Quan điểm Hồ Chí Minh về phát triển nông nghiệp

11/03/2014 19:20:55
Là một nhà hoạt động lý luận - thực tiễn sâu sắc, Hồ Chí Minh sớm nhận thức vai trò của nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân cũng như trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, nói theo ngôn ngữ ngày nay là quan điểm về “tam nông”. Ba nội dung đó liên quan chặt chẽ, tác động lẫn nhau tạo thành một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Bài viết này tập trung vào quan điểm của Hồ Chí Minh về phát triển nông nghiệp trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam.

Nông nghiệp có một vị trí quan trọng trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân cũng như trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa.

 Nhận thức hoàn cảnh Việt Nam là nước thuộc địa lạc hậu, khoảng 90% dân số là nông dân, Hồ Chí Minh chỉ rõ “đặc điểm to nhất của nước ta trong thời kỳ quá độ là từ một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên CNXH không phải kinh qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa”. Từ đặc điểm đó, nỗi bận tâm lớn nhất và xuyên suốt của Hồ Chí Minh là không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Theo Người, “chúng ta tranh được tự do, độc lập rồi, mà dân cứ chết đói, chết rét thì tự do, độc lập cũng không làm gì. Dân chỉ biết rõ giá trị của tự do, độc lập khi mà dân được ăn no, mặc đủ”. Theo Người, trách nhiệm của Đảng, Chính phủ rất lớn: “Nếu dân đói, Đảng và Chính phủ có lỗi”. Vì vậy, Đảng và Chính phủ phải thực hiện ngay “làm cho dân có ăn. Làm cho dân có mặc. Làm cho dân có chỗ ở. Làm cho dân có học hành”.

Nói chuyện ở hội nghị sản xuất cứu đói, Hồ Chí Minh dẫn tục ngữ: “Dân dĩ thực vi thiên”, nghĩa là dân lấy ăn làm trời, nếu không có ăn là không có trời. Lại có câu: “Có thực mới vực được đạo”, nghĩa là không có ăn thì chẳng làm được việc gì cả. Đó là hai câu tục ngữ - một của Trung Quốc, một của Việt Nam. Giải thích hai câu đó, Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Hai câu tuy đơn giản nhưng rất đúng lẽ. Muốn nâng cao đời sống của nhân dân thì trước hết phải giải quyết vấn đề ăn (rồi đến vấn đề mặc và các vấn đề khác). Muốn giải quyết vấn đề ăn thì phải làm thế nào cho có đầy đủ lương thực. Mà lương thực là do nông nghiệp sản xuất ra. Vì vậy, phát triển nông nghiệp là cực kỳ quan trọng”.

Vấn đề nông nghiệp theo Hồ Chí Minh không chỉ là giải quyết vấn đề lương thực, nâng cao đời sống vật chất, mà còn liên quan, tác động sâu sắc tới đời sống tinh thần, là gốc rễ của chủ nghĩa Mác- Lênin. Người viết: “Phải rất chú ý tăng gia sản xuất. Các cô, các chú có khi vì công tác, vì điều kiện, vì trình độ một phần nên chưa nghiên cứu được về chủ nghĩa Mác- Lênin. Bác chỉ nêu một điểm rất đơn giản “có thực mới vực được đạo” đó là duy vật, đó là gốc của chủ nghĩa Mác- Lênin”.

Trên cơ sở nhận thức về nguồn cung cấp lương thực và nguyên liệu, một nguồn xuất khẩu quan trọng, Hồ Chí Minh xác định nông nghiệp là một mặt trận vừa giải quyết “thực túc binh cường” vừa là vấn đề chính trị, văn hóa.

Hồ Chí Minh có một tầm nhìn xa về công nghiệp hóa nông thôn khi lý giải mối quan hệ giữa nông nghiệp và công nghiệp. Người nói: “Công nghiệp và nông nghiệp phải giúp đỡ lẫn nhau và cùng nhau phát triển, như hai chân đi khỏe và đi đều thì tiến bước sẽ nhanh và nhanh chóng đi đến mục đích. Sự giúp đỡ lẫn nhau đó được thể hiện: “ Nông nghiệp phải phát triển mạnh để cung cấp đủ lương thực cho nhân dân; cung cấp đủ nguyên liệu (như bông, mía, chè...) cho nhà máy, cung cấp đủ nông sản (như lạc, đỗ, đay...) để xuất khẩu đổi lấy máy móc. Công nghiệp phải phát triển mạnh để cung cấp đủ hàng tiêu dùng cần thiết cho nhân dân, trước hết là cho nông dân; cung cấp máy bơm nước, phân hóa học, thuốc trừ sâu... để đẩy mạnh nông nghiệp; và cung cấp máy cày, máy bừa cho các hợp tác xã nông nghiệp”. Mối quan hệ giữa nông nghiệp và công nghiệp là tác động lẫn nhau, hỗ trợ lẫn nhau: “Phải cải tạo và phát triển nông nghiệp để tạo điều kiện cho công nghiệp hóa nước nhà. Phải có một nền nông nghiệp phát triển thì công nghiệp mới có thể phát triển mạnh... Công nghiệp phát triển thì nông nghiệp mới phát triển”. Trong mối quan hệ đó, nông nghiệp là gốc, là chính. Bởi vì, “nếu không phát triển nông nghiệp thì không có cơ sở để phát triển công nghiệp”.

Muốn phát triển nông nghiệp phải xây dựng nông thôn mới

Sau khi giành được thắng lợi trong thời kỳ khôi phục kinh tế (1955-1957), Đảng ta và Hồ Chủ tịch chủ trương cải tạo và phát triển nông nghiệp theo định hướng xã hội chủ nghĩa, coi đây là khâu chính để tạo điều kiện cho công nghiệp hóa; đồng thời cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với các ngành kinh tế khác. Để thực hiện chủ trương đó trong lĩnh vực nông nghiệp, Hồ Chí Minh quan tâm tới việc xây dựng nông thôn mới với một số biện pháp gắn bó chặt chẽ với nhau.

Thứ nhất, “điều quan trọng bậc nhất hiện nay để phát triển mạnh nông nghiệp là chỉnh đốn các ban quản trị hợp tác xã cho thật tốt”. Hồ Chí Minh coi cái chìa khóa của việc phát triển nông nghiệp là chỉnh đốn tốt ban quản trị hợp tác xã. Ban quản trị tốt thì hợp tác xã tốt. Hợp tác xã tốt thì nông nghiệp nhất định phát triển tốt.

Chỉnh đốn ban quản trị là chỉnh đốn từ tư tưởng, tổ chức đến năng lực chuyên môn và đạo đức cách mạng. Hoạt động của ban quản trị phải xác định vì đời sống của nông dân. Cho nên phải công bằng, dân chủ, vô tư, khéo tổ chức, khéo lãnh đạo. Mọi việc phải bàn với xã viên; sổ sách, tiền của phải rõ ràng, minh bạch. Ban quản trị phải chống tham ô, lãng phí, quan liêu, phải đoàn kết chặt chẽ trong hợp tác xã, làm tốt công tác cải tiến quản lý, cải tiến kỹ thuật và không ngừng nâng cao trình độ chính trị và văn hóa cho cán bộ và xã viên. Xây dựng hợp tác xã thì không được cưỡng ép; phải làm cho mọi gia đình trong hợp tác xã đều có lợi; tổ đổi công hoặc hợp tác xã thì phải có tổ trưởng hoặc phải có quản trị. Quản trị phải dân chủ. Việc làm phải bàn bạc với nhau. Phải tổ chức thi đua để ích nước, lợi nhà.

Thứ hai, cần phải ra sức củng cố chi bộ ở nông thôn. Chi bộ, ban quản trị, xã viên có mối quan hệ mật thiết với nhau, tác động lẫn nhau. Chi bộ tốt thì ban quản trị mới tốt. Ban quản trị tốt thì xã viên mới đoàn kết và hăng hái sản xuất, hợp tác xã mới được củng cố và phát triển tốt.

Theo Hồ Chí Minh, việc gì cũng phải có lãnh đạo mới thành công. Nhưng lãnh đạo không phải chung chung. Cán bộ tỉnh huyện phải đi sâu xuống các hợp tác xã. Nhưng cán bộ tỉnh huyện không thể đi khắp được. Cho nên, “cái gốc trong việc lãnh đạo hợp tác xã vẫn là chi bộ đảng ở cơ sở. Chi bộ phải tăng cường hơn nữa việc đoàn kết nông thôn và làm cho toàn thể xã viên, toàn thể nông dân phấn khởi, hăng hái tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, phát triển và củng cố hợp tác xã... Phải nâng cao trình độ giác ngộ xã hội chủ nghĩa, tinh thần yêu nước, ý thức làm chủ của xã viên. Phải phát huy tác dụng của phụ nữ”.

Theo quan điểm Hồ Chí Minh, củng cố chi bộ ở nông thôn với ý nghĩa là nền móng của Đảng, thì trước hết đảng viên phải gương mẫu, làm đúng chính sách, phải thật sự tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân, lắng nghe ý kiến của quần chúng thì mới được dân tin, dân phục, dân yêu.Như vậy, công việc khó mấy cũng làm được.

Thứ ba, người nông dân, xã viên phải ý thức được mình là người chủ nước nhà, người chủ hợp tác xã. Đã là người chủ thì phải biết hưởng những quyền lợi đáng được hưởng và phải làm tròn bổn phận, nâng cao tinh thần làm chủ. Theo Hồ Chí Minh, muốn no cơm ấm áo thì mọi người phải thi đua tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm. Nông dân phải cần kiệm xây dựng hợp tác xã nông nghiệp cho tốt, cho vững. Xã viên phải đoàn kết chặt chẽ, vui vẻ sản xuất, coi công việc hợp tác xã như công việc nhà mình. Phải làm đúng kỷ luật lao động...

Một điều hết sức đặc biệt trong quan điểm Hồ Chí Minh là phát triển nông nghiệp nhưng phải phát huy dân chủ. Người khẳng định, “nước ta là nước dân chủ, mọi người có quyền làm, có quyền nói”; “cán bộ giữ gìn, phát triển đạo đức cách mạng, làm sao cho nhân dân biết hưởng quyền dân chủ, biết dùng quyền dân chủ của mình, dám nói, dám làm”. Muốn cho người nông dân biết hưởng quyền dân chủ thì mọi công việc đều phải bàn bạc với xã viên, hỏi ý kiến xã viên, cán bộ không được quan liêu, mệnh lệnh. Người đại diện cho dân là do dân ủy thác. Cho nên, sau khi được cử, nếu ban quản trị - những người do xã viên lựa chọn và bầu ra - không làm tròn nhiệm vụ, thì xã viên có quyền cách chức. Như vậy dân chủ ở nông thôn là một động lực để phát triển nông nghiệp.

Thứ tư, để phát triển sản xuất nông nghiệp toàn diện, mạnh mẽ, vững chắc phải cải tiến quản lý hợp tác xã, cải tiến kỹ thuật. Việc làm này bao gồm cả nội dung tư tưởng, tổ chức và kỹ thuật. Và để làm tốt, cần huy động trí tuệ và lực lượng của mọi người, từ các cụ phụ lão, chị em phụ nữ đến toàn thể cán bộ và xã viên hợp tác xã. Cán bộ kỹ thuật và các ngành phải giúp đỡ. Các cấp ủy đảng phải lãnh đạo. Đảng viên, đoàn viên thanh niên phải xung phong, gương mẫu. Đây là một việc làm cần thiết. Nhưng muốn có hiệu quả thì phải đi sâu đi sát, điều tra nghiên cứu, vừa làm vừa rút kinh nghiệm, làm đến đâu cần phải tốt và chắc đến đó, tuyệt đối tránh làm ẩu, nóng vội qua loa.

Tóm lại, trên cơ sở nhận thức những vấn đề của một xã hội nông nghiệp phương Đông, và từ kinh nghiệm giải quyết trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, ngay khi miền Bắc bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Hồ Chí Minh tập trung nhiều công sức, tâm huyết để giải quyết vấn đề nông nghiệp. Hồ Chí Minh có một tầm nhìn toàn diện và sâu sắc vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Những thành quả về lý luận và thực tiễn của vấn đề nông nghiệp theo tưởng Hồ Chí Minh đã đem lại sức mạnh to lớn trong sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc.

Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa X (5-8-2008) về nông nghiệp, nông dân, nông thôn coi nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế- xã hội bền vững, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo an ninh, quốc phòng; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái của đất nước. Trên cơ sở coi nông dân là chủ thể, xây dựng nông thôn mới theo quy hoạch là căn bản, Đảng ta coi phát triển toàn diện, hiện đại hóa nông nghiệp là then chốt. Phát triển “tam nông”, nhằm mục tiêu “không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của cư dân nông thôn”. Muốn thực hiện được mục tiêu đó, phải tập trung xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, bền vững, đồng thời phát triển mạnh công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn. Xây dựng nông thôn mới xã hội chủ nghĩa có kết cấu hạ tâng kinh tế - xã hội hiện đại, nâng cao sức mạnh của hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng...

Nội dung Hội nghị lần thứ bảy của Trung ương ra đời trong một bối cảnh mới, hơn nửa thế kỷ trôi qua so với lúc miền Bắc quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, nội dung cơ bản của hội nghị vẫn là tinh thần của triết lý phát triển Hồ Chí Minh về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Thiết nghĩ, chúng ta phải nghiên cứu thấu đáo hệ thống quan điểm Hồ Chí Minh về vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn với ý nghĩa là một chỉnh thể cả kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng, truyền thống, hiện đại, đặc biệt là nhân tố con người với lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần độc lập tự cường. Trên cơ sở đó, phải biết vận dụng và phát triển sáng tạo các quan điểm của Người trong bối cảnh hiện nay, phù hợp với thực tiễn Việt Nam và tình hình thế giới thì chắc chắn sẽ góp phần vào sự nghiệp ổn định và phát triển bền vững đất nước./.

 

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam