Tỷ lệ suy dinh dưỡng cấp tính ở trẻ em Việt Nam vẫn dao động 6 - 7%

16/09/2019 10:35:41
Trong những năm qua, Việt Nam đã giảm được tỷ lệ suy dinh dưỡng nhẹ cân ở trẻ em đạt Mục tiêu Thiên niên kỷ nhưng suy dinh dưỡng cấp tính vẫn giữ ở mức dao động 6 - 7% với tốc độ giảm chậm, vẫn cao hơn Mục tiêu phát triển bền vững (SDG) và Kế hoạch Hành động dinh dưỡng Quốc gia đến 2020. Theo Bộ Y tế, gánh nặng suy dinh dưỡng cấp tính tập trung ở vùng khó khăn, vùng dân tộc thiểu số và khu vực đông dân cư, tỷ lệ này tăng cao hơn khi xảy ra một số vấn đề về dinh dưỡng khẩn cấp.

Tháp Dinh dưỡng cho trẻ em do Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế) khuyến cáo

Suy dinh dưỡng cấp tính là tình trạng bệnh lý mà cơ thể không nhận đủ năng lượng và đạm theo nhu cầu do cung cấp thiếu hoặc do bệnh lý, gây tình trạng trẻ bị giảm cân nhanh (gầy mòn) hoặc bị phù. Nguy cơ tử vong của trẻ mắc bệnh suy dinh dưỡng cấp tính nặng cao gấp từ 05-20 lần so với trẻ bình thường và có thể là nguyên nhân trực tiếp gây tử vong ở trẻ hoặc có thể đóng vai trò gián tiếp kéo dài ngày điều trị, làm tăng nhanh nguy cơ tử vong ở những trẻ bị mắc các bệnh phổ biến như tiêu chảy và viêm phổi.

Trẻ em bị suy dinh dưỡng cấp tính được quản lý, điều trị tại cả bệnh viện và cộng đồng theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh suy dinh dưỡng cấp tính ở trẻ em từ 0-72 tháng tuổi được ban hành tại Quyết định số 4487/QĐ-BYT ngày 18/08/2016 của Bộ trưởng Bộ Y tế. Theo đó, trẻ em bị suy dinh dưỡng cấp tính có biến chứng được tiếp nhận điều trị nội trú tại bệnh viện từ tuyến huyện trở lên; trẻ em bị suy dinh dưỡng dinh dưỡng cấp tính không có biến chứng thì tùy theo mức độ sẽ được tiếp nhận và điều trị tại trạm y tế xã (mức độ nặng được điều trị ngoại trú, mức độ vừa được điều trị dự phòng/duy trì); hoạt động quản lý, điều trị suy dinh dưỡng cấp tính là một trong những hoạt động chuyên môn tại các cơ sở y tế.

Để hướng dẫn việc thực hiện quản lý suy dinh dưỡng cấp tính trẻ em tại trạm y tế xã, phường, thị trấn và bệnh viện (từ tuyến huyện trở lên) bao gồm các nội dung thực hiện, cơ sở vật chất, năng lực để triển khai hoạt động, ngày 26/08/2019, Bộ Y tế ban hành Quyết định số 3779/QĐ-BYT về Hướng dẫn thực hiện quản lý suy dinh dưỡng cấp tính ở trẻ em từ 0 đến 72 tháng tuổi. Nội dung đáng chú ý tại Quyết định số 3779/QĐ-BYT là nhấn mạnh việc trẻ em được xác định mắc suy dinh dưỡng cấp tính không có biến chứng được quản lý và điều trị tại trạm y tế xã; do đó, trạm y tế cần đẩy mạnh công tác huy động cộng đồng, truyền thông giáo dục dinh dưỡng trước khi thực hiện và duy trì trong suốt thời gian quản lý, điều trị trẻ; thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn bao gồm tổ chức sàng lọc và chuyển tuyến, tiếp nhận và quản lý trẻ tại trạm y tế, theo dõi trẻ tại hộ gia đình, theo dõi - giám sát và báo cáo.

Về công tác huy động cộng đồng, truyền thông giáo dục dinh dưỡng

Trạm y tế mời lãnh đạo các ban, ngành, đoàn thể tham dự các buổi truyền thông; báo cáo các nội dung hoạt động trong các buổi họp giao ban với chính quyền địa phương và họp liên ngành; lồng ghép các nội dung tuyên truyền trong các buổi sinh hoạt liên ngành, đoàn thể (Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Mặt trận Tổ quốc...); phối hợp với các trưởng thôn/bản trong việc vận động nhân dân tham gia hoạt động; tổ chức truyền thông trực tiếp (tư vấn, sinh hoạt nhóm người chăm sóc trẻ) và truyền thông gián tiếp (phát thanh, tờ rơi, áp phích); thực hiện hàng tuần tại trạm y tế, vào lúc tiếp nhận và tái khám của trẻ; thực hiện hàng tháng tại các thôn bản thông qua tổ chức các buổi sinh hoạt, tuyên truyền; thực hiện khi có bất kỳ cơ hội nào tiếp xúc với bà mẹ/người chăm sóc trẻ tại cộng đồng.

Nội dung truyền thông nhấn mạnh, làm rõ khái niệm, nguyên nhân và hậu quả của suy dinh dưỡng cấp tính; cách phát hiện trẻ bị SDD cấp tính; các can thiệp để điều trị trẻ bị suy dinh dưỡng cấp tính; vai trò của chế phẩm điều trị trong điều trị suy dinh dưỡng cấp tính, các thông điệp cho người chăm sóc khi trẻ sử dụng chế phẩm điểu trị và các thực hành nuôi dưỡng trẻ nhỏ như nuôi con bằng sữa mẹ, ăn bổ sung, chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ bệnh.

Về tổ chức sàng lọc và chuyển tuyến

Cán bộ trạm y tế xã phối hợp với nhân viên y tế thôn bản tiến hành cân đo trẻ và đo vòng cánh tay (MUAC) định kỳ hàng năm 02 lần (vào tháng 06, 12) toàn bộ trẻ em dưới 05 tuổi, xác định trẻ đáp ứng tiêu chuẩn điều trị để đưa vào chương trình can thiệp phù hợp tại xã hoặc chuyển tuyến.

Nhân viên y tế thôn bản đo vòng cánh tay trẻ dưới 02 tuổi 03 tháng một lần và trẻ SDD hàng tháng để phát hiện những trẻ có vòng cánh tay có màu vàng hoặc đỏ, chuyển trạm y tế khám và xác định tình trạng dinh dưỡng.

Cán bộ trạm y tế cân đo và đo vòng cánh tay cho trẻ từ 60 đến 72 tháng tuổi thông qua hoạt động chăm sóc sức khỏe định kỳ một năm một lần để phát hiện trẻ suy dinh dưỡng cấp tính ở nhóm tuổi này.

Cán bộ y tế và các cán bộ cộng đồng khác đo vòng cánh tay trẻ dưới 05 tuổi vào bất cứ tình huống nào được tiếp xúc với trẻ để có thể phát hiện những trẻ có vòng cánh tay màu vàng hoặc đỏ, chuyển trạm y tế khám và xác định tình trạng dinh dưỡng.

Về tiếp nhận và quản lý trẻ tại trạm y tế

Cán bộ trạm y tế thực hiện qui trình tiếp nhận trẻ suy dinh dưỡng cấp tính vừa và suy dinh dưỡng cấp tính nặng theo phác đồ của Bộ Y tế vào bất cứ thời điểm nào phát hiện trẻ bị suy dinh dưỡng cấp tính. Hằng tuần, trạm y tế quản lý tái khám cho trẻ suy dinh dưỡng cấp tính nặng, cấp chế phẩm điều trị và thuốc cho trẻ, tư vấn về điều trị suy dinh dưỡng cấp tính tại nhà, về sử dụng chế phẩm điều trị, về nuôi dưỡng trẻ nhỏ và vệ sinh. Với trẻ suy dinh dưỡng cấp tính vừa, tăng cường tuyên truyền và hướng dẫn chăm sóc trẻ tại hộ gia đình, cấp chế phẩm bổ sung dinh dưỡng (nếu có). Cán bộ trạm y tế thực hiện quy trình xuất khỏi chương trình với những trẻ đủ điều kiện xuất. Chuyển trẻ từ điều trị ngoại trú (suy dinh dưỡng cấp tính nặng) sang điều trị dự phòng/duy trì (suy dinh dưỡng cấp tính vừa) hoặc điều trị nội trú (suy dinh dưỡng cấp tính có biến chứng) nếu đáp ứng các điều kiện theo phác đồ điều trị và ngược lại.

Về theo dõi trẻ tại hộ gia đình

Dựa trên kết quả quản lý trẻ suy dinh dưỡng cấp tính nặng tại trạm y tế,  cán bộ trạm phát hiện các trường hợp cần được đến thăm tại hộ gia đình và chuyển danh sách trẻ cần đến thăm cho y tế thôn bản cùng với bảng kiểm.

Y tế thôn bản đến thăm hộ gia đình, điền vào nội dung bảng kiểm, sau đó mang bảng kiểm đến trạm y tế, cùng thảo luận với cán bộ của trạm về nguyên nhân và cách khắc phục cho từng trường hợp. Mục đích của thăm hộ gia đình nhằm đánh giá các vấn đề liên quan đến việc phục hồi dinh dưỡng của trẻ tại nhà, bao gồm việc tuân thủ điều trị bằng chế phẩm dinh dưỡng điều trị, việc tăng cường chăm sóc trẻ tại nhà, giữ gìn vệ sinh cho trẻ và an ninh thực phẩm hộ gia đình.

Cán bộ trạm y tế và y tế thôn bản phối hợp giúp đỡ các trường hợp. Nếu khó khăn không được giải quyết, đề nghị cán bộ tuyến huyện và tỉnh hỗ trợ tìm giải pháp hoặc kết nối với các chương trình hỗ trợ khác tại địa phương.

Biểu hiện của trẻ mắc bệnh suy dinh dưỡng cấp tính và suy dinh dưỡng cấp tính nặng

Trẻ mắc bệnh suy dinh dưỡng cấp tính: Chu vi vòng cánh tay là MUAC từ 115mm đến dưới 125mm (màu vàng), tiêu chuẩn chẩn đoán dựa vào MUAC chỉ áp dụng cho trẻ từ 06-59 tháng tuổi. Hoặc cân nặng theo chiều cao (chiều dài) là CN/CC từ -3SD đến dưới -2SD

Trẻ mắc bệnh suy dinh dưỡng cấp tính nặng có các biểu hiện sau: Chu vi vòng cánh tay là MUAC dưới 115mm (màu đỏ) hoặc cân nặng theo chiều cao (chiều dài) là CN/CC dưới -3SD hoặc có biểu hiện phù dinh dưỡng (phù đều hai bên, phù từ chân lên).

Huy động cộng đồng: bao gồm những hoạt động được thực hiện nhằm cho cộng đồng hiểu, tham gia, ủng hộ chương trình, giúp chương trình tầm soát phát hiện những trẻ bị suy dinh dưỡng cấp tính đưa vào quản lý, điều trị và những hỗ trợ cần thiết để giữ trẻ trong chương trình cho đến khi điều trị khỏi.

Thước đo vòng cánh tay là băng giấy màu chia nhỏ đến milimet dùng để đo chu vi điểm giữa cánh tay của trẻ nhằm xác định xem trẻ có đáp ứng được tiêu chuẩn tiếp nhận vào các chương trình điều trị trẻ suy dinh dưỡng cấp tính hay không. Vòng cánh tay dưới 115 mm (màu đỏ) biểu thị trẻ bị suy dinh dưỡng cấp tính nặng và có nguy cơ tử vong cao.

Chế phẩm dinh dưỡng điều trị được thiết kế đặc biệt theo từng giai đoạn điều trị

Chế phẩm dinh dưỡng điều trị trong bệnh viện: Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã khuyến cáo 02 chế phẩm dinh dưỡng điều trị là F-75 và F-100 trong điều trị trẻ mắc bệnh suy dinh dưỡng cấp tính nặng; trong đó, F-75 được sử dụng trong giai đoạn điều trị cấp cứu và F-100 được sử dụng trong giai đoạn điều trị phục hồi.

Chế phẩm dinh dưỡng điều trị tại cộng đồng: WHO đã khuyến cáo sử dụng Chế phẩm Điều trị ăn liền (RUTF) trong điều trị trẻ mắc bệnh suy dinh dưỡng cấp tính nặng trong giai đoạn phục hồi, đặc biệt là tại cộng đồng. RUTF là chế phẩm điều trị ăn liền có đậm độ năng lượng và protein cao, được bổ sung vitamin, khoáng chất, đặc biệt được thiết kế cho trẻ mắc bệnh suy dinh dưỡng nặng cấp, được phát triển từ năm 1998 - chế phẩm có giá trị dinh dưỡng tương đương với công thức F-100.

BS.Phan Kim

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam