh, quan tâm tới việc giải quyết việc làm cho người lao động; cải cách nắm chắc xu hướng, nhu cầu phát triển của thị trường, kết hợp cải cách bên trong với mở cửa thị trường bên ngoài; cải cách phát triển mang lại thành quả cho mọi người dân cùng hưởng, theo đó người dân tin tưởng, ủng hộ công cuộc cải cách mở cửa.

Kinh nghiệm của Trung Quốc trong đổi mới giáo dục, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng nhân tài, với phương châm chiến lược gồm 24 chữ: Phục vụ phát triển/ Nhân tài ưu tiên/Sử dụng căn bản/Xây dựng cơ chế/Dẫn dắt hàng đầu/Phát triển tổng thể.

Kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc xử lý mối quan hệ phát triển kinh tế và bảo đảm công bằng xã hội, thể hiện rõ nét trong mục đích của công cuộc cải cách mở cửa nhằm chăm lo, bảo đảm an sinh xã hội, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội./.

Thái Hưng

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam