Sức khỏe, khả năng lao động của người cao tuổi và vấn đề tuổi nghỉ hưu dưới góc độ y học

06/03/2018 08:52:49
Tháng 10/2017 nhóm nghiên cứu của Viện khoa học BHXH thực hiện cuộc khảo sát nhanh nhằm có thêm những bằng chứng về khả năng tiếp tục lao động của những người lao động đã nghỉ hưu theo chế độ và những người trên 60 tuổi (sau đây gọi chung là người cao tuổi và viết tắt là NCT) tại tỉnh Hưng Yên và 01 Phường tại thành phố Hà Nội. Đối tượng khảo sát là những NCT đang hưởng lương hưu hoặc chế độ mất sức lao động theo quy định của Bộ Luật Lao động và Luật BHXH. Với 366/385 phiếu khảo sát đạt yêu cầu, chúng tôi sử dụng phần mềm thống kê SPSS để phân tích, dưới đây là một số kết quả chính:

Ảnh minh họa

Kết quả nghiên cứu
Tuổi nghỉ hưu trung bình của người lao động Việt Nam chỉ đạt 54,29 tuổi. Trong đó, nam giới là 55,51 tuổi thấp hơn tuổi quy định là 4,5 tuổi, nữ giới là 53,08 thấp hơn tuổi quy định là 1,2 tuổi, điều này đồng nghĩa với việc chưa đạt ngưỡng tuổi được coi là NCT (nam 60 tuổi, nữ 55 tuổi) tại Việt Nam.
Có 57,9% ý kiến NCT được khảo sát cho biết nguồn thu nhập từ lao động của họ là một trong những nguồn thu chính của gia đình. Trong đó, lý do chính khiến NCT tiếp tục lao động là để “Tăng thêm nguồn thu nhập do lương hưu không đủ sống” chiếm tỷ lệ cao nhất (23,8%), tiếp theo là “Còn sức khỏe nên muốn lao động giúp gia đình” (19,9%). Bên cạnh đó NCT còn cho rằng lấy lao động thường xuyên để duy trì sức khỏe đồng thời tăng thêm nguồn thu nhập, hoặc “Lao động cho khỏi buồn và thêm nguồn thu nhập”. Trong năm 2017, có 72,1% số NCT tham gia khảo sát cho biết có ốm đau phải cần đến sự can thiệp của thầy thuốc, trong đó ốm phải vào điều trị nội trú chỉ chiếm 29,9%. Nhóm bệnh thường gặp là Bệnh hô hấp, Bệnh xương khớp.
Tỷ lệ 58,7% số NCT đang tiếp tục lao động tham gia cuộc khảo sát cho biết họ đã tham gia lao động được trên 5 năm, trong đó, NCT có độ tuổi từ 60-69 tuổi chiếm tỷ lệ đi làm trên 5 năm là cao nhất (53%); đặc biệt còn có 8,7% số NCT trên 75 tuổi đã đi làm được trên 5 năm; NCT là nam giới đã có thời gian tiếp tục lao động sau khi được nghỉ hưu được ≥ 5 chiếm tỷ lệ lớn hơn (63,9%) so với NCT là nữ giới (36,1%). Tỷ lệ NCT là nam giới tham gia vào lực lượng lao động cũng chiếm tỷ lệ cao hơn (65,4%) NCT là nữ giới (34,6%). Số liệu trên đã đưa ra thêm bằng chứng về NCT có đủ khả năng tiếp tục lao động đến trên 60 tuổi của nhóm nghiên cứu.
Số NCT đang lao động cho biết về kế hoạch sẽ tiếp tục lao động chiếm 74,1% số người được khảo sát, trong đó, cao nhất là nhóm lao động NCT có độ tuổi từ 60 – 64 tuổi (29,1%), tiếp đến là nhóm từ 55– 59 tuổi (26,7%), thứ 3 là nhóm từ 65– 69 tuổi (22,1%). Số NCT có kế hoạch tiếp tục lao động trên ≥ 5 năm chiếm tỷ lệ cao nhất (53,5).
Kết quả phỏng vấn sâu một NCT 70 tuổi đang trực tiếp tham gia thị trường lao động tại tỉnh Hưng Yên cho biết: “Công ty do tôi thành lập và điều hành hiện có nhiều người lao động đã có lương hưu rồi nhưng họ xin vào làm việc, tôi vẫn nhận và được trả lương xứng đáng, hiện có người đã làm được gần 6 năm rồi, họ tự giác và làm việc hiệu quả lắm…”.
Có 81% NCT trong nhóm có nghề nghiệp là Bộ đội mong muốn được kéo dài thời gian công tác của mình đến 55 tuổi với nữ và 60 tuổi đối với nam; tiếp theo sau là nhóm NCT thuộc nhóm Cán bộ quản lý có 33,3% nguyện vọng muốn kéo dài tuổi lao động của nữ 60 và nam giới là 65 tuổi. Một NCT 65 tuổi là Bác sĩ đã nghỉ hưu theo quy định, tuy nhiên ông vẫn đang tiếp tục trực tiếp mở Phòng khám để KCB cho người dân tại thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên có ý kiến: “... Cơ sở của tôi hiện đang làm việc rất hiệu quả với đa số là các Bác sĩ đã nghỉ hưu, họ có năng lực, kinh nghiệm chuyên môn đã được rèn luyện, tích lũy mấy chục năm trong nghề, có ý thức nghề nghiệp rất cao, chăm chỉ, tận tụy, đây là nguồn nhân lực có trình độ cao mà không dễ gì đạt được…nếu nhà nước mà tận dụng được nguồn nhân lực này thì rất quý…”.
Ý kiến của một nhà khoa học đang làm trong lĩnh vực kinh tế xã hội, cho biết “…, đây là vấn đề lớn nhưng chưa được khai thác chi tiết vì chưa có điều tra nào liên quan. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy vấn đề sức khoẻ là cản trở lớn nhất cho người lao động tiếp tục công việc. Vì lý do đó, nếu tăng tuổi hưu ngay bây giờ với người cận tuổi về hưu, mình sẽ có vấn đề với năng suất. Một số ngành thực sự đòi hỏi kinh nghiệm, tay nghề cao thì nên kéo dài tuổi hưu nếu người lao động mong muốn. Hiện nay đã thực hiện với ngành giáo dục, nhưng kiểu bỏ phiếu của đơn vị để người về hưu tiếp tục làm hay không nhiều khi là “trò hề” (thực sự là thế) và nhiều người không muốn làm tiếp (dù họ có thể tiếp tục làm tốt) vì những trò hề đó…”.

Bàn luận
Nhật Bản có số lượng NCT làm việc cao nhất thế giới với khoảng 7,3 triệu người vào năm 2015 [7]. Các bác sĩ Nhật Bản đang đề xuất Chính phủ thay đổi quy định tuổi nghỉ hưu. Vì vậy, từ 65 đến 74 tuổi sẽ được coi là “tiền cao tuổi”, trên 75 tuổi là cao tuổi. Và những người trên 90 tuổi là “thượng thọ” [7], [10]. Bác sĩ Yasuyoshi Ouchi, cựu chủ tịch Hội Lão khoa Nhật Bản, khẳng định “Áp lực lên quỹ hưu trí không phải nguyên nhân dẫn đến đề xuất tăng tuổi nghỉ hưu”.. Vì vậy, các nhóm chuyên gia y tế chuyên nghiên cứu về người cao tuổi Nhật Bản cho rằng: 75 tuổi trở lên mới được coi là người cao tuổi, nhiều hơn 10 tuổi so với mức 65 tuổi mà nhiều người vẫn nghĩ hiện nay. Ở Mỹ gần 19% người trong độ tuổi trên 65 vẫn đang làm việc ít nhất là bán thời gian. Tỷ lệ người già ở trong lực lượng lao động của Mỹ hiện nay đang cao hơn bao giờ hết kể từ khi có sự hiện diện của chương trình chăm sóc sức khỏe Medicare. Theo một khảo sát được tiến hành bởi viện nghiên cứu phúc lợi người lao động EBRI, cho thấy có 79% người lao động ở Mỹ mong muốn được gia tăng tiền lương hưu của họ bằng cách làm thêm lấy tiền. Tại Hàn Quốc trong năm 2015 có trên 55% NCT đi làm, tương đương với gần 7 triệu người. Đáng nói, những người trên 50 tuổi này đang chiếm tới hơn 1/3 lực lượng lao động của cả Hàn Quốc. Quy định tại Hàn Quốc tuổi nghỉ hưu là từ 60. Thế nhưng thực tế, người dân nước này thường phải làm thêm ít nhất 10 năm nữa. Nhận thấy thực trạng trên, nhà chức trách tại Hàn Quốc đang khuyến nghị các công ty tuyển dụng những lao động hơn 55 tuổi nếu họ có nhu cầu và khả năng làm việc, qua đó góp phần giải quyết khó khăn về nguồn nhân lực do việc dân số Hàn Quốc đang già đi. Dự kiến số người hơn 65 tuổi sẽ tăng 24,5% vào năm 2030. Việc tận dụng nguồn nhân lực người cao tuổi sẽ là biện pháp hữu hiệu góp phần thúc đẩy nền kinh tế nước này. Hiện nay tại Hàn Quốc đã xuất hiện nhiều mô hình tuyển dụng và sử dụng hiệu quả lao động là người cao tuổi.
Nhờ sự phát triển của y - sinh học và các ngành khoa học khác mà tuổi thọ trung bình của người Việt Nam ngày một tăng. Nhiều tài liệu trước đây đều có nhận xét người Việt Nam vóc người thấp nhỏ (cao từ 1m57 đến 1m59) (Trần Trọng Kim - Việt Nam sử lược 1921, Đào Duy Anh - Việt Nam văn hoá sử cương 1938). Một số nghiên cứu trước năm 1975 như của Mondière (1875); Huard (1938); Đỗ Xuân Hợp (1943); Nguyễn Lân Giác (1965) đều cho thấy chiều cao trung bình ở nam trưởng thành là 160 cm (160-161 cm) ở nữ là 150 cm (150-151 cm). Năm 2003, kích thước trung bình ở nam trưởng hành (20- 24 tuổi) là 163,7 cm và ở nữ trưởng thành là 153 cm [1] . Như vậy, chiều cao trung bình ở nam đã tăng 3,7cm và ở nữ tăng 3cm. Theo đó, thể trạng sức khỏe người lao động Việt Nam đã tăng đáng kể, vì vậy tuổi thọ trung bình của người Việt Nam cũng đã tăng lên đáng kể. Ở thời điểm năm 1960 của thế kỷ XX, tuổi thọ trung bình người Việt Nam là 40 tuổi; theo điều tra mới nhất của Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF) cho thấy, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đã tăng lên 75,6, đứng thứ 2 khu vực chỉ sau Singapore. Như vậy tuổi thọ người Việt Nam đã tăng 35,6 tuổi trong khi thế giới trung bình chỉ tăng được 21 tuổi trong cùng thời gian. Trong khi đó tuổi nghỉ hưu trung bình của người lao động Việt Nam chỉ đạt 54,29 tuổi, đồng nghĩa với việc chưa đạt ngưỡng tuổi theo quy định của Việt Nam về NCT (nam 60 tuổi, nữ 55 tuổi). Khoảng cách giữa tuổi thọ trung bình và tuổi nghỉ hưu bình quân khá xa, đồng thời quy định tuổi được nghỉ hưu hiện tại còn thấp trong khi tuổi thọ đã cao nên nhiều người nghỉ hưu vẫn tiếp tục đi làm (vừa không phải đóng BHXH, vừa hưởng lương hưu từ quỹ BHXH). Đây là điểm mấu chốt trong quá trình xây dựng chính sách tuổi nghỉ hưu mà các nhà lập pháp cần lưu ý để cho độ tuổi trung bình của người lao động Việt Nam đạt được ngưỡng tuổi sinh học và thể trạng người Việt Nam.
Kết quả nghiên cứu này tương tự như điều tra quốc gia về người cao tuổi năm 2011, trong đó chỉ ra, trên 70% người cao tuổi vẫn tiếp tục tự lao động kiếm sống cùng với sự hỗ trợ của con cháu và gia đình, chỉ có hơn 25,5% người cao tuổi sống bằng lương hưu hoặc trợ cấp xã hội, nhóm người có độ tuổi từ 60 – 64 tuổi vẫn tiếp tục làm việc chiếm tỷ lệ cao nhất. Như vậy, ở tuổi được cho là phải nghỉ hưu để dưỡng sức tuổi già, nhưng phần đông NCT (70%) người lao động lại cảm thấy họ hoàn toàn khỏe mạnh không thấy có nhu cầu nghỉ hưu mà tiếp tục cần được lao động và cống hiến. Điều này cho thấy sức khỏe của người lao động trong nhóm nghiên cứu đã được nâng lên. Thực tiễn đã chứng minh lao động là NCT trong các lĩnh vực khoa học kỹ thuật như: y tế, giáo dục, nghiên cứu khoa học, máy tính, quản lý... hầu hết họ là những người có trình độ nghề nghiệp cao, nhiều kinh nghiệm quý báu trong lĩnh vực mà họ làm việc. Thật lãng phí nếu hằng năm có hàng chục nghìn người lao động có chất lượng cao bị loại khỏi thị trường lao động.
Một thực tiễn hiện nay cũng cho thấy nhiều người ở tuổi 60 hay 65 hoàn toàn khỏe mạnh, đang lao động bình thường, cuộc sống chưa cần sự trợ giúp của người thân và xã hội, nay bị buộc phải về hưu; với bản năng họ sẽ tìm cách tiếp tục lao động để duy trì nguồn sống và sức khỏe của bản thân và gia đình. Hiện nay, tại khu vực kinh tế tư nhân chúng ta thường gặp những nhiều lao động là NCT, họ vẫn tiếp tục lao động và cống hiến, đã góp phần làm nên thương hiệu nổi tiếng, xin lấy một số ví dụ như Trường tư thục Lương Thế Vinh của Hà Nội, Bệnh viện Việt Pháp, Bệnh viện Hiteck... và một số Trường Đại học tư thục trong cả nước. Theo ông Eduardo Klien, Giám đốc Khu vực Đông Á Thái Bình Dương của Tổ chức Hỗ trợ Người cao tuổi quốc tế, sự thay đổi về nhân khẩu học ở khu vực Đông Á và Thái Bình Dương đã khuyến cáo “Tại sao chúng ta bắt họ phải nghỉ hưu, trong đó tự đặt lên vai mình gánh nặng về an sinh xã hội đối với người cao tuổi? Tại sao không tạo điều kiện để người cao tuổi đóng góp trí tuệ, kỹ năng trong các lĩnh vực?”.
Bên cạnh đó, thời kỳ dân số vàng của nước ta đến nhanh, nhưng già hóa dân số và nguy cơ thiếu hụt lao động trẻ cũng đã hiện hữu. Quỹ BHXH dài hạn (Quỹ lương hưu, tử tuất) có thể không thật vững chắc nếu duy trì tuổi nghỉ hưu hiện tại. Việc tăng tuổi nghỉ hưu đang là xu thế chung ở nhiều nước: Australia năm 1993, nam 65, nữ 60; năm 2002 nam 65, nữ 62,5; dự kiến năm 2035, nam 65, nữ 65. Tương tự như vậy, CHLB Đức 65 và 60; 65 và 61; 65 và 65. Iceland 65 và 65; 67 và 67; 67 và 67. Nhật Bản 60 và 58; 60 và 60; 65 và 65...Tăng tuổi nghỉ hưu sẽ tận dụng được một phần nguồn lao động có trình độ cao, có bề dày kinh nghiệm. Đến thời gian này, cũng rất cần thiết thu hẹp khoảng cách tuổi nghỉ hưu giữa lao động nam và lao động nữ khi đời sống vật chất, tinh thần, sức khỏe của lao động nữ được nâng lên.

Kết luận và khuyến nghị
Nhờ tiến bộ của Y học và sự phát triển kinh tế xã hội, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đã tăng lên khoảng 35,6 tuổi so với năm 1960, đồng thời đã làm cho khoảng cách giữa tuổi thọ trung bình và tuổi nghỉ hưu bình quân của người lao động khá xa. Dưới góc độ y học cho thấy, hiện nay đa số người lao động Việt Nam đều nghỉ hưu ở độ tuổi trung bình còn trẻ hơn so với ngưỡng tuổi theo quy định.
Thực tế cho thấy, có một tỷ lệ lớn người lao động trên 60 tuổi vẫn đang làm việc và làm việc có hiệu quả, vì vậy khái niệm về NCT nên chăng cần có sự thay đổi cho phù hợp với sự phát triển của xã hội và tuổi sinh học người Việt Nam. Mặt khác, việc cần phải điều chỉnh tuổi nghỉ hưu phù hợp cho một bộ phận ngành nghề là một nhu cầu tất yếu nếu không muốn tăng gánh nặng cho chính sách An sinh xã hội.
Để có bằng chứng khoa học cho việc nâng tuổi lao động hoặc tuổi nghỉ hưu theo từng nhóm ngành nghề phù hợp với sức khỏe của người lao động, chúng ta cần có một nghiên cứu xác định tuổi sinh học để quy định tuổi nghỉ hưu hoặc tuổi lao động phù hợp cho từng nhóm ngành nghề tại Việt Nam./.


TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Bộ Y tế, (2003) “Các giá trị sinh học người Việt Nam bình thường thập kỷ 90 - thế kỷ XX”, Nhà xuất bản Y học
- Báo điện tử VTV Đài truyền hình Việt Nam (2016), Năm 2015, người cao tuổi Hàn Quốc tham gia lao động tăng cao kỷ lục, http://vtv.vn/kinh-te/;
- Bộ Lao động Thương binh & xã hội, 2007, “Kết quả khảo sát thu thập, xử lý thông tin về người cao tuổi ở Việt Nam”;
- T.Hạnh,2017, Đứng im 100 năm, chiều cao người Việt đang nhúc nhích, Báo ViệtNam net điện tử, http://vietnamnet.vn/;
- Vân Khánh, 2017, Hàn Quốc nâng cao vai trò người cao tuổi, Tạp chí DS&PT, số 10/2004, Website Tổng cục DS-KHHGĐ;
- Hoàng Mộc Lan, 2011, Đời sống tinh thần của người cao tuổi ở Việt Nam hiện nay;
- Người Nhật làm đến già, người Việt chỉ muốn nghỉ hưu sớm;
- Nam Phương, 2016, Người mắc bệnh tiểu đường ở Việt Nam tăng gấp đôi trong 10 năm, https://suckhoe.vnexpress.net/tin-tuc/suc-khoe/;
- Quốc hội, (2009), Luật Người cao tuổi, số 39/QH12 ngày 23/11/2009;
- Anh Sa, (2017) Làm tới lúc chết - Xu thế mới của người lao động trên thế giới, Báo điện tử tri thức trẻ, http://ttvn.vn/kinh-doanh/
- Mạc Văn Tiến, 2016, Già hóa dân số và những thách thức của nhân loại, Tạp chí BHXH;
- Tổng cục Thống kê, 2017, Báo cáo điều tra Lao động việc làm 2016, Nhà xuất bản Thống kê 2017;
- Tổng cục Thống kê, 2017, Niêm giám Thông kê 2016, Nhà xuất bản Thống kê 2017;
- Phạm Thắng, 2007, Tình hình bệnh tật của người cao tuổi Việt Nam qua một số nghiên cứu dịch tễ học tại cộng đồng, Tạp chí DS&PT (số 4/2007), Website Tổng cục DS-KHHGĐ;
- UNFPA, 2011, Già hóa dân số và người cao tuổi ở Việt Nam, thực trạng, dự báo và một số khuyến nghị chính sách, Giấy phép XB số: 660-2011/CXB/20-33/DT;
- Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em, 2007,“Nghiên cứu một số đặc trưng của người cao tuổi Việt Nam và đánh giá mô hình chăm sóc người cao tuổi đang áp dụng”, Tạp chí Dân số & Phát triển (số 5/2006), website Tổng cục Dân số & KHHGĐ;
- Ủy ban quốc gia về người cao tuổi Việt Nam, 2017, Báo cáo tình hình và kết quả thực hiện công tác người cao tuổi năm 2016 Và phương hướng, nhiệm vụ năm 2017;
- Ủy ban Quốc gia về người cao tuổi Việt Nam, Báo cáo số 36/BC-UBQGNCT ngày 25/7/2011.

Tiếng Anh
- Long Thanh Giang& Le Thị Ly, Determinants of Labor Force Participation of Older People in Vietnam;
- Long Thanh Giang & Dung Duc Le (2017), Working Beyond the Traditional Retirement Ages: How does Chronic Health Condition Influence Older Workers in Vietnam;
- http://www.averageheight.co/average-male-height-by-country

 

TS BS. Lưu Viết Tĩnh

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam