Xây dựng phong cách lãnh đạo của người đứng đầu theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh

24/07/2018 15:06:38

Người lãnh đạo có quyền mà thiếu lương tâm là có dịp tham nhũng
Theo giải nghĩa của các loại từ điển thì lãnh đạo là những người vạch đường lối và phương pháp hành động cho quần chúng. Người đứng đầu là những người cốt cán, giữ vai trò chủ yếu, nòng cốt, làm chỗ dựa cho những người khác. Còn theo Hồ Chí Minh thì “lãnh đạo là làm đầy tớ nhân dân và phải làm cho tốt”(Hồ Chí Minh, toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t.15, tr.292). Trong Di chúc Người viết “mỗi đảng viên và cán bộ phải xứng đáng là người lãnh đạo, người đầy tớ thật trung thành của nhân dân” cũng là theo tinh thần lãnh đạo là làm đầy tớ. Giải thích điều này Người khẳng định rằng “Đảng ta là Đảng lãnh đạo, nghĩa là tất cả các cán bộ, từ trung ương đến khu, đến tỉnh, đến huyện, đến xã, bất kỳ ở cấp nào và ngành nào - đều phải là người đầy tớ trung thành của nhân dân” (Hồ Chí Minh, toàn tập,Sđd, t.13, tr.83-84).
Chiều sâu tư duy chứa hàm lượng khoa học và cách mạng trong quan điểm của Hồ Chí Minh về “lãnh đạo là làm đầy tớ nhân dân” xuất phát từ chỗ quyền lực của người lãnh đạo và mối quan hệ giữa quyền lực và đạo đức. Theo lý luận chung, quyền lực có xu hướng tha hóa, quyền lực tuyệt đối thì tha hóa tuyệt đối. Quyền lực có hai mặt: tích cực và tiêu cực. Phát huy quyền lực để phục vụ nhân dân và Tổ quốc, đó là mặt tích cực của quyền lực. Ngược lại, dùng quyền để phục vụ lợi ích cá nhân, lợi ích gia đình, dòng họ, lợi ích nhóm, đó là mặt tiêu cực của quyền lực. Nếu người lãnh đạo đứng đầu mà xác định được “tất cả quyền lực thuộc về nhân dân” thì sẽ không bao giờ có tình trạng quyền lực bị tha hóa. Một khi người lãnh đạo tự coi quyền lực thuộc sở hữu của cá nhân, quyền lực là của riêng mình, tất yếu dẫn đến bán chức, bán quyền, lộng quyền, chạy quyền, mua quyền, tham quyền cố vị, v.v..
Hồ Chí Minh cảnh báo việc lộng quyền của những người lãnh đạo đứng đầu rằng “cán bộ các cơ quan, các đoàn thể, cấp cao thì quyền to, cấp thấp thì quyền nhỏ. Dù to hay nhỏ, có quyền mà thiếu lương tâm là có dịp đục khoét, có dịp ăn của đút, có dịp “dĩ công vi tư” (Hồ Chí Minh, toàn tập, Sđd, t.6, tr.127). Người chỉ ra rằng “những người trong các công sở đều có nhiều hoặc ít quyền hành. Nếu không giữ đúng Cần, Kiệm, Liêm, Chính thì dễ trở nên hủ bại, biến thành sâu mọt của dân” (Hồ Chí Minh: toàn tập, Sđd, t.5, tr.122).


Xây dựng tố chất lãnh đạo của người đứng đầu
Từ những chỉ dẫn quý báu của Hồ Chí Minh, chúng ta nhận thức sâu sắc rằng việc rèn luyện phong cách của người lãnh đạo đứng đầu có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Trước hết, người lãnh đạo đứng đầu cần phải xây dựng cho mình những tố chất của người lãnh đạo đứng đầu, đặt lên trên hết, trước hết là ý thức chính trị chân chính. Người lãnh đạo đứng đầu phải là người tử tế, mà tử tế nhất là có ý thức phụng sự Tổ quốc, phụng sự cách mạng, phục vụ nhân dân. Phải chí công vô tư, trung thực, trách nhiệm, chính tâm, tu thân thì mới có thể “trị quốc bình thiên hạ”. Phẩm chất chính trị, đạo đức là tố chất hàng đầu của người lãnh đạo, thiếu nó thì dù tài giỏi đến mấy cũng trở nên người vô dụng, phản bội lợi ích của dân, của nước.
Cùng với phẩm chất chính trị, đạo đức, người lãnh đạo đứng đầu cần phải có trí tuệ. Đạo đức và trí tuệ thống nhất với nhau, trong đức có tài, trong tài có đức, tài càng lớn đức càng phải cao. Có đức mà không có tài tuy không có hại gì nhưng cũng không làm được gì. Ngược lại có tài mà không có đức thì không những không đem lại lợi ích gì mà còn có hại cho dân cho nước. Đạo đức của con người nói chung, của người lãnh đạo nói riêng giống như nguồn của sông, gốc của cây. Sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân.
Bản lĩnh, dũng khí là một tố chất đặc biệt cần thiết trong phong cách lãnh đạo của người đứng đầu, vì nó liên quan rất lớn đến phong cách lãnh đạo quyết đoán. Thực tiễn cuộc sống phong phú hơn rất nhiều những điều trong Nghị quyết và thường xuất hiện đột xuất, không có trong sách vở. Trong những hoàn cảnh đó, đòi hỏi phong cách quyết đoán trong lãnh đạo của người đứng đầu. Trong chính trị học, sự quyết đoán đó gọi là quyết đoán đột xuất. Muốn làm được điều này, người lãnh đạo đứng đầu- cùng với trí tuệ, kinh nghiệm, sự mẫn cảm chính trị trong lãnh đạo- còn đòi hỏi tinh thần phụ trách trước Đảng và nhân dân.
Phong cách lãnh đạo của người đứng đầu đòi hỏi lãnh đạo dân chủ. Dân chủ thật sự sẽ đi đến quyết đoán và quyết đoán dựa trên dân chủ. Như vậy dân chủ và quyết đoán không hề có sự mâu thuẫn, trái lại, là điều kiện cho nhau, hỗ trợ nhau, thống nhất với nhau. Dân chủ mâu thuẫn với độc đoán, chuyên quyền. Dân chủ trong phong cách lãnh đạo của người đứng đầu có những nét riêng, không hoàn toàn giống như dân chủ của lãnh đạo nói chung. Cái riêng thể hiện ở chỗ người lãnh đạo đứng đầu phải biết quy tụ, nâng trí tuệ tập thể, làm cho trí tuệ đó biến đổi về chất, tạo ra cấp số nhân, thăng hoa. Trí tuệ tập thể thông qua trí tuệ cá nhân người lãnh đạo đứng đầu thành chủ trương, đường lối trong lãnh đạo. Người lãnh đạo đứng đầu tuyệt đối không được vi phạm các nguyên tắc trong tổ chức và sinh hoạt đảng. Đồng thời trên cương vị người đứng đầu, chủ trì các cuộc họp, hội nghị, người lãnh đạo phải có ý thức khuyên cán bộ đề ra ý kiến, mạnh dạn phê bình. Phong cách lãnh đạo của người đứng đầu là phải tạo ra được những cán bộ, những con người dám nghĩ, dám nói, dám đề ra ý kiến, dám làm, dám chịu trách nhiệm.
Tố chất trong phong cách lãnh đạo của người đứng đầu không chỉ là tố chất lãnh đạo, không chỉ là tố chất người đứng đầu mà còn phải có tố chất của người không phải lãnh đạo, không phải người đứng đầu, tức là tố chất của những cán bộ, đảng viên thường, tố chất dân. Vì trước khi trở thành lãnh đạo, rồi lãnh đạo đứng đầu, người lãnh đạo phải trải qua đời sống người dân, cán bộ, đảng viên thường. Hồ Chí Minh dạy rằng “nhân dân là những người chịu đựng cái kết quả của sự lãnh đạo của ta”. Vì vậy, “không học hỏi nhân dân, không lãnh đạo được dân. Có biết làm học trò dân, mới làm được thầy học của dân”. Người lãnh đạo đứng đầu không nên kiêu ngạo mà nên hiểu thấu, phải học hỏi quần chúng, liên hệ mật thiết với quần chúng, phải giữ chặt mối liên hệ với dân chúng, lắng tai nghe ý kiến của đảng viên, của nhân dân, của những người “không quan trọng”. “Cách xa dân chúng, không liên hệ chặt chẽ với dân chúng, cũng như đứng lơ lửng giữa trời, nhất định thất bại”.

Phong cách lãnh đạo đúng của người đứng đầu
Đã lãnh đạo thì phải lãnh đạo đúng, khoa học, năng động, sáng tạo. Vì cách mạng là sáng tạo, chân lý là cụ thể. Không sáng tạo, không cụ thể, sớm muộn sẽ thất bại.
Cơ sở của lãnh đạo đúng, khoa học hiện nay là phải nắm vững, nắm chắc, hiểu sâu lý luận cách mạng Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước. Bài học sáng giá của Hồ Chí Minh để lãnh đạo đúng là coi chủ nghĩa Mác-Lênin là kim chỉ nam cho mọi hành động, mặt trời soi sáng con đường chúng ta đi. Người nói chỉ có chủ nghĩa Mác-Lênin là chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mạng nhất. Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh mang bản chất khoa học, cách mạng và nhân văn, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi. Phải gắn chặt lý luận với thực tiễn. Một trong những thành công lớn nhất của Hồ Chí Minh là gắn lý luận Mác-Lênin với thực tiễn Việt Nam, một nước thuộc địa, nông nghiệp lạc hậu, khoa học kỹ thuật thấp kém phát triển. Hiện nay, người lãnh đạo đứng đầu phải biết khai thác, vận dụng sáng tạo bài học đó của Hồ Chí Minh khi đất nước đã đi được chặng đường hơn 30 năm đổi mới, hội nhập quốc tế sâu rộng trong kỷ nguyên toàn cầu hóa với cuộc cách mạng khoa học và công nghệ ngày càng phát triển như vũ bão.
Lãnh đạo đúng phải xuất phát từ sự kết hợp nhiệt tình cách mạng với tri thức khoa học. Không có nhiệt tình cách mạng thì không thể lãnh đạo đúng, nhưng chỉ có nhiệt tình không thôi mà thiếu tri thức khoa học, không có sự hiểu biết về thế giới ngày nay trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội thì cũng không làm nổi việc gì, thậm chí có thể trở thành kẻ phá hoại.
Cơ sở của lãnh đạo đúng còn là sự kết hợp giữa tính nguyên tắc với sự linh hoạt mềm dẻo; gắn kết giữa chiến lược và sách lược, lý và tình. Nguyên tắc quá hay hỏng việc, nhưng “trăm cái lý không bằng tí cái tình” cũng rất nguy hiểm, dễ đánh mất những điều quan trọng, cốt tủy trong lãnh đạo. Thực chất, đó là phương châm “dĩ bất biến ứng vạn biến”, tức là lấy cái “không thay đổi” ứng phó với mọi sự thay đổi trong công tác cách mạng. Biết “bất biến” đồng thời phải biết “vạn biến”, nhưng “vạn biến” đến đâu, “vạn biến” như thế nào là tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể nhưng không được làm tổn hại tới cái “bất biến”.
Nội dung lãnh đạo đúng là phải kết hợp chặt chẽ việc nắm đúng, nắm chắc đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước với việc thực hiện đúng đường lối nhân dân. Đường lối nhân dân là phải biết đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết; liên hệ chặt chẽ với nhân dân; mọi việc phải bàn và giải thích cho nhân dân hiểu rõ; có khuyết điểm thì thật thà tự phê bình trước nhân dân và hoan nghênh nhân dân phê bình mình; sẵn sàng học hỏi nhân dân; tự mình làm gương mẫu cần, kiệm, liêm, chính để nhân dân noi theo.
Lãnh đạo đúng là phải thiết thực, sâu sát, không máy móc, thực hiện đúng kế hoạch, có kiểm tra, đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm. Lãnh đạo đúng là giải quyết mọi vấn đề cho đúng, tổ chức thi hành cho đúng, tổ chức kiểm soát cho đúng. Tất cả những việc đó, người lãnh đạo phải biết so sánh kinh nghiệm của nhân dân, nhờ dân giúp sức, phải “từ trong quần chúng ra, trở lại nơi quần chúng”. Người lãnh đạo muốn lãnh đạo đúng phải thấm nhuần và thấu triệt quan điểm của Hồ Chí Minh rằng “gom góp ý kiến và kinh nghiệm trong sự chỉ đạo từng bộ phận, đem làm ý kiến chung. Rồi lại đem ý kiến chung đó để thí nghiệm trong các bộ phận. Rồi lại đem kinh nghiệm chung và mới, đúc thành chỉ thị mới. Cứ như thế mãi. Biết làm như vậy mới thật là biết lãnh đạo”.
Phong cách lãnh đạo đúng là biết liên hợp chính sách chung với chỉ đạo riêng. Tức là trên cơ sở đường lối, chính sách chung, kêu gọi, động viên chung mọi người, người lãnh đạo phải trực tiếp nhắm một nơi nào đó, thực hành cho kỳ được, rồi lấy kinh nghiệm nơi đó mà chỉ đạo những nơi khác. Còn phải biết liên hợp người lãnh đạo với quần chúng. Tức là người lãnh đạo phải có những cán bộ kiểu mẫu, người hăng hái làm trung kiên cho sự lãnh đạo. Nhóm trung kiên phải liên hệ mật thiết với quần chúng. Sự hăng hái của nhóm trung kiên liên hợp chặt chẽ với sự hăng hái của quần chúng là điều kiện quan trọng cho lãnh đạo thành công.

Một tấm gương sống có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền
Phong cách lãnh đạo của người đứng đầu rất cần sự nêu gương, nói đi đôi với làm, vì“con đường” dài nhất, chông gai nhất ở Việt Nam hiện nay là “từ lời nói đến việc làm”. Gương sáng của người lãnh đạo đứng đầu sẽ cuốn hút, lôi cuốn quần chúng đi theo, vì “một tấm gương sống có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”. Lãnh đạo làm trước, quần chúng làm theo. Ngược lại, người lãnh đạo đứng đầu không nêu gương hoặc gương mờ thì quần chúng quay lưng, không những không có tác dụng, phản tác dụng, mà còn rất nguy hiểm, vì “thượng bất chính thì hạ tắc loạn”, nhà dột từ nóc dột xuống. Người lãnh đạo đứng đầu phải nêu gương cả lời nói và việc làm, nói là làm, việc lớn và việc nhỏ. Noi theo gương Bác Hồ, người lãnh đạo phải xây dựng phong cách lãnh đạo nói đi đôi với làm, nói ít làm nhiều, thậm chí nhiều trường hợp không cần nói mà chỉ cần thể hiện bằng hành động. Đồng thời phải chống thói nói không đi đôi với làm, nói nhiều làm ít, nói và hứa mà không làm, thậm chí nghĩ một đường, nói một đường, làm một một nẻo.
Tóm lại, tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh là một tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi. Người lãnh đạo đứng đầu phải phấn đấu, rèn luyện, tu dưỡng phong cách lãnh đạo theo tư tưởng, tấm gương của Bác, góp phần quan trọng thúc đẩy sự nghiệp đổi mới thành công./.

PGS TS. Bùi Đình Phong

Học viện CTQG Hồ Chí Minh

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam