Sự thật trước tin đồn người lao động xin nghỉ việc hưởng BHXH một lần

21/07/2017 14:32:47
Gần đây, trên một số trang mạng xã hội lan truyền thông tin có hàng ngàn công nhân đang làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh xin nghỉ việc vì tính toán thiệt hơn trước những quy định về cách tính lương hưu theo Luật BHXH Sửa đổi, thậm chí còn có những luồng ý kiến cho rằng, vì lo lắng “vỡ Quỹ BHXH” nên nhiều người lao động đề nghị hưởng BHXH một lần… Để giúp người lao động có thông tin chính thức về những vấn đề nêu trên, phóng viên Tạp chí BHXH đã có cuộc trao đổi với đồng chí Điều Bá Được, Trưởng ban, Ban Thực hiện chính sách BHXH.

Ảnh minh họa

Trước thông tin trên, là một nhà quản lý trong lĩnh vực chính sách BHXH, đồng chí có thể cho biết rõ hơn về thực – hư của vấn đề này?

Đồng chí Điều Bá Được: Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương có số lượng người lao động tham gia thị trường lao động đứng đầu cả nước. Tại đây thị trường lao động rất sôi động và vận động theo quy luật thị trường, biến động tăng, giảm lao động diễn ra hàng ngày rất lớn nên việc có hàng ngàn người lao động xin nghỉ việc là có thật nhưng là chuyện hết sức bình thường và diễn ra từ nhiều năm nay chứ không phải chỉ sau khi có Luật BHXH Sửa đổi. Từ năm 2010 – 2016, số người nghỉ hưởng BHXH một lần bình quân qua các năm vào khoảng trên 65.000 người/năm, chiếm tỷ lệ trên 3,2 % so với số người tham gia BHXH bắt buộc trên địa bàn, thấp hơn tỷ lệ bình quân chung của cả nước (trên dưới 5%) và không có biến động đáng kể giữa 02 thời điểm trước và sau khi có Luật BHXH Sửa đổi. Riêng tỷ lệ biến động tăng, giảm lao động thường chỉ dao động trong khoảng từ 1 đến 1,5% trên tổng số lao động có quan hệ lao động của cả Thành phố - đây là tỷ lệ biến động được chấp nhận tại thị trường lao động của bất cứ quốc gia nào chứ không riêng chỉ Việt Nam hay TP. Hồ Chí Minh. Hơn nữa, trong số lao động giảm có người nghỉ việc vì đến tuổi nghỉ hưu, có người chuyển công tác hoặc ra nước ngoài học tập, công tác, định cư, nghỉ việc để đi học chuyển đổi nghề nghiệp, nghỉ việc về quê, nghỉ việc do đơn vị phá sản, giải thể, có người không may bị chết, bị tai nạn lao động, tai nạn rủi ro phải nghỉ việc... và theo quy luật, có giảm thì có tăng mới để đáp ứng nhu cầu thị trường lao động. Thực tế, từ năm 2010 trở lại đây, bình quân mỗi năm TP. Hồ Chí Minh vẫn có khoảng 01 triệu lao động tham gia BHXH tăng mới (đây là con số đã trừ đi số lao động giảm), như vậy có thể thấy mục tiêu mở rộng dần độ bao phủ BHXH vẫn đang được đảm bảo.
Như vậy, thông tin hàng ngàn công nhân xin nghỉ việc do cách tính lương hưu theo quy định tại Luật BHXH Sửa đổi 2014 là không đúng sự thật. Về vấn đề này, mới đây, trả lời phỏng vấn báo chí, ông Củ Phát Nghiệp, Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH Pou Yuen Việt Nam (quận Bình Tân, TP. HCM) – một trong những doanh nghiệp bị liệt kê là có nhiều công nhân nghỉ việc do Luật BHXH mới – đã khẳng định, việc một số trang mạng đưa tin người lao động của Công ty TNHH Pou Yuen Việt Nam nghỉ việc do Luật BHXH là không đúng. Ông Nghiệp cũng đưa ra phân tích, với số lượng công nhân hiện nay khoảng 85.000 người thì tỷ lệ biến động lao động mỗi tháng tại Công ty với khoảng 1.000 lao động, chỉ rơi vào khoảng 1,5%. Công nhân nghỉ việc có rất nhiều lý do, có thể sức khỏe, nghỉ hưu, nghỉ sau sinh… Cũng có một số công nhân nghỉ để nhận BHXH một lần, đó là những công nhân không ở lại TP. HCM nữa mà về quê sinh sống nhưng chỉ là số ít. Ông Nghiệp còn khẳng định thêm, tình trạng giảm – tăng lao động với số lượng khoảng 1.000 người mỗi năm ở PouYuen là hoàn toàn bình thường, xảy ra hàng tháng, từ nhiều năm qua chứ không phải đến khi có Luật BHXH 2014 công nhân mới nghỉ.
Đây là ý kiến từ tổ chức đại diện của người lao động tại một doanh nghiệp FDI nên hết sức khách quan và hoàn toàn có cơ sở. Từ phía góc độ người làm công tác quản lý BHXH, tôi cũng hoàn toàn đồng tình với những phân tích này và khẳng định thêm một lần nữa: Tin đồn “công nhân nghỉ việc hàng loạt vì Luật BHXH” là tin đồn ác ý, thậm chí có thể nói đây là hành vi lợi dụng một hiện tượng để tuyên truyền sai sự thật, phá hoại chính sách, cần phải xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật.

Không chỉ thể, gần đây còn có thông tin cho rằng người lao động vì lo lắng “vỡ Quỹ BHXH” nên có xu hướng đề nghị nhận BHXH một lần ngay mà không chờ đến khi tích lũy đủ thời gian đóng BHXH để hưởng lương hưu khi tuổi già? Đồng chí có thể phân tích rõ hơn về vấn đề này và từ góc độ một chuyên gia, đồng chí có lời khuyên nào với người lao động?

Đồng chí Điều Bá Được: Trước hết, tôi khẳng định, thông tin đề cập việc “vỡ Quỹ BHXH” là không đúng, chứng tỏ người đưa thông tin hoặc không hiểu về nguyên tắc hoạt động của Quỹ BHXH của Việt Nam hoặc có hiểu nhưng đang cố tình nói sai sự thật. Bởi vì, Luật BHXH của Việt Nam quy định, Quỹ BHXH là một quỹ tài chính do các bên tham gia đóng góp, được Nhà nước bảo hộ, Nhà nước có chính sách để bảo toàn và tăng trưởng Quỹ BHXH bảo đảm khả năng cân đối một cách bền vững để chi trả các chế độ BHXH.
Trong vòng 5 năm trở lại đây, mỗi năm bình quân có khoảng trên 600.000 người nhận BHXH một lần; trong đó có khoảng 100.000 người là quân nhân, công an nhân dân. Tính trong năm 2016, cả nước có 665.306 người lao động hưởng BHXH một lần, chiếm tỷ lệ 5% so với tổng số người tham gia BHXH, 6 tháng đầu năm 2017 ước có 269.747 người nhận BHXH một lần đồng nghĩa với việc số lao động này đã ra khỏi lưới an sinh xã hội, có nguy cơ không được bảo đảm cuộc sống khi về già. Đây là vấn đề không chỉ ảnh hưởng đến bản thân người lao động mà còn là gánh nặng đối với gia đình, xã hội.
Thực tế qua theo dõi, những lao động trẻ, lao động chưa qua đào tạo nghề tập trung ở những vùng có nhu cầu sử dụng nhiều lao động, dễ dàng di chuyển, tìm kiếm việc làm thì người lao động có xu hướng xin hưởng BHXH một lần nhiều hơn.
Là người tổ chức thực hiện chính sách, chúng tôi thực sự cảm thấy rất tiếc nuối khi người lao động lựa chọn phương án nhận BHXH một lần thay vì tích lũy để hưởng lương hưu, một mặt trên góc độ mong muốn hệ thống an sinh xã hội dài hạn được bảo đảm, nhưng mặt khác, chính là vì người lao động nhận BHXH một lần sẽ thiệt thòi hơn rất nhiều so với hưởng lương hưu.
Ví dụ đơn cử như thế này, một người lao động có đủ 20 năm đóng BHXH (trong đó: có 18 năm đóng BHXH trước ngày 01/01/2014 và 02 năm đóng BHXH từ ngày 01/01/2014 trở đi), với mức bình quân tiền lương đóng BHXH là 4 triệu đồng/tháng. Giả định người lao động này đủ điều kiện hưởng lương hưu hoặc hưởng BHXH một lần trong năm 2017 (không tính đến tác động của các yếu tố: tỷ lệ lạm phát, tốc độ tăng lương, lãi suất đầu tư Quỹ BHXH):
- Nếu hưởng lương hưu, lao động nam có thể sẽ nhận được mức lương hưu khoảng 2,2 triệu đồng/tháng. Tính theo tuổi thọ bình quân của nam giới là 78,1 năm thì số tháng hưởng lương hưu là 217 tháng. Tổng số tiền người đó được hưởng từ Quỹ BHXH là 518,5 triệu đồng,
trong đó:
+ Tổng tiền lương hưu nhận được từ khi đủ 60 tuổi đến khi chết: 217 x 2,2 = 477,4 triệu đồng;
+ Mua thẻ BHYT (4,5%): 21,5 triệu đồng
+ Trợ cấp mai táng phí khi chết: (10 tháng lương cơ sở): 13 triệu đồng.
+ Trợ cấp tuất (giả định tuất 1 lần thấp nhất bằng 3 tháng lương hưu): 6,6 triệu đồng.
Với lao động nữ, do tỷ lệ hưởng lương hưu của nữ lớn hơn (60%) và thời gian hưởng lương hưu của nữ dài hơn nam (kỳ vọng sống của nữ ở độ tuổi 55 là 24,5 năm, tương ứng 294 tháng) nên tổng số tiền mà một lao động nữ trong ví dụ này sẽ được hưởng từ Quỹ BHXH là: 758,5 triệu đồng.
Đó là chưa kể có những người đang hưởng lương hưu khi chết nếu có thân nhân đủ điều kiện sẽ được hưởng trợ cấp tuất hằng tháng. Trên thực tế, đã có những trường hợp cha, mẹ, vợ, chồng, con được hưởng trợ cấp tuất hằng tháng hàng vài chục năm sau khi con, vợ/chồng, bố/mẹ của họ qua đời. Ngoài các chế độ chăm sóc sức khỏe bằng BHYT, trợ cấp mai táng phí khi chết, người hưởng lương hưu còn được điều chỉnh tăng mức lương theo mức điều chỉnh do Chính phủ quy định.
- Trong khi đó, nếu nhận BHXH một lần, đối với cả nam và nữ đều thực hiện theo cách tính như sau:  4 x (1,5 x 18 + 2 x 2) = 124 triệu đồng. Như vậy, nam giới hưởng lương hưu sẽ lợi hơn nhận BHXH một lần 394,5 triệu đồng; con số tương ứng này ở nữ giới là 634,5 triệu đồng. Đấy là chưa kể đến việc điều chỉnh mức lương hưu theo quy định của Chính phủ nếu tính thì số tiền lương hưu được lĩnh thực tế sẽ cao hơn còn khi nhận BHXH một lần thì nhận xong là hết.


Từ ví dụ mà đồng chí vừa phân tích, có thể thấy lợi ích của hưởng lương hưu hằng tháng so với hưởng BHXH một lần có sự chênh lệch quá lớn. Tuy nhiên, vẫn có một số người, đặc biệt là những lao động trẻ vì nhiều lý do xin nhận trợ cấp BHXH một lần. Từ thực tiễn nhiều năm thực hiện chính sách, đã có trường hợp nào sau này phải hối hận vì quyết định nhận trợ cấp một lần chưa, thưa đồng chí?

Đ/c Điều Bá Được: Trong thực tế, không phải chỉ có một mà có hàng triệu người lao động đã nhận trợ cấp BHXH một lần khi còn trẻ đến lúc về già không có nguồn kinh phí nào trang trải cuộc sống mới cảm thấy hối hận và thấm thía bài học “để dành khi trẻ, sống khỏe khi già”. Tôi cho rằng đây chính là bài học sâu sắc cho những ai đang đứng trước sự lựa chọn nhận BHXH một lần hay tích lũy thời gian đóng để nhận lương hưu.
Chúng ta cùng nhớ lại, thực hiện Quyết định 176/HĐBT ngày 09/10/1989 vào đầu những năm 90 của thế kỷ XX, rất nhiều người lao động nhận chế độ thôi việc một lần (nay là BHXH một lần) nếu đem gửi tiết kiệm tính ra hơn số tiền lương hưu nhưng chỉ ngay sau đó, đồng tiền mất giá và người lao động rất thiệt thòi, hoặc có người đem số tiền đó đầu tư vào sản xuất kinh doanh nhưng không may mất trắng, tuổi già không có thu nhập, sống phụ thuộc con cái, xã hội.
Có không ít trường hợp đến cơ quan BHXH xin hoàn trả lại Quỹ BHXH số tiền trợ cấp BHXH một lần đã nhận để tiếp tục thời gian làm việc và đóng BHXH, nhưng pháp luật không cho phép vì bất cứ quỹ an sinh nào muốn đảm bảo hoạt động đều phải tuân thủ những nguyên tắc nhất định, những người tham gia vào quỹ phải tuân thủ những nguyên tắc này chứ không thể tùy tiện, lúc thích, lúc cần thì tham gia, lúc không thích và chưa cần thì không tham gia.

Việc người lao động chưa nhận thức đầy đủ quyền lợi của mình đối với việc tham gia và hưởng BHXH, lựa chọn mức hưởng BHXH một lần rất bất lợi so với hưởng lương hưu, liệu có phải do họ chưa được tiếp cận chính sách một cách đầy đủ? Xin đồng chí luận giải rõ hơn về vấn đề này?

Đ/c Điều Bá Được: Đúng là có nhiều người lao động chưa hiểu đầy đủ về quyền, nghĩa vụ đóng và hưởng BHXH, họ vừa thiếu chủ động tiếp cận thông tin dẫn đến tình trạng thiếu thông tin đầy đủ về những thay đổi của chế độ chính sách. Nếu họ được tiếp cận, hiểu đầy đủ về chính sách, tôi tin rằng đa số họ sẽ chọn phương án tự khắc phục khó khăn mà không nhận ngay BHXH một lần. Thực tế cho thấy những người hưởng BHXH một lần ngay thường không tiếp cận với cơ quan BHXH mà tự gửi hồ sơ qua bưu điện hoặc người khác chuyển hồ sơ đến cơ quan BHXH nên không có cơ hội được tư vấn một cách đầy đủ.
Với người lao động gặp hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, bất khả kháng không thể tự khắc phục được thì mới đề nghị nhận BHXH một lần, trước khi nhận cũng nên trực tiếp gặp cơ quan BHXH để được tư vấn. Đối với các trường hợp khác nên nhận thức thời gian đã đóng BHXH là của để dành, càng tích góp nhiều thì sau này về già sẽ có lương hưu để tự lo cho bản thân mình mà không phải cậy nhờ con cháu, xã hội. Khoản đóng BHXH không những được bảo lưu mà còn được điều chỉnh theo các quy định của Chính phủ nên càng nhận sau thì càng có lợi hơn.

Ngoài những vấn đề nêu trên, còn có quy định mới nào trong Luật BHXH (Sửa đổi) sẽ áp dụng từ ngày 01/01/2018 mà người lao động đang quan tâm, thưa đồng chí?

Đ/c Điều Bá Được: Qua tìm hiểu, chúng tôi thấy hiện nay, người lao động đang rất quan tâm những quy định mới sau đây sẽ áp dụng từ ngày 01/01/2018:
Một là, cách tính tỷ lệ hưởng lương hưu đối với lao động nữ từ ngày 01/01/2018 trở đi sẽ áp dụng cách tính mới theo công thức sau:
Tỷ lệ hưởng lương hưu (%) = 45 % + (t - 15) x 2%; tối đa =75%.
Trong đó, t là thời gian đóng BHXH, trường hợp nghỉ hưu trước tuổi thì cứ mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi quy định giảm 2%; khi tính tỷ lệ hưởng lương hưu đối với trường hợp nghỉ hưu trước tuổi mà tuổi nghỉ hưu có tháng lẻ đến đủ 6 tháng thì mức giảm là 1%, từ trên 6 tháng thì không giảm tỷ lệ %.Tính tỷ lệ hưởng lương hưu đối với trường hợp thời gian đóng BHXH có tháng lẻ thì từ 01 tháng đến 06 tháng được tính là nửa năm; từ 07 tháng đến 11 tháng được tính là một năm.
Theo công thức này lao động nữ hưởng lương hưu từ ngày 01/01/2018 trở đi thì phải có từ đủ 30 năm trở lên đóng BHXH thì mới đạt tỷ lệ hưởng lương hưu tối đa 75% không quy định có lộ trình tăng dần số năm đóng BHXH để hưởng tỷ lệ tối đa như có quy định lộ trình đối với lao động nam. Người lao động nữ cho rằng ảnh hưởng đến quyền lợi của họ khi nghỉ hưu. Tuy nhiên, nhìn tổng thể thì quy định 30 năm đóng BHXH được hưởng tỷ lệ 75% là phù hợp với mặt bằng chung (mỗi một năm đóng BHXH được tính bằng 2% chung cho cả nam và nữ, việc ưu đãi đối với lao động nữ thể hiện ở quy định 15 năm đóng BHXH được tính bằng 45% còn đối với lao động nam quy định này tăng dần cho đến khi đủ 20 năm đóng BHXH mới được tính bằng 45%).
Hai là, quy định về căn cứ đóng BHXH đối với người lao động hưởng chế độ tiền lương do người sử dụng lao đông quyết định áp dụng từ 01/01/2018 là mức lương, các khoản phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác.
Người sử dụng lao động, người lao động cho rằng quy định này ảnh hưởng đến chi phí trong giá thành và đời sống của người lao động, tuy nhiên, việc thực hiện đóng BHXH trên mức thu nhập thực tế sẽ giúp mức lương sau khi nghỉ hưu của người lao động tiệm cận gần hơn với thu nhập trước khi nghỉ hưu, người lao động sẽ không quá “sốc” với mức chênh lệch thu nhập này.
Ba là, quy định về hệ số điều chỉnh theo quy định Chính phủ và hướng dẫn của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội đối với mức tiền lương đóng BHXH trước ngày 01/01/1995 và từ năm 1996 cho đến nay.
Người lao động cho rằng hệ số điều chỉnh này chưa phù hợp gây thiệt thòi về quyền lợi của họ.
Bốn là, quy định về lãi suất đối với khoản tiền đóng BHXH tự nguyện một lần hiện nay cao hơn mức lãi suất tiền gửi tiết kiệm.
Người lao động cho rằng quy định này gây khó khăn cho người lao động khi tham gia đóng BHXH tự nguyện một lần.

Với những băn khoăn của người lao động nêu trên, cơ quan nào đứng ra tuyên truyền, giải thích thì sẽ mang lại hiệu quả nhất, thưa đồng chí?

Đ/c Điều Bá Được: Theo quy định của pháp luật về BHXH thì người lao động, người sử dụng lao động và cơ quan BHXH là các bên trong mối quan hệ ba bên, bình đẳng về nghĩa vụ và quyền trước pháp luật, đều phải chấp hành các quy định của pháp luật về BHXH. Trước hết, bản thân người lao động cần phải bình tĩnh, thận trọng và tỉnh táo, chủ động nghiên cứu, tìm hiểu chế độ, chính sách và quy định của pháp luật để tránh bị thiệt thòi. Đối với vấn đề này, nếu cơ quan BHXH giải thích cho hai bên còn lại sẽ thiếu tính khách quan, dễ làm cho người lao động và người sử dụng lao động nghi ngờ, liệu có phải cơ quan BHXH vì khư khư giữ quỹ mà đồng thuận với những quy định bất lợi cho hai bên còn lại.
Vì vậy, theo tôi, các cơ quan chủ trì xây dựng, thẩm định, thẩm tra và trình dự án Luật BHXH lên Chính Phủ, Quốc hội gồm: Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, Bộ Tư pháp, Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội đứng ra giải thích sẽ tạo được tiếng nói khách quan, thuyết phục được đối với cả ba bên – người sử dụng lao động, người lao động và cơ quan BHXH./.


Trân trọng cảm ơn đồng chí!
Ngọc Ánh (Thực hiện)

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam