Tăng tuổi nghỉ hưu theo lộ trình cho phép người dân và nền kinh tế điều chỉnh phù hợp

09/05/2018 15:01:33
Tăng tuổi nghỉ hưu là một xu hướng ở trên thế giới và tại nhiều nước trong khu vực. Việt Nam cũng đang tính toán đến việc tăng tuổi nghỉ hưu để phù hợp quá trình già hóa dân số và đảm bảo tính cân đối của hệ thống BHXH.

(ảnh minh họa)

Một trong những đề xuất sẽ có tác động mạnh mẽ của đề án cải cách BHXH chính là việc điều chỉnh tuổi nghỉ hưu. Theo ông Nuno Cunha, Chuyên gia cao cấp về an sinh xã hội, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) Nuno Cunha cho biết, ILO đề xuất xây dựng một lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu và bắt đầu triển khai từ từ cho phép người dân và doanh nghiệp có thời gian để điều chỉnh. Dù là với một phương án tăng tuổi nghỉ hưu lên đến 60 hay 65 tuổi thì việc tăng tuổi nghỉ hưu luôn là vấn đề rất khó chấp nhận với người lao động. Tuy nhiên nếu nhìn vào số liệu về tuổi thọ trung bình, đặc biệt là tuổi thọ của những người sống từ 60 trở lên thì cần phải nghiêm túc tính toán việc tăng tuổi nghỉ hưu.

Ngày nay, một phụ nữ Việt Nam khi đạt đến tuổi 60 thì có tuổi thọ trung bình đến 81,6. Như vậy nếu nghỉ hưu ở tuổi 55, phụ nữ Việt Nam sẽ nhận lương hưu hơn 26 năm. Hãy tưởng tượng là nếu người này bắt đầu tham gia lao động từ 25 tuổi, tối đa có thể đóng được 30 năm (thậm chí ít hơn). Như vậy, đóng 30 năm để hưởng lương hưu 26 năm là điều không thể. Từ thực tế này, không hề khó để thấy được thách thức mà hệ thống BHXH cần xử lý. Thậm chí, tình hình ngày càng khó khăn hơn khi vấn đề cần giải quyết không chỉ là việc tuổi thọ tăng mà còn nằm ở một yếu tố khác. Đó là cấu trúc dân số, tỷ lệ số lao động trên người già sẽ giảm từ 6,6 (năm 2015) xuống còn khoảng 2 (năm 2025). Khó có thể tưởng tượng tượng được hệ thống sẽ tồn tại như thế nào nếu các tham số như tuổi nghỉ hưu không được điều chỉnh.

Về cân đối quỹ BHXH, theo ông Nuno Cunha, ILO đề xuất ba phương án chính để đảm bảo bền vững tài chính của một hệ thống an sinh xã hội: Giảm chế độ, tăng tuổi nghỉ hưu và tăng tỷ lệ đóng góp. Mỗi phương án đều có tác động khác nhau đến hệ thống an sinh và đồng thời tác động đến cả từng người dân và doanh nghiệp. Do đó, cần tìm được giải pháp cân bằng ba phương án trên, thực hiện hiện cải cách từ từ để đảm bảo người dân và doanh nghiệp có đủ thời gian để điều chỉnh. Đấy chính là cách đảm bảo tính bền vững về tài chính và về xã hội của hệ thống bảo hiểm xã hội

Đối với lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu như Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội đang đều xuất
Chuyên gia cao cấp về an sinh xã hội đánh giá, theo đề xuất, đối với lộ trình mỗi năm tăng 3 tháng và bắt đầu tăng từ năm 2020, cứ 4 năm sẽ tăng 1 tuổi nghỉ hưu, nghĩa là đến tận 2024 mới có người phụ nữ đầu tiên nghỉ hưu ở tuổi 56, năm 2028 mới nghỉ ở tuổi 57 và phải đến tận năm 2040 phụ nữ mới về hưu ở tuổi 60.  Với lộ trình mỗi năm tăng 4 tháng thì cứ 3 năm lại tăng một tuổi nghỉ hưu, phụ nữ sẽ về hưu ở tuổi 60 vào năm 2035. Việc tăng tuổi nghỉ hưu theo lộ trình từ từ như vậy cho phép người dân và nền kinh tế điều chỉnh theo. 

Trước nhiều ý kiến cho rằng, lao động tại Việt Nam hiện nay chủ yếu là lao động trực tiếp sản xuất trong điều kiện vất vả, thu nhập còn rất thấp. Thậm chí, nhiều người bị sa thải hoặc buộc phải nghỉ việc ở độ tuổi 35-40. Nâng tuổi nghỉ hưu đối sẽ càng thêm khó khăn cho họ, ông Nuno Cunha đánh giá, nếu người lao động bị vắt kiệt sức lực và bị sa thải hoặc buộc nghỉ việc ở độ tuổi 35-40, thì đề xuất tăng tuổi nghỉ hưu từ hiện nay là 55 và 60 lên 56 và 61 vào năm 2024 sẽ không có tác động gì cả với vấn đề nêu ở trên. Điều mà hệ thống hưu trí có thể hỗ trợ đối tượng này là cho phép họ được nhận lương hưu ở độ tuổi 35 và 40, thế nhưng điều này rõ ràng là không thể. Hệ thống BHXH đã có các công cụ khác như BH thất nghiệp trong trường hợp bị sa thải, tuy nhiên cũng có các phương thức khác như cải thiện điều kiện việc làm, nâng cao năng lực người lao động, thay đổi phương thức làm việc… Việt Nam là một quốc gia có dân số đang già hóa nhanh, do vậy xã hội và nền kinh tế cần quan tâm đến việc sử dụng tiềm năng của từng con người theo cách thức tốt hơn, đảm bảo điều kiện làm việc thích ứng với thể trạng của con người.

Ông Nuno Cunha nhấn mạnh: “Tôi hiểu rằng mỗi người dân đều có mối quan tâm, và họ đều lo lắng khi tuổi nghỉ hưu tăng. Tuy nhiên tôi nghĩ rằng chúng ta cần phải hiểu rõ tác động của những thay đổi này là gì và các vấn đề về cơ cấu đòi hỏi phải có các cải cách hoặc các chính sách khác, nhưng nó không liên quan mấy đền đề xuất tăng tuổi nghỉ hưu ở mức từ từ như vậy”./.

Nguyễn An

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam