Quy định mới về cách tính lương hưu theo Luật BHXH 2014

21/04/2017 01:40:12
Luật BHXH (sửa đổi), hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2016 có một số quy định mới về chế độ hưu trí sẽ áp dụng thực hiện từ ngày 01/01/2018 trở đi, xin giới thiệu chi tiết nội dung các quy định mới đó như sau:

Công thức tính lương hưu:
Lương hưu hàng tháng = Tỷ lệ hưởng lương hưu (1) X Mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH (hoặc thu nhập tháng đóng BHXH đối với BHXH tự nguyện)(2).
Ngoài lương hưu hàng tháng người lao động còn được nhận trợ cấp một lần khi nghỉ hưu: Trợ cấp một lần khi nghỉ hưu là khoản trợ cấp trả cho thời gian đóng BHXH cao hơn số năm đóng BHXH tương ứng để đạt tỷ lệ hưởng lương hưu mức tối đa (75%).

Cách tính mức lương hưu hàng tháng:
Tính tỷ lệ hưởng lương hưu:
Tỷ lệ hưởng lương hưu phụ thuộc các yếu tố: giới tính, tuổi, chức danh nghề hoặc công việc, nơi làm việc, thời gian đã đóng BHXH.
I) Tuổi quy định để được hưởng lương hưu như sau:
- Người lao động làm việc trong điều kiện bình thường quy định tại Điểm a Khoản 1 Điều 54 của Luật BHXH thì tuổi quy định là đủ 60 tuổi đối với nam và đủ 55 tuổi đối với nữ ;
- Người lao động làm nghề hoặc công việc nặng nhọc độc hại nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc độc hại nguy hiểm hoặc làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên thì  tuổi quy định là đủ 55 tuổi đối với nam và đủ 50 tuổi đối với nữ;
- Người lao động làm công việc khai thác than trong hầm lò thì tuổi quy định được hưởng lương hưu là đủ 50 tuổi;
Ngoài ra, theo quy định của Chính phủ một số trường hợp được kéo dài thời gian làm việc không quá 05 năm tương ứng sẽ nghỉ hưu ở độ tuổi cao hơn 60 tuổi đối với nam, cao hơn 55 tuổi đối với nữ.

bang 1 copy

Theo quy định nêu trên, giả định  lao động nữ có đủ 25 năm đóng BHXH tính đến thời điểm đủ điều kiện về tuổi quy định để được hưởng lương hưu trong năm 2017 thì tỷ lệ % hưởng lương hưu được tính như sau:  15 năm đầu tính  bằng 45% + 10 năm tiếp theo mỗi năm tính thêm 3% bằng 30% tổng bằng 75%; với trường hợp lao động nữ có đủ 25 năm đóng BHXH tính đến thời điểm đủ điều kiện về tuổi quy định để được hưởng lương hưu năm 2018 thì cách tính tỷ lệ % hưởng lương như sau: 15 năm đầu tính bằng 45% + 10 năm tiếp theo mỗi năm tính thêm 2% bằng 20% tổng bằng 65%. Như vậy, từ năm 2018 trở đi, để được đạt tỷ lệ % hưởng lương hưu ở mức tối đa là 75% thì lao động nữ có thời gian đóng BHXH  thấp nhất phải đủ 30 năm;
Tương tự với  lao động nam có đủ 30 năm đóng BHXH tính đến thời điểm đủ điều kiện về tuổi quy định nếu nghỉ hưu trong năm 2017 thì tỷ lệ % hưởng lương hưu là 75% (15 năm đầu tính bằng 45% + 15 năm tiếp theo mỗi năm tính thêm 2% bằng 30%); nếu lao động nam này nghỉ hưu trong năm 2018 thì tỷ lệ % hưởng lương hưu là 73% (16 năm đầu bằng 45% + 14 năm tiếp theo mỗi năm tính thêm 2% bằng 28%).
Như vậy, đối với lao động nam từ năm 2018 quy định số năm đóng BHXH để đạt tỷ lệ 45% sẽ tăng theo lộ trình từ đủ 16 năm cho đến đủ 20 năm đóng BHXH vào năm 2022. Như vậy, kể từ năm 2022 trở đi để đạt được tỷ lệ % hưởng lương hưu ở mức tối đa là 75% thì lao động nam phải có thời gian đóng BHXH  thấp nhất là đủ 35 năm.


II) Cách tính tỷ lệ hưởng lương hưu đối với người về hưu trước tuổi:  
Đối với người nghỉ hưu trước tuổi quy định cách tính tỷ lệ hưởng lương hưu như sau: Tính tỷ lệ hưởng theo số năm đã đóng BHXH theo Bảng trên sau đó tính tỷ lệ  phải giảm trừ do nghỉ hưu trước tuổi quy định nêu ở phần trên; cứ mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi quy định thì giảm 2% (cả nam và nữ); khi tính tỷ lệ hưởng lương hưu đối với trường hợp tuổi nghỉ hưu có tháng lẻ đến đủ 06 tháng thì mức giảm là 1%, từ trên 06 tháng thì không giảm tỷ lệ %. Tính tỷ lệ hưởng lương hưu đối với trường hợp thời gian đóng BHXH có tháng lẻ thì từ 01 tháng đến 06 tháng được tính là nửa năm; từ 07 tháng đến 11 tháng được tính là một năm. Trường hợp hồ sơ của người lao động không xác định được ngày, tháng sinh thì lấy ngày 01/01 của năm sinh để tính tuổi làm cơ sở tính số năm nghỉ hưu trước tuổi.
Cách tính mức bình quân tiền lương hoặc thu nhập tháng đóng BHXH:
I) Cách tính mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH đối với người lao động có toàn bộ thời gian đóng BHXH theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định:
- Tham gia BHXH trước năm 2016:
 Mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH để tính lương hưu là mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH của số năm đóng BHXH trước khi nghỉ hưu (bằng hệ số tiền lương nhân với mức lương tối thiểu chung nay là mức lương cơ sở tại thời điểm hưởng lương hưu).
Số năm đóng BHXH trước khi nghỉ hưu làm căn cứ tính mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH của người lao động có toàn bộ thời gian đóng BHXH theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định phụ thuộc vào thời điểm bắt đầu tham gia BHXH; cụ thể theo Bảng sau:

bang 2 copy

- Tham gia BHXH từ 01/01/2016 trở đi:

Người bắt đầu tham gia đóng BHXH từ ngày 01/01/2016 trở đi theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định thì cách tính mức bình quân tiền lương đóng BHXH trên cơ sở các mức tiền lương đã đóng BHXH được điều chỉnh trên cơ sở chỉ số giá tiêu dùng của từng thời kỳ theo quy định của Chính phủ ( cách tính như điểm ii nêu dưới đây).
II) Cách tính mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH đối với người lao động có toàn bộ thời gian đóng BHXH theo chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định thì tính bình quân tiền lương tháng đóng BHXH của toàn bộ thời gian đóng BHXH; mức tiền lương đã đóng BHXH được điều chỉnh trên cơ sở chỉ số giá tiêu dùng của từng thời kỳ theo quy định của Chính phủ.
Ví dụ nghỉ hưu trong năm 2017 thì chỉ số giá tiêu dùng được điều chỉnh theo Bảng dưới đây:

Ví dụ 1: Bà Lê Thị H. sinh ngày 27/4/1962; có toàn bộ thời gian đóng BHXH theo chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định từ tháng 01/1994 đến tháng 4/2017 bằng 23 năm 4 tháng (280 tháng), nghỉ hưu từ 01/5/2017 khi đủ 55 tuổi. Diễn biến tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của bà H. như sau:
Từ 01/1994 đến 12/2000:   2.000.000 đồng
Từ 01/2001 đến 12/2006:   3.000.000 đồng
Từ 01/2007 đến 12/2013:   4.000.000 đồng
Từ 01/2014 đến 04/2017:   5.000.000 đồng
Mức tiền lương tháng đã đóng BHXH được điều chỉnh tại thời điểm nghỉ hưu (tháng 05/2017) của Bà H. theo Bảng sau:

  Mức bình quân tiền lương làm căn cứ tính lương hưu của bà Hà là: 1.882.880.000 đồng: 280 tháng = 6.724.571 đồng
Tỷ lệ % hưởng lương hưu của bà Hà  là 70,5% (bà Hà nghỉ hưu trong năm 2017 nên 15 năm đầu tính bằng 45%, 08 năm tiếp theo mỗi năm tính thêm 3% bằng 24%,  04 tháng lẻ tính là nửa năm bằng 1,5%).
Mức lương hưu của bà H.  là: 6.724.571 x 70,5% = 4.740.823 đồng
III) Người lao động vừa có thời gian đóng BHXH thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định, vừa có thời gian đóng BHXH theo chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định thì mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH để tính lương hưu là mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH chung của các thời gian như trên.
Ví dụ 2: Ông Nguyễn Văn X.  nghỉ hưu tháng 08/2017 khi đủ 60 tuổi. Ông X có thời gian tham gia BHXH từ tháng 01/1990 đến 7/2017 (27 năm 7 tháng); trong đó:
- Thời gian từ tháng 01/1990 đến 12/2009 (20 năm) là công chức, đóng BHXH theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định với diễn biến tiền lương 05 năm cuối như sau:
+ Từ 01/2005 đến 12/2006 bằng 24 tháng hưởng lương hệ số 4,4;
+ Từ 01/2007 đến 12/2009 bằng 36 tháng hưởng lương hệ số 4,74;
- Thời gian từ 01/2010 đến 7/2017 (07 năm 07 tháng) đóng BHXH theo chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định với diễn biến tiền lương như sau:  
+ Từ 01/2010 đến 12/2013:   9.000.000 đồng
+ Từ 01/2014 đến 04/2017: 10.000.000 đồng
Mức bình quân tiền lương làm căn cứ tính lương hưu đối với ông X. bằng tổng tiền lương theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định và tiền lương theo chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định (sau khi đã điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng) chia cho tổng số tháng đóng BHXH. Trong đó:
Tính tổng tiền lương theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định bằng bình quân 05 năm cuối trước khi chuyển sang khu vực ngoài Nhà nước nhân với tổng số tháng đóng BHXH theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định. Cụ thể:
Mức bình quân tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định:
{(4,4 x 1.210.000 x 24) + (4,74 x 36 x 1.210.000)} : 60 tháng
= (127.776.000 + 206.474.400) : 60 tháng = 5.570.840 đồng
Tổng số tiền lương làm căn cứ đóng BHXH theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định tại thời điểm hưởng lương hưu bằng:
5.570.840 x 240 tháng (20 năm) = 1.337.001.600 đồng.
 Tổng tiền lương làm căn cứ đóng BHXH theo chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định được điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng tại thời điểm hưởng lương hưu của ông X. như sau:

Tổng tiền lương làm căn cứ tính mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH của ông X. bằng tổng tiền lương làm căn cứ đóng BHXH theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định + tổng tiền lương làm căn cư đóng BHXH theo chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định:  1.337.001.600 + 972.880.000 = 2.309.881.600 đồng
Mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH làm căn cứ tính lương hưu của ông X bằng:
2.309.881.600: 331 (27 năm 07 tháng) = 6.978.494,260 đồng
Ông X. có 27 năm 07 tháng đóng BHXH. Tỷ lệ hưởng lương hưu của ông X. là 71% (ông X nghỉ hưu trong năm 2017 nên 15 năm đầu tính bằng 45%, 12 năm tiếp theo tính thêm mỗi năm 2% bằng 24% , 07 tháng được làm tròn bằng 01 năm tính bằng 02%).
Mức lương hưu hàng tháng của ông X. là: 6.978.494,260 x 71% = 4.954.730,900 đồng.
iv) Cách tính mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH: Thu nhập tháng làm căn cứ đóng BHXH đối với người tham gia BHXH tự nguyện được điều chỉnh tại thời điểm hưởng BHXH theo quy định của Chính phủ.
Hưởng BHXH tự nguyện trong năm 2017 được điều chỉnh theo Bảng dưới đây:


Cách tính theo hướng dẫn tại điểm ii) và ví dụ 1 nêu ở phần trên.
Ví dụ 3: Ông Trần Văn Y tham gia BHXH với diễn biến quá trình đóng BHXH tự nguyện như sau:
Từ 01/ 2008 đến 12/2010: Thu nhập làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện là 2.000.000 đồng;
Từ 01/2011 đến 12/2015: Thu nhập làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện là 3.000.000 đồng;
Từ 01/2016 đến 12/2016: Thu nhập làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện là 3.500.000 đồng;
Từ 01/2017 đến 11/2017: Thu nhập làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện là 2.000.000 đồng;
Tính mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH để làm căn cứ tính hưởng BHXH của Ông Y. tại thời điểm tháng 12/2017:

Mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH là:
379.360.000/119 tháng = 3.187.899 (đồng).

Cách tính mức trợ cấp một lần khi nghỉ hưu:
Tính theo số năm đóng BHXH cao hơn số năm tương ứng với tỷ lệ hưởng lương hưu tối đa 75%, cứ mỗi năm đóng BHXH được tính bằng 0,5 tháng mức bình quân tiền lương hoặc thu nhập đóng BHXH. Theo đó, trước ngày 01/01/2018 thì lao động nữ có thời gian đóng BHXH từ năm thứ 26 trở đi; lao động nam có thời gian đóng BHXH từ năm thứ 31 trở đi được hưởng khoản trợ cấp này.Từ ngày 01/01/2018 trở đi có sự thay đổi cụ thể quy định về thời gian đóng BHXH để đạt tỷ lệ tối đa 75% đối với lao động nữ là đủ 30 năm đóng BHXH, đối với lao động nam thì quy định có lộ trình tăng dần số năm đóng BHXH để đạt tỷ lệ tối đa 75% từ 2018 trở đi mỗi năm tăng thêm 01 năm cho đến năm 2022 lao động nam phải có đủ 35 năm đóng BHXH mới được hưởng tỷ lệ tối đa 75% ( lộ trình cụ thể như sau: năm 2018=31 năm; 2019=32 năm; 2020=33 năm; 2021=34 năm 2022=35 năm). Như vậy, từ năm 2018 lao động nữ phải có thời gian đóng BHXH từ năm thứ 31 trở đi, lao động nam nghỉ hưu trong năm 2018 thì phải có thời gian đóng BHXH từ năm thứ 32 trở đi mới được nhận khoản trợ cấp một lần khi nghỉ hưu.Tương tự đến năm 2022 phải có thời gian đóng BHXH từ năm thứ 36 trở đi mới được nhận trợ cấp 01 lần khi nghỉ hưu.
Trên đây là quy định mới về cách tính lương hưu gồm: cách tính tỷ lệ hưởng lương hưu, cách tính mức bình quân tiền lương hoặc thu nhập tháng đóng BHXH, cách tính điều chỉnh tiền lương, thu nhập đã đóng BHXH theo quy định tại Luật BHXH năm 2014 và một số ví dụ minh họa làm rõ xin giới thiệu cùng bạn đọc./.

ThS. Điều Bá Được
Trưởng ban, Ban Thực hiện chính sách BHXH, BHXH Việt nam

Viết bình luận