Xử lý vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN

12/10/2018 12:54:30
Các dấu hiệu phạm tội trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN; phân biệt hành vi vi phạm hành chính với hành vi phạm tội trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN; vai trò pháp lý của cơ quan BHXH các cấp trong quá trình tố tụng, các hành vi phạm tội về BHXH, BHYT, BHTN theo quy định của Bộ luật Hình sự; yêu cầu hồ sơ, tài liệu ban đầu cơ quan BHXH cung cấp phục vụ công tác điều tra, tố tụng hình sự; xây dựng quy trình thực hiện tố tụng hình sự trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN... Là các nội dung chính được các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý trình bày tại Hội thảo Hội thảo khoa học Các giải pháp triển khai thực hiện Bộ luật Hình sự về tội phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN do BHXH Việt Nam tổ chức tại TP. Quy Nhơn, Bình Định trong 02 ngày 11-12/10.

Ngày 20/6/2017, Quốc hội thông qua Luật số 12/2017/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2018. Một số những nội dung quan trọng được bổ sung là nhóm tội phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN gồm Tội gian lận BHXH, BHTN (Điều 214); Tội gian lận BHYT (Điều 215) và Tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động (Điều 216). Tuy nhiên đến nay, quy định này vẫn chưa có văn bản hướng dẫn của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, cũng như chưa có văn bản hướng dẫn về hồ sơ, trình tự thực hiện chuyển hồ sơ vi phạm có dấu hiệu tội phạm về BHXH, BHYT sang cơ quan điều tra để xử lý theo quy định của Bộ luật Hình sự.

TS. Trần Văn Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật Hình sự, Hành chính (Bộ Tư pháp) trình bày tại Hội thảo

Theo TS. Trần Văn Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật Hình sự, Hành chính (Bộ Tư pháp), trong những năm gần đây, tình trạng vi phạm pháp luật BHXH, BHYT, BHTN có chiều hướng gia tăng, ảnh hưởng không nhỏ đến quyền lợi của người lao động. Một vấn đề nổi cộm vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN là trình trạng chậm đóng, nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động ngày càng gia tăng với số tiền lớn xảy ra ở hầu hết các tỉnh, thành trên cả nước. Nghiêm trọng hơn có nhiều đơn vị nợ đóng BHXH cho người lao động trong thời gian dài, có trường hợp doanh nghiệp chiếm dụng tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN của người lao động, gây ảnh hưởng đến các chế độ BHXH, BHYT kịp thời. Việc gian lận, trục lợi trong lĩnh vực BHXH, BHYT có tính chất tương đối phổ biến, không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng tới quyền và lợi ích chính đáng của người lao động, người tham gia mà còn gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sự ổn định và phát triển của chính sách ASXH, ảnh hưởng đến chính sách thu hút đầu tư để phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước. Hơn nữa, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế thị trường và hội nhập thì việc bảo đảm sự ổn định và phát triển của chính sách ASXH, bảo vệ lực lượng lao động trong xã hội là một yêu cầu tất yếu. Vì vậy, Bộ luật Hình sự năm 2015 đã bổ sung thêm 4 tội danh liên quan đến lĩnh vực này, đó là tội gian lận trong kinh doanh bảo hiểm (Điều 213); tội gian lận BHXH, BHTN (Điều 214); tội gian lận BHYT (Điều 215) và tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động (Điều 216).

TS Trần Văn Dũng nhấn mạnh, sự ra đời của Bộ luật hình sự năm 2015 đánh dấu bước phát triển mang tính đột phá trong chính sách hình sự và tư duy lập pháp hình sự của Nhà nước ta. Lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp hình sự, Bộ luật hình sự quy định trách nhiệm hình sự của tổ chức- pháp nhân thương mại. Điều này đã làm thay đổi tư duy có tính truyền thống về tội phạm và hình phạt, đáp ứng yêu cầu đấu tranh chống các hành vi phạm tội do pháp nhân thương mại thực hiện ở Việt nam trong những năm gần đây.

TS. Nguyễn Chí Công, Phó Vụ trưởng, Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học (Tòa án nhân dân tối cao)

Dưới góc độ cơ quan hành pháp, TS. Nguyễn Chí Công, Phó Vụ trưởng, Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học (Tòa án nhân dân tối cao) nhận định, việc tội phạm hóa một số hành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm không chỉ thể hiện các hành vi vi phạm này có tính chất phổ biến và gây nguy hiểm đáng kể cho xã hội đến mức phải dùng loại chế tài nghiêm khắc nhất- chế tài hình sự để xử lý, mà còn thể hiện rõ quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nước ta trong việc bảo vệ và phát triển hệ thống ASXH. Những quy định này cùng với các quy định mới của một loạt các đạo luật được Quốc hội thông qua trong thời gian gần đây (như Bộ luật Lao động, Luật Việc làm, Bộ luật Tố tụng hình sự…) đã tạo ra nhiều cơ chế để thực thi cũng như phương thức để xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực bảo hiểm, lao động và trên thực tế nó đã và đang mang lại những hiệu quả nhất định. Tuy nhiên, để các quy định nêu trên của Bộ luật hình sự năm 2015 được áp dụng thống nhất, đúng pháp luật trong thực tiễn thì cần có văn bản hướng dẫn cụ thể, chi tiết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

TS. Nguyễn Chí Công cho rằng, cần có hướng dẫn để thống nhất cách hiểu đối với một số khái niệm, tình tiết trong các điều luật như gian lận BHXH, BHYT, BHTN; trốn đóng BHXH, thủ đoạn tinh vi xảo quyệt; có tính chất chuyên nghiệp. Đồng thời làm rõ một số vấn đề trong các quy định về Tội gian lận BHXH, BHTN; Tội gian lận BHYT; Tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động. Cùng với đó là xác định thời điểm truy cứu trách nhiệm hình sự đối với ngươi hoặc pháp nhân thương mại thực hiện hành vi phạm tội về BHXH, BHYT, BHTN.

Đồng chí Hồ Quang Hùng, Cục Cảnh sát Kinh tế (Bộ Công an)

Thông tin về những dấu hiệu phạm tội trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN tại Hội thảo, đồng chí Hồ Quang Hùng, Cục Cảnh sát Kinh tế (Bộ Công an) cho rằng, việc quy định các tội danh này là rất cần thiết để tạo cơ sở pháp lý trong xử lý hình sự đối với các hành vi vi phạm nghĩa vụ đóng BHXH, BHYT, BHTN và hành vi vi phạm quyền thụ hưởng BHXH, BHYT, BHTN.

Để làm được điều này, đồng chí Hồ Quang Hùng cho rằng, thứ nhất cần dựa trên các dấu hiệu phạm tội cụ thể về: Khách thể của tội phạm; mặt khách quan - chủ quan của tội phạm và chủ thể của tội phạm. Thứ hai, phải có đủ các các chứng cứ chứng minh tội phạm trong lĩnh vực này như: Chứng cứ về chủ thể, về mặt khách quan của tội phạm; chứng cứ chứng minh mặt chủ quan của tội phạm, cùng các chứng cứ khác xác định trách nhiệm hình sự. Theo đó, hình thức của chứng cứ sẽ gồm: Vật chứng; tài liệu giấy tờ; lời khai người làm chứng; lời khai của bị can, bị cáo; kết luận giám định; biên bản khám xét, khám nghiệm...

Đồng chí Hồ Quang Hùng đưa ra một số khuyến nghị như Bộ Công an cần chủ động phối hợp hoặc phối hợp tích cực khi có yêu cầu với Bộ Tư pháp, Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao, Tòa án Nhân dân tối cao và BHXH Việt Nam sớm ban hành Thông tư hướng dẫn áp dụng các Điều luật quy định về tội phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN và việc xử lý pháp nhân thương mại phạm tội trong lĩnh vực này để bảo đảm nhận thức thống nhất trong xử lý đối với nhóm tội phạm này. Bên cạnh 3 tội danh đã được quy định trong Bộ luật Hình sự, cần bổ sung quy định về xử lý hình sự đối với những hành vi phạm tội khác liên quan đến quản lý và thực hiện BHXH, BHYT, BH thất nghiệp thay vì vẫn cần viện dẫn các điều luật khác trong Bộ luật Hình sự để xử lý như hiện nay. Kiến nghị Chính phủ ban hành Nghị định riêng quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo hiểm, trên cơ sở tách bạch Nghị định số 95/2013/NĐ-CP ngày 22/8/2013 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH và đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, từ đó tạo ra một hành lang pháp lý đầy đủ cho phép xử lý hiệu quả các hành vi phạm tội về BHXH, BHYT, BHTN. Kiến nghị ban hành văn bản hướng dẫn về tổ chức, hoạt động của thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHYT, BHTN của ngành BHXH, làm cơ sở cho việc tổ chức thực hiện có hiệu quả chức năng thanh tra về đóng BHXH, BHYT, BHTN. Kết quả của việc thực hiện quy định của pháp luật về thanh tra và xử phạt hành chính về đóng BHXH, BHYT, BHTN sẽ tạo cơ sở cho việc xử lý hình sự các tội phạm trong lĩnh vực này theo đúng quy định. Tiếp tục tăng cường quan hệ phối hợp giữa các đơn vị chức năng trong quản lý và đấu tranh chống tội phạm, vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo hiểm thông qua việc ký và thực hiện các Quy chế phối hợp. Trong đó, BHXH Việt Nam và Tổng cục Cảnh sát Phòng, chống tội phạm thuộc Bộ Công an cần tiếp tục duy trì và nâng cao hiệu quả việc thực hiện các nội dung của Quy chế Phối hợp phòng, chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BHXH, BHYT.

Đồng chí Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng phòng Thanh tra BHXH (Thanh tra Bộ LĐ-TB&XH) 

Đánh giá cao những kết quả đạt được của công tác thanh kiểm tra đối với việc phát hiện, xử lý tình trạng nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN, đồng chí Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng phòng Thanh tra BHXH (Thanh tra Bộ LĐ-TB&XH) cho biết, qua công tác thanh tra đã phát hiện nhiều DN trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN thông qua việc thỏa thuận với NLĐ để ký kết HĐLĐ dưới 3 tháng, 1 tháng, mùa vụ, khoán việc, hợp đồng cộng tác viên, học nghề hoặc thử việc. Đáng nói, những HĐLĐ này có thời hạn rất dài, lặp lại nhiều lần. Về mức đóng, thường chỉ là mức tối thiểu vùng; đóng BHXH không đủ số người thuộc diện tham gia; vi phạm quy định làm hồ sơ hưởng chế độ ốm đau, dưỡng sức và phục hồi sức khoẻ… Do đó, Thanh tra Bộ LĐ-TB&XH đang phối hợp với BHXH Việt Nam và Cục Việc làm tiến hành thanh tra việc thực hiện pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN và giúp mang lại hiểu quả tích cực.

Ths. Nguyễn Thị Hồng Thắm, Vụ Pháp chế (Thanh tra Chính phủ) 

Chia sẻ với những nỗ lực và kết quả đạt được của BHXH Việt Nam trong việc triển khai chức năng thanh tra đóng BHXH, BHTN, BHYT, Ths. Nguyễn Thị Hồng Thắm, Vụ Pháp chế (Thanh tra Chính phủ) cho rằng, trong thời gian qua, việc giao chức năng thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHTN, BHYT cho cơ quan BHXH đã giúp tăng cường hơn nữa các hoạt động thanh tra trong lĩnh vực bảo hiểm. Qua thanh tra đã phát hiện nhiều vi phạm pháp luật về BHXH, BHTN, BHYT, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, người lao động, đảm bảo ASXH và trật tự an toàn xã hội, hạn chế thất thoát, đảm bảo cân đối quỹ BHXH, BHYT và đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, ngày càng củng cố mục tiêu nhân văn của các chính sách ASXH của Đảng và Nhà nước.

Ths. Nguyễn Thị Hồng Thắm cho rằng, đặc biệt, trước tình trạng lạm dụng chế độ, chính sách BHXH, BHTN, BHYT để trục lợi ngày càng phức tạp và số tiền nợ tăng, khả năng thu hồi khó, BHXH Việt Nam đã tăng cường phối hợp với các Bộ, ngành nhằm thực hiện tốt công tác quản lý về BHXH, BHTN, BHYT. Tuy nhiên, loại tội phạm về bảo hiểm ngày càng có dấu hiệu gia tăng và diễn biến hết sức phức tạp, ngoài các hành vi né tránh nghĩa vụ trích nộp bảo hiểm, nợ quỹ BHXH tái diễn, còn phát sinh nhiều hiện tượng vi phạm pháp luật khác với tính chất phức tạp, tinh vi hơn. Do vậy, thời gian tới cần có các giải pháp hữu hiệu hơn nữa trong việc thực hiện chức năng thanh tra, kiểm tra nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các vi phạm, chuyển vụ việc có dấu hiệu tội phạm đúng thời gian, trình tự, thủ tục, góp phần đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và quyền lợi cho người lao động.

Đưa ra những khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN, Ths. Nguyễn Thị Hồng Thắm nhấn mạnh, việc tiên quyết là cần nâng cao nhận thức về công tác thanh tra thực hiện các chính sách này; hoàn thiện thể chế về thanh tra; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ, tổng kết kinh nghiệm; nâng cao chất lượng Kết luận thanh tra và xử lý sau thanh tra.

Ths. Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam

Đứng ở góc độ bảo vệ quyền lợi người lao động, Ths. Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam cho biết, DN nợ đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN không chỉ làm cho người lao động không được thụ hưởng các chế độ BHXH, BHYT, BHTN, vi phạm các quyền tham gia BHXH của người lao động cả trước mắt và lâu dài mà còn khiến cho người lao động mất niềm tin vào doanh nghiệp, không muốn cống hiến, gắn bó lâu dài với DN, ảnh hưởng đến năng suất lao động, sức cạnh tranh của doanh nghiệp; là một trong những nguyên nhân tạo nên sự mâu thuẫn, xung đột giữa người lao động với người sử dụng lao động, phát sinh tình trạng ngừng việc tập thể, đình công tự phát của người lao động gây bất ổn xã hội; làm suy giảm niềm tin của người lao động vào tính nghiêm minh của pháp luật; không tạo được niềm tin để thúc đẩy, khuyến khích người lao động tích cực tham gia BHXH, BHYT, BHTN, ảnh hưởng tới việc củng cố nền ASXH của đất nước.

Tại Hội thảo, đồng chí Ngọ Duy Hiểu chia sẻ về những định hướng của Tổng LĐLĐ Việt Nam trong việc bảo vệ người lao động trước các hành vi xâm hại của tội phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN với các nội dung như kiến nghị Bộ Công an chỉ đạo, xem xét, khởi tố một số vụ án về BHXH, BHYT, BHTN nhằm tạo sức răn đe, thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật; ban hành hướng dẫn công đoàn các cấp trong kiến nghị cơ quan điều tra khởi tố, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN; chỉ đạo công đoàn các cấp chủ động phối hợp với cơ quan công an, các đơn vị, địa phương để phòng ngừa và đấu tranh có hiệu quả với các hành vi vi phạm và tội phạm trong lĩnh vực này; tăng cường tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN cho đoàn viên công đoàn, người lao động để họ biết, hiểu, chủ động phản ánh, tố giác các hành vi vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN; tích cực phối hợp, tham gia thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thi hành pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN; tiếp tục kiến nghị, tham gia xây dựng, sửa đổi, bổ sung chính sách, pháp luật về BHXH để đảm bảo thực hiện trong thực tiễn...

Toàn cảnh Hội thảo

Chia sẻ và thảo luận tại Hội thảo, các đại biểu thống nhất quan điểm của BHXH Việt Nam đều đồng tình cho rằng, trước khi xử lý hình sự các vi phạm về BHXH, BHYT, BHTN, BHXH Việt Nam tiếp tục tăng cường thực hiện các biện pháp nghiệp vụ chủ động như đẩy mạnh các biện pháp thực hiện công tác thu, thu nợ; tập trung triển khai công tác thanh tra, kiểm tra tại các đơn vị nợ BHXH với thời gian kéo dài, số nợ lớn; thông tin rộng rãi tình hình nợ BHXH của các DN trên các phương tiện thông tin đại chúng; tăng cường tuyên truyền về các hành vi vi phạm pháp luật BHXH, BHYT được hình sự hoá tại BLHS… nhằm tăng tính cảnh báo, răn đe với các vi phạm.

Đồng thời, các đại biểu đã cùng chia sẻ và gợi mở nhiều vấn đề xoay quanh việc triển khai thực hiện BLHS về tội phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BH thất nghiệp như: Các giải pháp nhằm tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra về BHXH, BHYT, BHTN; trách nhiệm của thanh tra chuyên ngành BHXH Việt Nam trong việc chuyển các dấu hiệu vi phạm, kiến nghị cơ quan điều tra xem xét, khởi tố với các tội phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN; làm rõ về khái niệm pháp nhân thương mại để làm căn cứ xác định tội phạm trong lĩnh vực này…

Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Trần Đình Liệu phát biểu kết luận Hội thảo

Phát biểu kết luận Hội thảo, Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Trần Đình Liệu khẳng định, với các ý kiến tham gia và các bài tham luận hết sức đa dạng, phong phú, có giá trị về nhiều mặt, đã cung cấp cho Ngành BHXH những tư liệu mới, những đề xuất, kiến nghị và giải pháp hiệu quả, tạo cơ sở cho chặt chẽ giúp BHXH Việt Nam xác định rõ trách nhiệm, nghĩa vụ của Ngành trong việc triển khai BLHS; qua đó sẽ đưa ra được những định hướng để triển khai thực hiện BLHS về tội phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN trong thời gian tới. Phó Tổng Giám đốc Trần Đình Liệu giao Vụ Pháp chế chủ trì phối hợp với Vụ Thanh tra - Kiểm tra và các đơn vị có liên quan trên cơ sở những ý kiến đóng góp của các chuyên gia tại Hội thảo và căn cứ từ các quy định của pháp luật để tiếp thu, nghiên cứu xây dựng dự thảo văn bản hướng dẫn BHXH các tỉnh, thành phố triển khai thực hiện những quy định của BLHS về tội phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN.

Đồng thời, thay mặt Ban Tổ chức, Phó Tổng Giám đốc Trần Đình Liệu ghi nhận và cảm ơn các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các chuyên gia, các nhà quản lý; BHXH Việt Nam mong tiếp tục nhận được những đóng góp, trao đổi của các đại biểu nhằm góp phần thúc đẩy sự tiến bộ của Ngành BHXH và tăng cường quan hệ phối hợp không chỉ trên lĩnh vực nghiên cứu khoa học mà còn trên các lĩnh vực công tác nghiệp vụ, để cùng BHXH Việt Nam góp phần đảm bảo sự bền vững của hệ thống ASXH đất nước.

Thuỷ Hà

 

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam