Ý Đảng hợp lòng Dân: chính sách, pháp luật BHXH, BHYT đi nhanh vào cuộc sống

30/10/2017 03:40:18
Từ thực tiễn lãnh đạo sự nghiệp đổi mới đất nước, Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI ban hành Nghị quyết số 21- NQ/TW, ngày 22/11/2012 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác BHXH, BHYT giai đoạn 2012 – 2020, xác định: “BHXH và BHYT là hai chính sách xã hội quan trọng, là trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và phát triển kinh tế - xã hội”. Đây là định hướng chính trị quan trọng nhấn mạnh vị trí, vai trò, giá trị nhân văn, ưu việt, vì an sinh xã hội của công tác BHXH, BHYT trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước.

Ảnh minh họa

Kỳ cuối: Góp phần xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa


Ngược theo bánh xe lịch sử quay trở về những năm cuối thập niên 80 và những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, cùng với việc khởi xướng đường lối đổi mới nền kinh tế, Đảng ta đã xác định cần thiết phải đổi mới hệ thống chính sách xã hội phù hợp với nền kinh tế, coi đây là một trong những vấn đề then chốt thúc đẩy nhanh quá trình đổi mới. Năm 1992, chính sách BHYT chính thức được triển khai; năm 1995, đổi mới toàn diện và căn bản mô hình tổ chức BHXH theo hướng hạch toán Quỹ BHXH độc lập với ngân sách nhà nước, đồng thời tổ chức bộ máy làm công tác BHXH độc lập theo hệ thống dọc từ Trung ương đến địa phương. Bên cạnh đó, trước yêu cầu phát triển nhanh nền kinh tế nhiều thành phần, hàng loạt các chính sách xã hội, đặc biệt là chính sách BHXH, BHYT đã có những điều chỉnh cho phù hợp với nền kinh tế đất nước trong giai đoạn mới. Từ quy định chỉ những lao động thuộc khối hành chính sự nghiệp mới được tham gia BHXH, BHYT, đã từng bước mở rộng đến người lao động thuộc các thành phần kinh tế, không kể Nhà nước hay tư nhân. Điều này đã đáp ứng được nguyện vọng của đông đảo người lao động, đặc biệt là trong bối cảnh phát triển nền kinh tế đa dạng, nhiều thành phần, phù hợp với dòng lao động không ngừng biến động, luân chuyển từ khu vực kinh tế Nhà nước sang khu vực kinh tế tư nhân và ngược lại. Việc đổi mới chính sách BHXH, BHYT góp phần bảo đảm sự công bằng trong thụ hưởng các chính sách an sinh xã hội của Đảng và Nhà nước đối với người lao động trong các thành phần kinh tế, từ đó góp phần thúc đẩy sự phát triển của các thành phần kinh tế trong nền kinh tế nhiều thành phần, từng bước hình thành kinh tế thị trường ở nước ta.
Sau 30 năm thực hiện đổi mới chính sách xã hội cho phù hợp với đổi mới nền kinh tế, Đảng ta tiếp tục kiên định con đường phát triển “nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”. Một trong những đặc trưng xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế thị trường mà chúng ta hướng tới, đó là bảo đảm ngày càng tốt hơn quyền được an sinh xã hội của mỗi công dân, trong đó có quyền được chăm sóc sức khỏe và quyền được nghỉ ngơi khi hết tuổi lao động. Nghị quyết số 21-NQ/TW, ngày 22/11/2012 của Bộ Chính trị xác định “Mở rộng và hoàn thiện chế độ, chính sách BHXH, BHYT có bước đi, lộ trình phù hợp với phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Phát triển hệ thống BHXH, BHYT đồng bộ với phát triển các dịch vụ xã hội, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của nhân dân; tạo điều kiện thuận lợi cho mọi người tham gia và thụ hưởng các chế độ BHXH, BHYT. BHXH, BHYT phải theo nguyên tắc có đóng, có hưởng, quyền lợi tương ứng với nghĩa vụ, có sự chia sẻ giữa các thành viên, bảo đảm công bằng và bền vững của hệ thống BHXH, BHYT. Thực hiện tốt các chế độ, chính sách BHXH, BHYT là trách nhiệm của các cấp uỷ đảng, chính quyền, đoàn thể, tổ chức xã hội, doanh nghiệp và của mỗi người dân.”.
Đây là một bước tiếp nối, nâng lên tầm cao mới các chủ trương, đường lối của Đảng ta về thực hiện BHXH cho mọi người lao động và BHYT toàn dân đã được chỉ ra từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng “Từng bước mở rộng vững chắc hệ thống BHXH và an sinh xã hội. Tiến tới áp dụng chế độ BHXH cho mọi người lao động, mọi tầng lớp nhân dân…” và “Thực hiện công bằng xã hội trong chăm sóc sức khỏe; đổi mới chính sách viện phí; tiến tới BHYT toàn dân”.
Từ nền tảng định hướng chính trị đó, Bộ luật Lao động năm 2012 được Quốc hội thông qua ngày 18/06/2012 tại kỳ họp thứ 03 Quốc hội khóa XIII tiếp tục có những quy định về BHXH, BHYT. Hiến pháp năm 2013 sửa đổi Hiến pháp năm 1992 được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 28/11/2013 tại kỳ họp thứ 06 đã quy định bao quát hầu hết các quyền cơ bản về chính trị, dân sự, kinh tế, xã hội, văn hóa của con người và đều hướng tới nhân dân, đảm bảo quyền và lợi ích của nhân dân. Với kỹ thuật lập hiến mới, đòi hỏi cao độ về tính khái quát, lần đầu tiên Hiến pháp đã hiến định khái niệm “an sinh xã hội” và khẳng định tại Điều 34 “Công dân có quyền được bảo đảm an sinh xã hội”, tại Điều 59 “Nhà nước tạo bình đẳng về cơ hội để công dân thụ hưởng phúc lợi xã hội, phát triển hệ thống An sinh xã hội...”.
Ngày 29/03/2013, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 538/QĐ-TTg phê duyệt Đề án thực hiện lộ trình tiến tới BHYT toàn dân giai đoạn 2012-2015 và 2020. Mục tiêu của đề án là mở rộng phạm vi bao phủ của BHYT tiến tới BHYT toàn dân nhằm chăm sóc sức khỏe nhân dân theo hướng công bằng, hiệu quả, chất lượng và phát triển bền vững. Đây được xem là sự cam kết chính trị mạnh mẽ trong chính sách “bảo đảm an sinh xã hội” và là một trong những nhiệm vụ chiến lược quan trọng trong việc phát triển kinh tế- xã hội của đất nước.
Hiện thực hóa Hiến pháp 2013, ngày 13/06/2014, tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội Khóa XIII đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/01/2015. Điểm mới quan trọng trong Luật Sửa đổi là quy định “BHYT là hình thức bảo hiểm bắt buộc” nhằm khẳng định mọi đối tượng bắt buộc phải tham gia BHYT để thực hiện lộ trình tiến tới BHYT toàn dân.    
Ngày 20/11/2014, tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội Khoá XIII, đã thông qua Luật BHXH sửa đổi. Với nhiều quy định mới, Luật BHXH sửa đổi hướng tới mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện pháp luật về BHXH để đáp ứng yêu cầu phát triển hệ thống An sinh xã hội phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Mở rộng diện bao phủ BHXH tới đông đảo người lao động nhằm đạt được mục tiêu “BHXH cho mọi người lao động” theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX, X, XI và mới đây nhất là Đại hội Đảng lần thứ XII.
Sau 05 năm thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW, hệ thống an sinh xã hội ngày càng được mở rộng khi chúng ta ngày càng tiệm cận gần hơn với mục tiêu BHYT toàn dân với trên 83% dân số tham gia BHYT vào thời điểm tháng 9/2017, tăng hơn 16% so với thời điểm trước khi Nghị quyết được ban hành. Tỷ lệ người tham gia BHXH tăng hàng năm đạt khoảng từ 03% đến 6,2% so với năm trước, cụ thể: năm 2012 số người tham gia BHXH là 10,565 triệu người, ước đạt 20,7% so với lực lượng lao động; năm 2013 số người tham gia BHXH tăng 11,057 triệu người đạt 21,4% so với lực lượng lao động, tăng 0,7% so với năm 2012; năm 2014 số người tham gia BHXH là 11,648 triệu người đạt 22,4% so với lực lượng lao động, tăng 01% so với năm 2013; năm 2015 số người tham gia BHXH là 12,291 triệu người đạt 23,4% so với lực lượng lao động, tăng 01% so với năm 2014; năm 2016 số người tham gia BHXH là 13,066 triệu người đạt 24,6% so với tỷ lệ lao động, tăng 1,3% so với năm 2015. Số người tham gia BHTN tăng bình quân 01% mỗi năm và đạt số tuyệt đối là 11.062 ngàn người vào cuối năm 2016.
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, việc triển khai thực hiện các mục tiêu mà Nghị quyết số 21-NQ/TW đã đề ra cũng còn không ít khó khăn, vướng mắc, đặc biệt là việc mở rộng độ bao phủ BHXH, BHTN. Tỷ lệ người dân có thẻ BHYT tuy đạt cao nhưng thiếu bền vững khi chỉ tập trung ở nhóm đối tượng được ngân sách nhà nước đóng 100% mức phí; mới chỉ có khoảng 40% đối tượng tự đóng BHYT tham gia chính sách này. Bên cạnh đó, theo thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, hiện nay cả nước có trên 16 triệu lao động có quan hệ lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nhưng mới chỉ hơn 13 triệu lao động tham gia (còn khoảng gần 03 triệu lao động chưa được tham gia BHXH, BHYT theo Luật định). Báo cáo của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cũng cho thấy hiện có trên 500.000 đơn vị đang hoạt động, mới chỉ có gần 250.000 đơn vị đăng ký tham gia BHXH, như vậy, có đến 50% số doanh nghiệp trốn đóng BHXH. Nếu không có biện pháp, chế tài đủ mạnh buộc chủ sử dụng lao động tuân thủ pháp luật về BHXH thì mục tiêu đến năm 2020 sẽ khó đạt được trên 50% lực lượng lao động tham gia BHXH. Số người tham gia BHXH tự nguyện còn thấp, hiện nay mới có khoảng 200.000 người tham gia. Bên cạnh đó, quy định hỗ trợ người tham gia BHXH chậm được triển khai cũng làm giảm tính hấp dẫn của chính sách BHXH tự nguyện đối với Nhân dân. Tình trạng nợ BHXH, BHYT qua các năm vẫn còn khá phổ biến, mặc dù tỷ lệ % tổng số nợ tính trên tổng số phải thu có xu hướng giảm nhưng lại gia tăng về số đơn vị, số tiền nợ BHXH, BHYT. Đặc biệt, có tình trạng một số đơn vị để nợ trong thời gian dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của rất nhiều lao động, dẫn đến người lao động khiếu nại, tố cáo, thậm chí có nơi còn đình công ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội. Không ít trường hợp chủ doanh nghiệp cố tình chiếm dụng tiền đóng BHXH, BHYT của người lao động (trích tiền lương của người lao động để đóng BHXH nhưng không nộp cho cơ quan BHXH mà sử dụng vào mục đích khác); lợi dụng, trục lợi Quỹ BHYT cũng diễn ra với những biểu hiện ngày càng tinh vi, phức tạp...
Thống nhất nhận thức nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường; đồng thời, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước, trong đó một trong những thành tố quan trọng bảo đảm “tính định hướng xã hội chủ nghĩa” là việc bảo đảm an sinh xã hội, bảo đảm quyền được BHXH, BHYT, BHTN của mỗi công dân, mới đây, tại Hội nghị lần thứ 5, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã thảo luận, thống nhất ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW “Về phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”; Nghị quyết số 11-NQ/TW “Về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”; Nghị quyết số 12-NQ/TW “Về tiếp tục cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước”. Trong đó, hoàn thiện thể chế nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa chính là vấn đề mấu chốt để tiếp tục cơ cấu lại, đổi mới kinh tế nhà nước và phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế.
Dưới ánh sáng chủ trương, định hướng mới của Đảng, trên lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN, cần tiếp tục hoàn thiện về cơ chế chính sách cho phù hợp với đặc điểm của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm công bằng trong tham gia và hưởng thụ chính sách đối với người lao động trong các thành phần, các khu vực của nền kinh tế, coi đây là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nền kinh tế thị trường đa dạng các thành phần kinh tế. Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện các thể chế có liên quan nhằm bảo đảm việc thực thi pháp luật BHXH, BHYT, trước mắt là sớm đưa những quy định về vi phạm pháp luật hình sự trong lĩnh vực BHXH, BHYT tại Bộ luật Hình sự sửa đổi đi vào cuộc sống; tiếp tục rà soát sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi hành án dân sự trong thi hành án đối với các đơn vị nợ tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN sẽ ưu tiên thu hồi các khoản nợ BHXH, BHYT, BHTN để bảo vệ quyền lợi của người lao động... Đây cũng chính là những giải pháp quan trọng để chúng ta có thể đạt được mục tiêu BHYT toàn dân bền vững và đạt được các chỉ tiêu 50% lực lượng lao động tham gia BHXH, 35% lực lượng lao động tham gia BHTN vào năm nào mà Nghị quyết số 21-NQ/TW đã đề ra./.

 

Ngọc Ánh - Minh Đức

Viết bình luận

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội

Open:

Phone: 0436 281 539

150 Phố Vọng, Thanh Xuân Hà Nội, Việt Nam