WHO: Thế giới cần một cách tiếp cận mới để phòng, chống sốt rét

11/05/2020 12:40:28
Kể từ năm 2000, nhờ các quốc gia trên thế giới chung tay có những hành động thiết thực, tỷ lệ người mắc và tử vong do bệnh sốt rét giảm thiểu triệt để. Giai đoạn năm 2000 - 2014, số ca tử vong liên quan đến sốt rét đã giảm 40% trên toàn thế giới, ước tính từ 743.000 ca xuống còn 446.000 ca. Tuy nhiên, gần đây, tiến độ đã đi vào bế tắc. Theo Báo cáo Về tình hình sốt rét thế giới năm 2019 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), không có sự tiến bộ toàn cầu nào trong việc giảm các ca nhiễm mới, số người tử vong vì sốt rét năm sau vẫn gần bằng năm trước.

Gánh nặng cao, Tác động lớn

Năm 2018, 27 quốc gia trên thế giới thông báo, có ít hơn 100 ca mắc bệnh sốt rét (năm 2010, con số này chỉ là 17 quốc gia); 42 quốc gia và vùng lãnh thổ được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chứng nhận không có ca nhiễm sốt rét trong 02 năm liên tiếp, trong đó, 04 quốc gia đầu tiên đạt cột mốc này là Algeria, Argentina, Paraguay và Uzbekistan.

06 quốc gia thuộc Tiểu vùng sông Mekong mở rộng, bao gồm Campuchia, Trung Quốc (tỉnh Vân Nam), Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam đã giảm 76% ca bệnh sốt rét trong giai đoạn từ năm 2010 - 2018. Đáng chú ý, có sự sụt giảm mạnh các trường hợp mắc sốt rét do P.falciparum (chu kỳ sốt hàng ngày, tính chất cơn sốt nặng, hay gây sốt rét ác tính và tử vong nếu không điều trị kịp thời) – đây được coi là  01 trong các thành tựu của công cuộc chống sốt rét toàn cầu, nhất là trong bối cảnh tình trạng kháng thuốc sốt rét đang diễn biến rất phức tạp.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tiến bộ toàn cầu trong kiểm soát sốt rét – theo thống kê của WHO - đã chậm lại:

- Năm 2018, ước tính có 228 triệu ca mắc bệnh (năm 2017, con số này là 231 triệu); ước tính số ca tử vong liên quan đến sốt rét là 405.000 ca, không giảm so với năm trước đó; nếu các năm tới tiếp tục đà này, thì các mục tiêu toàn cầu quan trọng có thể sẽ bị bỏ lỡ.

- Khu vực Châu Phi cận Sahara tiếp tục chịu gánh nặng từ bệnh sốt rét nặng nề nhất, năm 2018, khu vực này chiếm 93% trong tất cả các trường hợp mắc sốt rét ở châu Phi; 06 quốc gia có tỷ lệ mắc sốt rét cao ở châu Phi bao gồm  Nigeria (25%),  Cộng hòa Dân chủ Congo (12%), Uganda (5%), Côte d’Ivoire, Mozambique và Nigeria (mỗi quốc gia 4%).

- Phụ nữ mang thai, trẻ em là đối tượng bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi bệnh sốt rét. Ước tính có 11 triệu phụ nữ mang thai sống ở 38 quốc gia Châu Phi bị sốt rét vào năm 2018, khiến 900.000 trẻ sơ sinh sinh non, thiếu cân – những nguy cơ chính gây tử vong ở đối tượng này; thêm vào đó, nhóm trẻ em dưới 05 tuổi chiếm khoảng 2/3 tổng số ca tử vong toàn cầu do sốt rét vào năm 2018.

Cần một cách tiếp cận mới

Có thể nói, các quốc gia trên thế giới nói chung, các quốc gia bị ảnh hưởng nhiều bởi sốt rét nói riêng, đều đang đối mặt với những thách thức liên quan đến căn bệnh này. Để chung tay phòng, chống sốt rét, cần sự vào cuộc của tất cả các thành viên trong xã hội; trong đó, các nhà lãnh đạo, nhà chính trị, nhà hoạch định chính sách kiểm soát các quyết định chính sách An sinh xã hội, y tế, sức khỏe và ngân sách dành cho y tế của Chính phủ; doanh nghiệp, công ty thuộc các khu vực, nhất là khu vực tư nhân, cần nâng cao nhận thức về phòng, chống dịch bệnh bởi sức khỏe của lực lượng lao động chính là một trong những chìa khóa cải thiện năng suất lao động; bản thân mỗi người dân, khu dân cư, các cộng đồng đã và đang bị ảnh hưởng bởi sốt rét thực hiện áp dụng các biện pháp phòng, chống, can thiệp, kiểm soát sốt rét...

Năm 2020, WHO và Hiệp hội Đối tác RBM thúc đẩy chiến dịch Triệt tiêu bệnh sốt rét bắt đầu từ tôi (tạm dịch, Zero malaria starts with me) – đây là chiến dịch cơ sở mục đích đưa sốt rét vào trong các chương trình nghị sự chính trị, nhằm huy động thêm các nguồn lực dành cho việc phòng, chống căn bệnh này và trao quyền cho cộng đồng trong các hoạt động dự phòng, chăm sóc. Bên cạnh đó, 02 tổ chức trên cũng công bố Chương trình Gánh nặng cao – Tác động lớn (High burden - High impact), kêu gọi một cách tiếp cận mới để chống lại bệnh sốt rét, đặc biệt là ở các quốc gia có gánh nặng bệnh tật cao nhất. Theo đó, cách tiếp cận mới được thành lập dựa trên 04 trụ cột: Quyết nghị chính trị để giảm tỷ lệ tử vong do sốt rét; Thông tin chiến lược để thúc đẩy tác động; Hướng dẫn, chính sách và chiến lược tốt hơn; Đáp ứng với sốt rét mang tính phối hợp ở cấp quốc gia, nhằm vận động Lãnh đạo các quốc gia chuyển các cam kết chính trị đã nêu thành nguồn lực và hành động thực tế để hỗ trợ được nhiều người bệnh hơn, cứu vớt được nhiều sinh mạng hơn; tạo ra nhiều chiến dịch thu hút cộng đồng, người dân; khơi dậy ý thức, trách nhiệm của mỗi Chính phủ, mỗi tổ chức, mỗi người dân cùng chung tay chống lại sốt rét.

Một số biện pháp sự phòng sốt rét

-  Tuyên truyền giáo dục phòng, chống sốt rét, huy động sự tham gia của cộng đồng, đoàn thể tham gia phòng chống sốt rét, nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người dân về phòng, chống sốt rét;

- Bệnh sốt rét do muỗi truyền, khi bị sốt, người bệnh đến ngay cơ sở y tế để khám và điều trị; ngủ màn kể cả ở nhà, nhà nương rẫy hoặc ngủ trong rừng; diệt muỗi bằng phun tồn lưu, tẩm màn hoá chất diệt muỗi, xoa kem xua muỗi, phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh quanh nhà, làm nhà xa rừng và xa nguồn nước, mặc quần áo dài buổi tối...

-  Uống thuốc dự phòng: Các quốc gia sốt rét lưu hành nặng có chủ trương uống thuốc phòng cho người dân vào vùng sốt rét ngắn ngày, phụ nữ có thai ở vùng sốt rét, người mới đến định cư tại vùng sốt rét. Tại Việt Nam, do tỷ lệ mắc bệnh sốt rét đã giảm mạnh, nên không uống thuốc phòng mà chỉ cấp thuốc cho các đối tượng trên để tự điều trị khi mắc sốt rét.

-  An toàn truyền máu phải được kiểm soát chặt chẽ đặc biệt với người có tiền sử sốt rét hoặc đã sống trong vùng sốt rét.

BS.Phan Kim (Theo WHO)

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam